فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 6

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره یوسف آیه 89

(89) قَالَ هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِیُوسُفَ وَأَخِیهِ إِذْ أَنْتُمْ جَهِلُونَ
ترجمه: (یوسف) گفت: آیا دانستید با یوسف وبرادرش چه کردید آنگاه که نادان بودید.
نکته ها:
در یک سؤال ممکن است اهداف گوناگونی نهفته باشد، اهدافی مثبت و سازنده و یا منفی و آزاردهنده، سؤال یوسف که پرسید آیا می دانید با یوسف و برادرش چه کردید؟، ممکن است برای این باشد که من ماجرا را می دانم. یا اینکه ممکن است هدف از سؤال این باشد که کار بدی کردید، توبه کنید و ممکن است هدفش تشفّی خاطر بنیامین باشد که در جلسه حضور دارد و ممکن است هدفش سرزنش و توبیخ و ملامت یا به رخ کشیدن عزت خود و یا سرزنش به اینکه با این همه جنایت چرا امید تصدّق دارید؟
در میان غرض هایی که مطرح شد؛ سه مورد اوّل با مقام یوسف سازگاری دارد ولی باقی موارد با فتوّت و کرامتی که آیات بعد از یوسف گزارش می کند همخوانی ندارند. او علیرغم اینکه نسبت دزدی شنید، چیزی نگفت و سرانجامِ کار به برادران گفت: (لاتثریب علیکم الیوم)
جهل تنها به معنای ندانستن نیست. بلکه غلبه هوسها نوعی بی توجهی است. انسان گناهکار هر چند عالم باشد، جاهل است چون توجه ندارد و آتش دوزخ را برای خود می خرد.
پیام ها:
1- فتوت در آن است که جزئیات خلاف مطرح نشود.(ما فعلتم)
2- فتوت در آن است که راه عذر به خطاکار تلقین شود.(اذا انتم جاهلون)

سوره یوسف آیه 90

(90) قَالُواْ أَءِنَّکَ لَأَنتَ یُوسُفَ قَالَ أَنَاْ یُوسُفُ وَهَذَآ أَخِی قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَیْنَآ إِنَّهُ مَن یَتَّقِ وَیَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ
ترجمه: گفتند: آیا تو خود (همان) یوسفی؟ گفت: (آری) من یوسفم و این برادر من است. به تحقیق خداوند بر ما منت گذاشت. زیرا که هر کس تقوا و صبر پیشه کند پس همانا خداوند پاداش نیکوکاران را تباه نمی کند.
نکته ها:
هر چه زمان گذشت، برادران مبهوت تر شدند که چرا عزیز مصر در برابر نامه ی پدرشان گریه کرد!؟ عزیز از کجا ماجرای یوسف را می داند؟ راستی قیافه او به یوسف شباهت زیادی دارد! نکند او یوسف باشد، چه بهتر که از خودش بپرسیم. اگر یوسف نبود به ما دیوانه نمی گویند؟ واگر یوسف بود از شرمندگی چه می کنیم؟ هیجان سراسر وجود برادران را گرفته بود. بالاخره طلسم سکوت را با سؤالِ آیا تو یوسفی، شکستند. در اینجا چه صحنه ای پیش آمد؟ و کدام نقاش می تواند سیمایی از شرمندگی و شادی و گریه و در آغوش کشیدن را تصویر کند؟ خدا می داند و بس.
باید شرایط طوری فراهم شود که مردم سؤال کنند و برای رشد و تربیت انگیزه آنان را بالا برد. در برادران یوسف دائماً انگیزه برای جستجو و سؤال زیاد می شد. با خود می گفتند: چرا اصرار داشت بنیامین را به همراه خود بیاوریم؟ چرا پیمانه در بار ما پیدا شد؟ چرا پول ما را در نوبت اوّل برگرداند؟ او از کجا داستان یوسف را می داند؟ نکند دیگر به ما غلّه ندهد؟ وقتی این هیجانات در روح آنها اوج گرفت، پرسیدند: آیا تو یوسف هستی؟ گفت: بله....
امام صادق علیه السلام فرمودند: به تحقیق در حضرت قائم علیه السلام سنتی از یوسف است... مردم حضرت رانمی شناسند تا اینکه خداوند اذن دهد که خود را معرفی کند.**بحار، ج 12، ص 283.***
پیام ها:
1- گذشت تاریخ وحوادث، شناخت ها را تغییر می دهد. (ءانّک لانت یوسف)
2- گرچه منت از مردم تلخ است، ولی منت خدا شیرین است. (منّ اللَّه علینا)
3- اولیای خداوند همه نعمتها را از او می دانند. (منّ اللَّه علینا)
4- صبر و تقوی، زمینه عزّت است. (من یتق و یصبر فانّ اللَّه لایضیع ...)
5- لطف خدا حکیمانه وبر طبق ملاکها ومعیارهاست. (من یتق ویصبر فانّ اللَّه...)
6- کسی لایق زمامداری وحکومت است که در برابر حوادث، حسادتها، شهوتها، تحقیرها، زندان ها، تبلیغات سوء و... امتحان داده باشد. (من یتق و یصبر...)
7- از حساس ترین اوقات برای تبلیغ استفاده کنید. (موقعی که برادران از کار خود شرمنده وآماده پذیرش سخن یوسف می باشند می گوید: (من یتق ویصبر ...))
8- یکی از سنت های الهی، حکومت صالحان است. (لانضیع اجر المحسنین)

سوره یوسف آیه 91

(91) قَالُواْ تَاللَّهِ لَقَدْ ءَاثَرَکَ اللَّهُ عَلَیْنَا وَإِن کُنَّا لَخَطِئِینَ
ترجمه: (برادران) گفتند: به خداوند قسم، که واقعاً خداوند ترا بر ما برتری داده است و قطعاً ما خطاکار بوده ایم.
نکته ها:
«ایثار» به معنای برتری دادن دیگران بر خود است. برادران یوسف در اثر تفکر غلط «نحن عصبة»، دست به کار غلطی زدند و گفتند: او را به چاه افکنید؛ «القوه فی غیابت الجب». خداوند آنها را در تنگنا گذاشت تا جایی که برای سیر کردن شکم التماس کنند؛ «مسنّا و اهلنا الضّر» پس اعتراف کردند که نقشه ما خراب از آب در آمد؛ «کنّا لخاطئین» سپس آن تفکر غلط تبدیل به پذیرش یک واقعیت شد که؛ (لقد اثرک اللَّه علینا)
برادران یوسف چند بار به صیغه «تاللَّه» قسم یاد کرده اند:
(تاللَّه لقد علمتم ما جئنا لنفسد فی الارض) به خدا سوگند شما خود می دانید که ما برای فساد و سرقت به سرزمین شما نیامده ایم.
(تاللَّه تفتوء تذکر یوسف) به پدر گفتند: به خدا سوگند تو دائماً یوسف یوسف می کنی.
(تاللَّه انک لفی ضلالک القدیم) پدرجان به خدا سوگند تو در علاقه افراطی به یوسف گرفتار انحراف گذشته شده ای.
(تاللَّه لقد اثرک اللَّه علینا) به یوسف گفتند: به خدا قسم خداوند تو را بر ما برتری داد.
پیام ها:
1- اگر از روی حسادت به کمالات و برتری های دیگران اعتراف نکنیم، با فشار و ذلت به آنها اقرار خواهیم کرد. (لقد اثرک اللَّه علینا)
2- در برابر اراده ی خداوند، نمی توان ایستادگی کرد.**چراغی را که ایزد بر فروزد هر آنکس پف کند ریشش بسوزد*** (اثرک اللَّه علینا)
3- اعتراف به خطا، زمینه را برای عفو وبخشش فراهم می کند. (ان کنّا لخاطئین)