فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 6

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره یوسف آیه 37

(37) قَالَ لَا یَأْتِیْکُمَا طَعَامٌ تُرْزَقَانِهِ إِلَّا نَبَّأْتُکُمَا بِتَأْوِیلِهِ قَبْلَ أَن یَأْتِیَکُمَا ذَ لِکُمَا مِمَّا عَلَّمَنِی رَبِّی إِنِّی تَرَکْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَّا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَهُم بِالْأَخِرَةِ هُمْ کَفِرُونَ
ترجمه: (یوسف به آن دو نفر که خواب دیده بودند) گفت: من قبل از آنکه جیره غذایی شما برسد، تأویل خوابتان را خواهم گفت. این تعبیر از چیزهایی است که پرودگارم به من آموخته است. همانا من آئین قومی را که به خدا ایمان نمی آورند و به قیامت کفر می ورزند، رها کرده ام.
نکته ها:
در ترجمه بخش اوّل آیه، این احتمال نیز وجود دارد که معنای آیه اینگونه باشد: «من از جانب خداوند می دانم غذایی که برای شما خواهند آورد چیست؟» پس می توانم خواب شما را هم تعبیر کنم یعنی یوسف علاوه بر تعبیر خواب از چیزهای دیگر نیز خبر می داده است. مثل حضرت عیسی علیه السلام که از غذای ذخیره شده در منازل و یا آنچه می خوردند، خبر می داد.
سؤال: چرا حضرت یوسف علیه السلام خواب آنان را فوری تعبیر نکرد و آن را به وقت دیگر، و ساعتی بعد موکول کرد؟
پاسخ این سؤال را از فخر رازی می شنویم:
1- می خواست آنها را در انتظار قرار دهد تا کمی تبلیغ و ارشاد کند، شاید شخص اعدامی ایمان آورد و با حسن عاقبت از دنیا برود.
2- می خواست با بیان نوع غذایی که نیامده، اعتماد آنان را جلب کند.
3- می خواست آنها را تشنه تر کند، تا بهتر بشنوند.
4- چون تعبیر خواب یکی از آنها اعدام بود، کمی طفره می رفت تا قالب تهی نکند.
پیام ها:
1- گاهی برای تأثیرگذاری بیشتر، لازم است انسان قدرت علمی و کمالات خود را به دیگران عرضه کند. (نبّاتکما بتأویله)
2- از فرصت ها، بهترین استفاده را بکنید. (نبّاتکما بتأویله... انی ترکت ملة)
(یوسف قبل از تعبیر خواب، کار فرهنگی و اعتقادی خود را شروع کرد.)
3- معلومات و دانسته های خود را از خداوند بدانیم. (علّمنی ربّی)
4- هدف از آموزشها نیز پرورش است. (علّمنی ربّی )
5- خداوند حکیم است و بی جهت دری را به روی کسی باز نمی کند. (علّمنی ربّی) زیرا من؛ (ترکت ملّة قوم لایؤمنون)
6- کسی که از ظلمات کفر فرار کند، به نور علم می رسد. (علمنی ربی انی ترکت) (دلیل علم من ترک کردن کفر است.)
7- در تمام ادیان، عقیده به توحید و معاد در کنار یکدیگر لازم است. (قوم لایؤمنون باللَّه و هم بالاخرة کافرون)
8- اساس ایمان، تبرّی و تولّی است. در این آیه برائت از کفار و در آیه بعد ولایت اولیای الهی مطرح است. (انی ترکت - واتّبعت)

سوره یوسف آیه 38

(38) وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ ءَابَآءِی إِبْرَهِیمَ وَإِسْحَقَ وَیَعْقُوبَ مَا کَانَ لَنَآ أَن نُّشْرِکَ بِاللَّهِ مِن شَیْ ءٍ ذَ لِکَ مِن فَضْلِ اللَّهِ عَلَیْنَا وَعَلَی النَّاسِ وَ لَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَشْکُرُونَ
ترجمه: و آیین پدرانم ابراهیم و اسحاق و یعقوب را پیروی کرده ام. برای ما سزاوار نیست که چیزی را شریک خداوند قرار دهیم. این از فضل خدا بر ما و بر مردم است ولی بیشتر مردم سپاس گزاری نمی کنند.
نکته ها:
اصالت خانوادگی، همچنانکه در ساختار شخصیت افراد مؤثر است، در پذیرش مردم نیز اثر دارد. لذا حضرت یوسف برای معرفی خود، به پدران خود که انبیای الهی هستند تکیه می کند، تا هم اصالت خانوادگیش را ارائه دهد و هم قداست دعوت خود را. این همان روشی است که پیامبر صلی الله علیه و آله نیز در معرفی خود به کار می برد و می فرمود: من همان پیامبر امّی هستم که نام ونشانم در تورات و انجیل آمده است. حضرت سیدالشهدا حسین بن علی علیهماالسلام و امام سجاد علیه السلام نیز در کربلا و شام در برابر مردم خود را چنین معرفی کردند: «اَنا بن فاطمة الزّهرا».
کلمه «ملّة» در قرآن به معنای آیین بکار رفته است. و در آیه 78 سوره حج سیمای «ملّة ابراهیم» اینگونه ترسیم شده است؛ «با تمام قُوا در راه خدا جهاد کنید و اهل نماز و زکات و اعتصام به خدا باشید. در دین سختی و حرجی نیست، تسلیم خدا باشید، این است ملّت پدرتان ابراهیم.»
پیام ها:
1- رسیدن به حق، در گرو شناخت باطل و ترک آن است. (ترکت ملة قوم لا یومنون و اتبعت ملة...)
2- جدّ انسان، در حکم پدر انسان است و کلمه «أب» به او نیز اطلاق شده است. (ملّة ابائی ابراهیم و اسحق ویعقوب)
3- انبیا باید از خاندان پاک باشند. (ابائی ابراهیم و...)
4- پیامبران الهی از یک وحدت هدف برخوردارند. (ملة ابائی ابراهیم واسحق و...)
5- نبوت و هدایت، توفیق و فضل الهی برای همه است. (علینا و علی الناس)
6- در کنار راههای منفی، راه مثبت را نیز نشان دهیم. (ترکت ملّة... واتبعت ملّة....)
7- پرهیز از شرک و گرایش به توحید، توفیق الهی می خواهد. (ذلک من فضل اللَّه)
8- شرک در تمام ابعادش (ذات وصفات و عبادت)، منفور است. (من شی ء)
9- اکثریت، معیار شناخت صحیح نیست. (اکثرهم لا یشکرون)
10- پشت کردن به راه انبیا، بزرگترین کفران نعمت است. (لایشکرون)
11- شرک ورزی، ناسپاسی در برابر خداوند است. (لایشکرون)

سوره یوسف آیه 39

(39) یَصَحِبَیِ السِّجْنِ ءَأَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُونَ خَیْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَ حِدُ الْقَهَّارُ
ترجمه: ای دو یار زندانی من، آیا خدایان متعدد و گوناگون بهتر است یا خداوند یکتای مقتدر.
نکته ها:
انسان ها سه دسته اند: گروهی قالب پذیرند، مثل آب و هوا که از خود شکلی ندارند و در هر ظرفی به شکل همان ظرف در می آیند. گروهی نفوذ ناپذیر و مقاوم هستند، همچون آهن و فولاد که در برابر فشار بیرونی ایستادگی می کنند. اما گروهی امام و راهبرند که دیگران را به رنگ حق درمی آورند. یوسف نمونه ای از انسان های دسته سوّم است که در زندان نیز از مشرک، موحّد می سازد.
در قرآن کریم در جاهای مختلف، از روش مقایسه و پرسش استفاده شده است که به نمونه هایی از آن درباره خداوند اشاره می کنیم:
(هل من شرکائکم من یبدأ الخلق ثمّ یعیده )**یونس، 34.***؛ آیا از شرکایی که برای خدا گرفته اید کسی هست که بیافریند و سپس آنرا برگرداند؟
(هل من شرکائکم من یهدی الی الحق)**یونس، 35.***؛ آیا از شرکایی که برای خدا قرار داده اید کسی هست که به حق راهنمایی کند؟
(أغیر اللَّه اَبغی ربّاً و هو ربّ کلّ شی ء)**انعام، 164.***؛ آیا غیر خدای یکتا پروردگاری بپذیرم در حالی که او پروردگار همه چیز است؟
(ءَآللَّه خیرٌ امّا یشرکون)**نمل، 59.***؛ خدا بهتر است یا آنچه (او را) شریک می گردانید؟

پیام ها:
1- مردم را با محبت و عاطفه، صدا بزنید. (یاصاحبی)
2- از مکان ها وزمان های حساس برای تبلیغ استفاده کنید. (یاصاحبی السجن ءارباب متفرّقون..) (یوسف در زندان همینکه می بیند به تعبیر خواب او نیاز دارند، فرصت را غنیمت شمرده و تبلیغ می کند.)
3- پرسش ومقایسه یکی از راه های ارشاد وهدایت است.(ءارباب متفرّقون خیر...)