فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 6

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره یوسف آیه 5

(5) قَالَ یَبُنَیَّ لَا تَقْصُصْ رُءْیَاکَ عَلَی إِخْوَتِکَ فَیَکِیدُواْ لَکَ کَیْداً إِنَّ الْشَّیْطَنَ لِلْإِنْسَنِ عَدُوٌّ مُّبِینٌ
ترجمه: (یعقوب) گفت: ای پسر کوچکم خوابت را برای برادرانت بازگو مکن، که برایت نقشه ای (خطرناک) می کشند. زیرا شیطان، برای انسان دشمنی آشکار است.
نکته ها:
یکی از اصول زندگی، رازداری است. اگر مسلمانان به مفاد این آیه عمل می کردند، این همه سرمایه و استعداد، کتب خطی، آثار علمی، هنری و عتیقه های ما، در موزه کشورهای خارجی جای نمی گرفت و به اسم کارشناس، دیپلمات، جهانگرد از منابع و امکانات و منافع ما آگاه نمی شدند و در اثر سادگی یا خیانت، اسرارمان در اختیار کسانی که دائماً در حال کید و مکر بر علیه ما هستند، قرار نمی گرفت.
حضرت یوسف، خواب خود را دور از چشم برادران به پدر گفت. که این خود نشانه ی تیزهوشی اوست.
پیام ها:
1- لازم است والدین، از روحیات فرزندانشان نسبت به هم آگاه باشند تا بتوانند اعمال مدیریت کامل نمایند. (فَیَکیدُوا لَک کَیداً)
2- در پیش بینی های صحیح نسبت به مسایل مهم، گاهی اظهار سوءظن و یا پرده برداشتن از خصلت ها مانعی ندارد. (فَیَکیدوا لَک کَیدا)
3- دانسته ها و اطلاعات، باید طبقه بندی شود و محرمانه و غیرمحرمانه از هم جدا گردد. (لا تقصص )
4- هر حرفی را به هر کسی نزنید. (لا تقصص )
5- زمینه های حسادت را شعله ور نکنید. (لا تقصص ...فیکیدوا)
6- کید و حیله انسان، کار شیطانی است. (فیکیدوا ... انَّ الشَیْطان ...عَدُو مُبین )
7- اگر گاهی رؤیا، قابل گفتن نیست، پس بسیاری از دیده ها در بیداری، نباید بازگو شود. (لا تقصص )
8- در خانواده انبیا نیز، مسایل اخلاقی همچون حسد و حیله مطرح است.(یا بنّی لا تقصص )
9- شیطان با استفاده از زمینه های درونی ما بر ما سلطه می یابد.
حسادت برادران، زمینه را برای بروز دشمنی شیطان نسبت به انسان فراهم ساخت. (فیکیدوا ... انّ الشیطان للانسان عدو مبین )

سوره یوسف آیه 6

(6) وَکَذَلِکَ یَجْتَبِیکَ رَبُّکَ وَیُعَلِّمُکَ مِن تَأْوِیلِ الْأَحَادِیثِ وَیُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ وَعَلی ءَالِ یَعْقُوبَ کَمَآ أَتَمَّهَا عَلَی أَبَوَیْکَ مِن قَبْلُ إِبْرَهِیمَ وَ إِسْحَقَ إِنَّ رَبَّکَ عَلِیمٌ حَکِیمٌ
ترجمه: و اینگونه پرودگارت تو را برمی گزیند و از تعبیر خواب ها (و سرانجام امور) به تو می آموزد و نعمت خویش را بر تو و بر خاندان یعقوب تمام می کند همانگونه که پیش از این بر دو پدرت ابراهیم و اسحاق تمام کرد. همانا پرودگارت دانای حکیم است.
نکته ها:
تأویل خواب به معنای بیانِ باطن و نحوه ی تحقق خواب است. کلمه «احادیث» جمع «حدیث» به معنای نقل ماجراست. از آنجایی که انسان رؤیای خود را به این و آن نقل می کند، به خواب نیز حدیث گفته اند. بنابراین (تأویل الاحادیث) یعنی تعبیر خواب ورؤیاها.
حضرت یعقوب در این آیه، خواب فرزندش یوسف را برای او تعبیر می کند و از آینده اش خبر می دهد.
پیام ها:
1- اولیای خدا از یک خواب، آینده افراد را می بینند. (یَجتبیک رَبُّک و یُعَلِّمک)
2- پیامبران، برگزیدگان خداوند هستند. (یَجْتبیک)
3- انبیا، شاگردان بلاواسطه خداوند هستند. (یعلمک)
4- مقام نبوت و حکومت، سرآمد نعمت هاست. (و یتّم نعمته)
5- انتخاب انبیا، بر اساس علم و حکمت الهی است. (یجتبیک ... علیمٌ حکیمٌ)
6- علم، اولین هدیه الهی به برگزیدگان خود است. (یجتبیک ربّک و یُعلّمک)
7- تعبیر خواب، از اموری است که خداوند به انسان عطا می کند. (یُعلّمُک من تأویل الاحادیث)
8- علاوه بر لیاقت، اصل و نسب هم در گزینش افراد مهم است. (یجتبیک... و ابویک من قبل)
9- در فرهنگ قرآن، اجداد در حکم پدر هستند. (اَبَویک مِن قبل ابراهیم و اسحق)

سوره یوسف آیه 7

(7) لَّقَدْ کَانَ فِی یُوسُفَ وَإِخْوَتِهِ ءَایَتٌ لِّلسَّآئِلِینَ
ترجمه: بتحقیق در (داستان) یوسف و برادرانش نشانه هایی (از حاکم شدن اراده خداوندی) برای جویندگان است.
نکته ها:
در داستان زندگی حضرت یوسف، آیات و نشانه های زیادی از قدرت نمایی خداوند به چشم می خورد، که هر کدام از آنها مایه ی عبرت و پند برای اهل تحقیق و جستجو است؛ از آن جمله است: 1- خواب پر راز و رمز حضرت یوسف، 2- علم تعبیر خواب، 3- تشخیص و اطلاع یافتن یعقوب از آینده فرزند خود، 4- در چاه بودن و آسیب ندیدن، 5- نابینا شدن، دوباره بینا شدن، 6- قعر چاه و اوج جاه، 7- زندان رفتن و به حکومت رسیدن، 8- پاک بودن و تهمت ناپاکی شنیدن، 9- فراق و وصال، 10- بردگی و پادشاهی، 11- زندان را ترجیح دادن بر آلودگی گناه، 12- بزرگواری و عفو سریع از برادران خطاکار.
در کنار این نشانه ها، سؤال هایی نیز قابل طرح است که پاسخ هر کدام نیز روشنگر راه زندگانی است.
- چگونه حسادت، انسان را به برادرکشی می کشاند؟!
- چگونه ده نفر در یک خیانت، هم رأی و هم داستان می شوند؟!
- چگونه یوسف با بزرگواری از مجازات برادران خیانتکار، صرف نظر می کند؟!
- چگونه انسان با یاد خدا، زندان را بر آلودگی و لذت گناه ترجیح می دهد؟!
این سوره، در زمانی نازل شد که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در محاصره شدید اقتصادی و اجتماعی قرار گرفته بود و این داستان برای حضرت، مایه ی دلداری می شد که ای پیامبر! اگر بعضی از بستگانت ایمان نیاوردند ناراحت مباش، برادران یوسف او را به چاه انداختند!.
مهم ترین آیات این سوره، غلبه ی قدرت الهی بر توطئه هاست (توطئه های بشری با اراده ی الهی خنثی می شود.) یوسف را به چاه انداختند تا نزد پدر محبوب شوند، مبغوض شدند. درها را بستند تا او را با شهوت آلوده کنند، عصمت او به اثبات رسید. نه چاه و بردگی و نه زندان و نه کاخ و نه توطئه ها هیچکدام بر اراده الهی غالب نگشتند.
پیام ها:
1- قبل از بیان داستان، شنونده را برای شنیدن و عبرت گرفتن آماده کنید. (لقد کان فی یوسف...)
2- تا تشنه ی شنیدن و عاشقِ آموختن نباشیم، از درسهای قرآن استفاده کامل نمی بریم. (لِلسّائلین )
3- داستان یکی است، امّا نکات و درسهایی که از آن استفاده می شود بسیار است. (آیات للسائلین)
4- داستان های قرآن، پاسخ سؤال های زندگی مردم را می دهد. (للسائلین)
5- حسد، مرز خانواده و عواطف خویشاوندی را نیز درهم می شکند. (لقد کان فی یوسف و اخوته)