فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 6

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره نحل آیه 16

(16) وَعَلَمَتٍ وَبِالنَّجْمِ هُمْ یَهْتَدُونَ
ترجمه: ونشانه های دیگری (در زمین قرار داد) وآنان به وسیله ستاره راه می یابند.
نکته ها:
برای حرکت در بیابان ها و پیدا کردن راهها، نیاز به علائم داریم. علائم طبیعی در روز، و ستارگان در شب، که خداوند در این آیه به این دو امر اشاره می نماید.
نه فقط برای شناخت راه از بیراهه، دربیابان ها، نیاز به علامت داریم، بلکه برای شناخت حق از باطل نیز در لابلای هوس ها و غرائز و طاغوت ها، به نشانه های روشن نیازمندیم. پیامبر صلی الله علیه و آله برای بعد از خود علامت هایی را قرار داد که هرگاه مردم دچار حیرت و سرگردانی شدند به آنها نظر کنند و حق را بشناسند. اولین آنها حضرت زهرا علیهاالسلام است که درباره اش فرمود: رضای او رضای من و غضب او غضب من است. علامت دیگر ابوذر غفاری است که پیامبر درباره اش فرمود: آسمان بر کسی راستگوتر از ابوذر سایه نیفکنده است، تا مردم ببینند زبان ابوذر از چه کسی حمایت می کند و او در تبعیدگاهِ چه کسی از دنیا می رود. علامت دیگر عمّار یاسر است که پیامبر فرمود: قاتلِ عمّار گروه منحرفند. مردم دیدند که در جنگ صفین، عمّار بدست لشگر معاویه کشته شد. و مهم ترین علامتِ روشن پس از پیامبر، امام حسین علیه السلام است که پیامبر درباره اش فرمود: حسین از من است و من از حسین. چنانکه امام صادق علیه السلام نیز می فرماید: «نحن العلامات»
ستارگان، هم وسیله ی شناخت جهت قبله هستند و هم در دریاها و کویرها که هیچ علامتی نیست، بهترین وسیله ی راه یابی می باشند.
پیام ها:
1- آیا خدایی که برای هدایت دنیوی مردم علائمی را قرار داده، از هدایتِ معنوی آنها غافل بوده است؟ (و علامات ... یهتدون)
2- علم هیئت و ستاره شناسی، مورد توجه اسلام است. (وبالنّجم هم یهتدون)

سوره نحل آیه 17

(17) أَفَمَن یَخْلُقُ کَمَن لَّا یَخْلُقُ أَفَلَا تَذَکَّرُونَ
ترجمه: پس آیا آنکه می آفریند همانند کسی است که نمی آفریند؟ پس آیا یاد نمی کنید و پند نمی گیرید؟.
نکته ها:
از ابتدای سوره ی نحل تا اینجا در پانزده آیه، نعمت های الهی را برمی شمرد و در این آیه، یک نتیجه کلّی گرفته و بصورت سؤال، این مطلب را بیان می دارد که: آیا کسی که خلق می کند، همانند بت ها یا طاغوت هایی است که قدرت خلق ندارند؟ چرا بجای خداوند متعال سراغ آنها می روید؟
پیام ها:
1- درشیوه ی تبلیغ از جزئی به کلّی بروید. ابتدا نمونه هایی را بیان کنید و سپس نتیجه گیری کلّی کنید. بعد از 15 آیه ذکر نعمت ها می فرماید: (اَفمن یخلق کمن لایخلق)
2- در شیوه ی تبلیغ، وجدانِ مخاطب را به قضاوت بگیرید و عقل و فطرت او را بیدار کنید. (افلا تذکرون)
3- عقل و وحی با یکدیگر هماهنگ است و آنچه را قرآن بیان کرده عقل می پذیرد. (افلا تذکرون)
4- آفرینش پایان نیافته است بلکه استمرار دارد. (یخلق)
5- خداشناسی وخداپرستی در نهاد تمام انسان ها هست، فقط تذکّر لازم دارد. (افلا تذکرون)

سوره نحل آیه 18

(18) وَإِن تَعُدُّواْ نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَآ إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَّحِیمٌ
ترجمه: واگر بخواهید نعمت های خدا را بشمارید، نمی توانید شماره کنید. همانا خداوند آمرزنده ی مهربان است.
نکته ها:
مشابه همین آیه در سوره ی ابراهیم آیه 33 آمده است، امّا آنجا در پایان آیه می فرماید: (انّ الانسان لظلوم کفّار) واینجا در پایان آیه می فرماید: (انّ اللَّه لغفور رحیم) آری! نعمت ها نشانه ی لطف ورحمت خداست، امّا این انسان است که کفران می کند و به خود و جامعه ظلم می نماید.
گرچه شمردنِ نعمت های الهی ممکن نیست، امّا ذکر و یاد آنها لازم است. چنانکه در آیه 11 سوره ضُحی می فرماید: (و امّا بنعمة ربّک فحدّث) و در زیارت امین اللَّه می خوانیم: «ذاکرة لسوابغ آلائک»
انسان حتی قدرت شمردن نعمت های الهی را ندارد چه رسد به قدرتِ شکرگزاری آنها.
از دست و زبان که برآید - کز عهده ی شکرش به در آید
بنده همان به که زتقصیرخویش - عذر به درگاه خدای آورد
ور نه سزاوار خداوندیش - کس نتواند که بجای آورد
پیام ها:
1- نعمت های الهی قابل شمارش نیست. (لاتحصوها)
2- نسبت به آنچه می دانید شکر کنید، نسبت به آنچه نمی دانید، خداوند غفور و رحیم است. (انّ اللَّه غفور رحیم)