فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 6

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره یوسف آیه 6

(6) وَکَذَلِکَ یَجْتَبِیکَ رَبُّکَ وَیُعَلِّمُکَ مِن تَأْوِیلِ الْأَحَادِیثِ وَیُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ وَعَلی ءَالِ یَعْقُوبَ کَمَآ أَتَمَّهَا عَلَی أَبَوَیْکَ مِن قَبْلُ إِبْرَهِیمَ وَ إِسْحَقَ إِنَّ رَبَّکَ عَلِیمٌ حَکِیمٌ
ترجمه: و اینگونه پرودگارت تو را برمی گزیند و از تعبیر خواب ها (و سرانجام امور) به تو می آموزد و نعمت خویش را بر تو و بر خاندان یعقوب تمام می کند همانگونه که پیش از این بر دو پدرت ابراهیم و اسحاق تمام کرد. همانا پرودگارت دانای حکیم است.
نکته ها:
تأویل خواب به معنای بیانِ باطن و نحوه ی تحقق خواب است. کلمه «احادیث» جمع «حدیث» به معنای نقل ماجراست. از آنجایی که انسان رؤیای خود را به این و آن نقل می کند، به خواب نیز حدیث گفته اند. بنابراین (تأویل الاحادیث) یعنی تعبیر خواب ورؤیاها.
حضرت یعقوب در این آیه، خواب فرزندش یوسف را برای او تعبیر می کند و از آینده اش خبر می دهد.
پیام ها:
1- اولیای خدا از یک خواب، آینده افراد را می بینند. (یَجتبیک رَبُّک و یُعَلِّمک)
2- پیامبران، برگزیدگان خداوند هستند. (یَجْتبیک)
3- انبیا، شاگردان بلاواسطه خداوند هستند. (یعلمک)
4- مقام نبوت و حکومت، سرآمد نعمت هاست. (و یتّم نعمته)
5- انتخاب انبیا، بر اساس علم و حکمت الهی است. (یجتبیک ... علیمٌ حکیمٌ)
6- علم، اولین هدیه الهی به برگزیدگان خود است. (یجتبیک ربّک و یُعلّمک)
7- تعبیر خواب، از اموری است که خداوند به انسان عطا می کند. (یُعلّمُک من تأویل الاحادیث)
8- علاوه بر لیاقت، اصل و نسب هم در گزینش افراد مهم است. (یجتبیک... و ابویک من قبل)
9- در فرهنگ قرآن، اجداد در حکم پدر هستند. (اَبَویک مِن قبل ابراهیم و اسحق)

سوره یوسف آیه 7

(7) لَّقَدْ کَانَ فِی یُوسُفَ وَإِخْوَتِهِ ءَایَتٌ لِّلسَّآئِلِینَ
ترجمه: بتحقیق در (داستان) یوسف و برادرانش نشانه هایی (از حاکم شدن اراده خداوندی) برای جویندگان است.
نکته ها:
در داستان زندگی حضرت یوسف، آیات و نشانه های زیادی از قدرت نمایی خداوند به چشم می خورد، که هر کدام از آنها مایه ی عبرت و پند برای اهل تحقیق و جستجو است؛ از آن جمله است: 1- خواب پر راز و رمز حضرت یوسف، 2- علم تعبیر خواب، 3- تشخیص و اطلاع یافتن یعقوب از آینده فرزند خود، 4- در چاه بودن و آسیب ندیدن، 5- نابینا شدن، دوباره بینا شدن، 6- قعر چاه و اوج جاه، 7- زندان رفتن و به حکومت رسیدن، 8- پاک بودن و تهمت ناپاکی شنیدن، 9- فراق و وصال، 10- بردگی و پادشاهی، 11- زندان را ترجیح دادن بر آلودگی گناه، 12- بزرگواری و عفو سریع از برادران خطاکار.
در کنار این نشانه ها، سؤال هایی نیز قابل طرح است که پاسخ هر کدام نیز روشنگر راه زندگانی است.
- چگونه حسادت، انسان را به برادرکشی می کشاند؟!
- چگونه ده نفر در یک خیانت، هم رأی و هم داستان می شوند؟!
- چگونه یوسف با بزرگواری از مجازات برادران خیانتکار، صرف نظر می کند؟!
- چگونه انسان با یاد خدا، زندان را بر آلودگی و لذت گناه ترجیح می دهد؟!
این سوره، در زمانی نازل شد که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در محاصره شدید اقتصادی و اجتماعی قرار گرفته بود و این داستان برای حضرت، مایه ی دلداری می شد که ای پیامبر! اگر بعضی از بستگانت ایمان نیاوردند ناراحت مباش، برادران یوسف او را به چاه انداختند!.
مهم ترین آیات این سوره، غلبه ی قدرت الهی بر توطئه هاست (توطئه های بشری با اراده ی الهی خنثی می شود.) یوسف را به چاه انداختند تا نزد پدر محبوب شوند، مبغوض شدند. درها را بستند تا او را با شهوت آلوده کنند، عصمت او به اثبات رسید. نه چاه و بردگی و نه زندان و نه کاخ و نه توطئه ها هیچکدام بر اراده الهی غالب نگشتند.
پیام ها:
1- قبل از بیان داستان، شنونده را برای شنیدن و عبرت گرفتن آماده کنید. (لقد کان فی یوسف...)
2- تا تشنه ی شنیدن و عاشقِ آموختن نباشیم، از درسهای قرآن استفاده کامل نمی بریم. (لِلسّائلین )
3- داستان یکی است، امّا نکات و درسهایی که از آن استفاده می شود بسیار است. (آیات للسائلین)
4- داستان های قرآن، پاسخ سؤال های زندگی مردم را می دهد. (للسائلین)
5- حسد، مرز خانواده و عواطف خویشاوندی را نیز درهم می شکند. (لقد کان فی یوسف و اخوته)

سوره یوسف آیه 8

(8) إِذْ قَالُواْ لَیُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَی أَبِینَا مِنَّا وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِی ضَلَلٍ مُّبِینٍ
ترجمه: آنگاه که (برادران او) گفتند: همانا یوسف و برادرش (بنیامین) نزد پدرمان از ما که گروهی نیرومند هستیم محبوب ترند. همانا پدرمان (در این علاقه به آن دو) در گمراهی روشنی است.
نکته ها:
حضرت یعقوب دوازده پسر داشت که دو نفر از آنان (یوسف و بنیامین) از یک مادر و بقیه از مادری دیگر بودند. علاقه پدر به یوسف، (به دلیل خردسال بودن یا بدلیل کمالاتی که داشت) موجب حسادت برادران شده بود. آنها علاوه بر حسادت با گفتن: «و نحن عصبة» معلوم می کنند که روحیه ی غرور و تکبر را نیز داشته اند و در اثر این غرور و حسد، پدر را نیز متهم به اشتباه و انحراف در مهر ورزی به فرزندان می کنند.
افرادی در جامعه هستند که به جای آنکه خود را بالا ببرند، افراد بالا را پایین می آورند. چون خود محبوب نیستند، محبوب ها را می شکنند.
فرق است میان تبعیض و تفاوت. تبعیض؛ برتری دادن بدون دلیل است. ولی تفاوت؛ بر اساس لیاقت ها و شرائط است. مثلاً نسخه های یک پزشک و نمره های یک معلم، تفاوت دارد. ولی این تفاوت حکیمانه است نه ظالمانه، علاقه ی حضرت یعقوب به یوسف، حکیمانه بود نه تبعیض و ظالمانه. ولی برادران یوسف، این علاقه را بی دلیل می پنداشتند.
پیام ها:
1- اگر فرزندان احساس تبعیض کنند، آتش حسادت در میان آنان شعله ور می شود. (احبّ الی ابینا منّا)
2- تفاوت گذاشتن میان فرزندان، عشق و محبت آنان را نسبت به پدر کم می کند. (انّ ابانا لفی ضلال مبین )
3- زور و قدرت، محبت نمی آورد. (احبّ الی أبینا منّا و نحن عصبة)
4- حسادت، مرز نبوّت واُبوّت (پیامبری وپدری) را نیز می شکند وفرزندان نسبت انحراف وبی عدالتی، به پیامبری که پدرشان است، می دهند. (انّ ابانا لفی ضلال مبین)
5- عشق و علاقه به محبوب شدن، در نهاد هر انسانی وجود دارد. انسان ها از کم توجهی و بی مهری به خود، رنج می برند.(احبّ الی ابینا)