فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 6

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره یوسف آیه 76

(76) فَبَدَأَ بِأَوْعِیَتِهِمْ قَبْلَ وِعَآءِ أَخِیهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَهَا مِنْ وِعَآءِ أَخِیهِ کَذَ لِکَ کِدْنَا لِیُوسُفَ مَا کَانَ لِیَأْخُذَ أَخَاهُ فِی دِینِ الْمَلِکِ إِلَّا أَنْ یَشَآءَ اللَّهُ نَرْفَعُ دَرَجَتٍ مَّن نَّشَآءُ وَفَوْقَ کُلِّ ذِی عِلْمٍ عَلِیمٌ
ترجمه: پس (از پذیرش کیفر ماموران شروع به بازرسی کرده و) قبل از بار برادرش به (بازرسی) بار سایر برادران پرداخت، سپس پیمانه را از بار برادرش بیرون آورد. ما اینگونه برای یوسف تدبیر کردیم زیرا طبق قانون شاه مصر یوسف نمی توانست برادرش را بازداشت کند، مگر آنکه خدا بخواهد (که کیفر سارق در کنعان را مقدمه بازداشت این برادر قرار می دهد) ما هر کس را که بخواهیم (و لایق باشد) درجاتی بالا می بریم و برتر از هر صاحب دانشی دانشوری است.
نکته ها:
در موقع بازرسی، بنیامین چون از طرح و نقشه با خبر بود آسوده خاطر بود، لذا در سراسر این ماجرا هیچ اعتراضی از او نقل نشده است و برای اینکه طرح مخفی بماند و موجب سوءظن نشود، بازرسی را از بار دیگران شروع کردند تا نوبت به بنیامین رسید و چون در بار او پیدا شد، طبق قرار قبلی باید او در مصر می ماند. این طرح و نقشه الهی بود، چون یوسف با قوانین جاری مصر نمی توانست سارق را به عنوان گروگان نگهدارد.
واژه «کید» همه جا به معنی مذموم بکار نرفته است، «کَیْد» به معنی طرح و نقشه نیز استعمال شده است.(کدنا)
پیام ها:
1- مأمورین اطلاعاتی باید به نوعی عمل کنند که موجب شک و ظن به آنها نشود. (فبدأ باوعیتهم) (در بازرسی، اول به سراغ بار بنیامین نرفتند بلکه از دیگر برادران شروع نمودند)
2- عملکرد کارکنان به عهده مسئولان گذاشته می شود. (فبدأ)(به حسب ظاهر یوسف شخصاً بازرسی نکرده ولی قرآن می فرماید: او بازرسی را آغاز کرد.)
3- فکر و ابتکار و چاره جویی، از امدادهای غیبی است.(کدنا)
4- طرح های حضرت یوسف، همه الهامات الهی بود. (کدنا لیوسف)
5- حضور بنیامین نزد یوسف، به سود یوسف بود. (کدنا لیوسف)
6- احترام ومراعات قوانین، حتی در نظام های غیر الهی لازم است. (ماکان لیاخذ اخاه فی دین الملک)
7- مقامهای معنوی، درجات و سلسله مراتب دارد. (نرفع درجات...)
8- علم و آگاهی، مایه ی برتری است. (نرفع درجات... وفوق کل علم علیم)
9- دانش بشری محدود است. (فوق کل ذی علم علیم)

سوره یوسف آیه 77

(77) قَالُواْ إِن یَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَّهُ مِن قَبْلُ فَأَسَرَّهَا یُوسُفُ فِی نَفْسِهِ وَلَمْ یُبْدِهَا لَهُمْ قَالَ أَنتُمْ شَرٌّ مَّکَاناً وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ
ترجمه: (برادران) گفتند: اگر او سرقت کند (جای تعجب نیست، زیرا) پیش از این نیز برادر او دزدی کرده بود. یوسف (این تهمت را) در دل خود پنهان داشت و (با آنکه ناراحت شده بود) به روی آنان نیاورد. (ولی) گفت: موقعیت شما بدتر (از او)ست و خداوند به آنچه توصیف می کنید داناتر است.
پیام ها:
1- متهم یا انکار می کند ومی گوید ما دزد نیستیم؛ (ماکنا سارقین) یا توجیه می کند که دزدی او تازگی ندارد برادرش نیز دزد بوده است.(فقد سرق اخ له من قبل)
2- حسود حتی بعد از دهها سال ضربه می زند.(فقد سرق اخ له من قبل)
3- اخلاق برادر در برادر اثر می گذارد.(اخ له) اخلاق مادر در فرزند اثر دارد. (بنیامین و یوسف از یک مادر بودند)
4- آنجا که صفا نیست، اتّهام به افراد زود پذیرفته می شود.(ان یسرق فقد...) (بیرون آمدن پیمانه از بار او دلیل بر سرقت نیست ولی برادران چون علاقه ای به بنیامین نداشتند کلمه سرقت را بکار گرفته و مسئله را مسلّم پنداشتند.)
5- آنجا که صفا نیست، خلاف جزیی را کلی قلمداد می کنند. («یسرق» به جای «سرق» یعنی او همیشه اینکاره بوده است)
6- برای رسیدن به هدف باید نیشهایی را تحمل کرد.(سرق اخ له)
7- گاهی برای حفظ آبروی خود به دیگران تهمت می زنند.(سرق اخ له من قبل)
8- جوانمردی و سعه صدر رمز رهبری است.(اسرّها یوسف فی نفسه)
9- افشاگری همیشه ارزش نیست.(و لم یبدها لهم)
10- تحقیر یکی از شیوه های نهی ازمنکر است.(انتم شرّ مکاناً)

سوره یوسف آیه 78

(78) قَالُواْ یَأَیُّهَا الْعَزِیزُ إِنَّ لَهُ أَباً شَیْخاً کَبِیراً فَخُذْ أَحَدَنَا مَکَانَهُ إِنَّا نَرَیکَ مِنَ الْمُحْسِنِینَ
ترجمه: (برادران) گفتند: ای عزیز، همانا برای او پدری است پیر و سالخورده، پس یکی از ما را به جای او بگیر (و او را رها کن) همانا ترا از نیکوکاران می بینیم.
نکته ها:
وقتی برادران یوسف دیدند نگاهداشتن بنیامین قطعی شد، با توجه به تعهدی که به پدر سپرده بودند و سابقه ای که درباره یوسف نزد پدر داشتند، و احساس کردند برگشتن بدون بنیامین بسیار تلخ است، تقاضای خود را با روان شناسی خاصی مطرح نمودند وشروع به التماس کردند و با بیان های عاطفی و محرک همچون، تو عزیز و قدرتمندی، تو از نیکوکارانی، او پدری پیر و سالخورده دارد، هر کدام از ما را خواستی به جای او بگیر، درصدد جلب بخشش او بر آمدند.
پیام ها:
1- مقدرات الهی هر سنگدل و ستمگری را روزی به خاک مذلّت می نشاند. (آهنگ التماس در جمله؛ (یا ایها العزیز....)
2- یوسف حتی در زمان اقتدارش نیکوکار ودر رفتار ومنش او نمایان بود. (نریک من المحسنین)