فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 6

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سیمای سوره ی نحل

شانزدهمین سوره ی قرآن کریم، که 128 آیه دارد، بدلیل اشاره به خلقتِ زنبور عسل، «نحل» نام گرفته است.
با آنکه قرآن، کتابِ تشریع است، ولی نام بسیاری از سوره های آن بر اساس تکوین است، همچون «نَجْم ستاره»، «شَمْس خورشید»، «فیل»، «عنکبوت» و «نحل». این نام ها، رمز آن است که همه موجودات هستی، چه در آسمان و چه در زمین، چه کوچک و چه بزرگ، همه نزد قدرت او یکسانند و کتابِ شریعت، بر اساس کتابِ طبیعت، بنا نهاده شده و این دو کتاب، از یک مبدأ نشأت گرفته اند.
یکی از نام های این سوره، سوره ی نعمت هاست، زیرا بالغ بر پنجاه نعمت در آن آمده است.
در این سوره، از نعمت های الهی، دلایل توحید و معاد، احکام جهاد، تهدید مشرکان، نهی از ظلم و فحشا، پیمان شکنی و بدعت ها و وسوسه های شیطانی، مطالبی به میان آمده است.
مطابق نظر مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، از شأن نزول های آیات این سوره، فهمیده می شود که چهل آیه اوّل آن، مربوط به اواخر دوران مکّه. و هشتاد و هشت آیه دیگر آن، مربوط به اوایل زمان هجرت به مدینه است.




بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِیِمْ
به نام خداوند بخشنده ی مهربان.

سوره نحل آیه 1

(1) أَتَی أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ سُبْحَنَهُ وَتَعَلَی عَمَّا یُشْرِکُونَ
ترجمه: فرمان (قهر) خدا آمد پس در آن شتاب نکنید. او منزه وبرتر از هرچیزی است که با او شریک می سازند.

سوره نحل آیه 2

(2) یُنَزِّلُ الْمَلَئِکَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلَی مَن یَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِ أَنْ أَنذِرُواْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاتَّقُونِ
ترجمه: خداوند فرشتگان را، همراه با وحی که از فرمان اوست، بر هر کس از بندگانش که بخواهد فرو می فرستد که مردم را هشدار دهید که معبودی جز من نیست پس تنها از من پروا کنید (و مخالف دستورم عمل نکنید.)
نکته ها:
گرچه مورد آیه، عجله ی کفار در امر نزول قهر خداوند است، امّا جمله ی «اتی امراللَّه» اختصاصی به فرمان قهر الهی ندارد، بلکه شامل همه فرمان های خداوند، همچون فرمان جهاد، فرمان ظهور امام زمان علیه السلام و فرمان برپایی روز قیامت، می شود که نباید در این امور عجله کرد.
«روح» یکی از فرشتگانِ مقرّب الهی است که نام او در قرآن، بصورت جداگانه و در کنار کلمه ی «ملائکة» آمده است: (یوم یقوم الروح و الملائکة)**نبأ، 37. ***(تعرج الملائکة و الرّوح الیه)**معارج، 4.*** (تنزّل الملائکة والروح). اما در آیه مورد بحث، بجای حرفِ «واو» بین دو کلمه حرف «باء» بکار رفته است: (ینّزل الملائکة بالروح) شاید از آن جهت که مراد از «روح» در این آیه، آن فرشته نباشد، بلکه مراد معنای لغویِ «روح» یعنی حیاتِ معنوی باشد که معنای آیه چنین می شود: خداوند فرشتگان را همراه با اسباب حیات، بر بندگانی که بخواهد نازل می کند. چنانکه در آیه ی (وکذلک اوحینا الیک روحاً من امرنا)**شوری، 52.*** مراد از «روح» قرآن است که مایه حیاتِ معنوی می باشد: (دعاکم لما یحییکم)**انفال، 24.***
پیام ها:
1- فرمان های الهی قطعی و وقوع قهر او حتمی است. (اتی امراللَّه)**کلمه ی «اَتی» فعل ماضی می باشد، گویا عذاب آمده است.***
2- خداوند به وعده های خود عمل می کند. (اتی امر اللَّه)**در آیه 109 سوره ی بقره و 24 سوره ی توبه، خداوند وعده داده بود که (حتی یأتی اللَّه بامره) اکنون می فرماید: (اتی امراللَّه)***
3- در کار خدا عجله نکنید، که کار او حکیمانه است و در وقت خود انجام می شود. (فلا تستعجلوه)
4- نزول فرشته ی وحی، محتوای وحی و کسی که آنرا دریافت می کند، همه و همه در مدار اراده ی الهی است. (من امره)
5- رسالت، امری انتصابی است نه اکتسابی. (من یشاء)
البته خداوند حکیم است و بی جهت کسی را به مقام نبوت نمی رساند: (اللَّه اعلم حیث یجعل رسالته)**انعام، 124.***
6- اولین شرط دریافت وحی الهی، روح عبودیت و بندگی پیامبران بوده است. (من عباده)
7- هشدار دادن به مردم، در رأس وظایف پیامبران است. (انذروا)
8- اساس عقاید بر توحید است و اساسِ عمل صالح بر تقوی. (لااله الاّ انا فاتقون)
9- پروا و پاکی، در سایه ی توحید معنا پیدا می کند. (لااله الاّ انا فاتقون)