تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره نساء آیه 106

(106) وَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ کَانَ غَفُوراً رَّحِیماً
و از خداوند طلب آمرزش کن که همانا خداوند آمرزنده مهربان است.
نکته ها:
شخصی از یک قبیله ی معروف، مرتکب سرقتی شد. چون موضوع به اطلاع پیامبرصلی الله علیه و آله رسید، آن سارق، گناه را به گردن شخص دیگری انداخت که در خانه ی او زندگی می کرد. متّهم، با شمشیر به او حمله کرد و خواستار اثبات این ادّعا شد. او را آرام کردند ولی یکی از سخنوران قبیله را همراه جمعی برای تبرئه ی خود خدمت پیامبر فرستاد. پیامبر، طبق ظاهر و بر اساس گواهی آنان، سارق واقعی را تبرئه کرد و خبر دهنده ی سرقت را (به نام قتاده) سرزنش نمود، ولی قتاده که می دانست گواهی آنان دروغ است به شدّت ناراحت بود. این آیه نازل شد و مظلومیّت قتاده و صحنه سازی وگواهی دروغ آنان را روشن ساخت.
نقل دیگر در شأن نزول آن است که در یکی از جنگ ها، یکی از مسلمانان زرهی سرقت کرد. چون در آستانه ی رسوایی قرار گرفت، زره را به خانه ی یک یهودی انداخت و افرادی را مأمور کرد که بگویند: یهودی سارق است، نه فلانی. پیامبر، طبق ظاهر، حکم به تبرئه آن مسلمان کرد. امّا نزول این آیه، آن یهودی را تبرئه کرد.
«خَصیم» به کسی گفته می شود که از ادّعایی طرفداری می کند و خائن به کسی گفته می شود که در محضر قاضی ادعای امری باطل می کند.**تفسیر راهنما ذیل آیه.***
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: من طبق ظاهر حکم می کنم، امّا چنانچه حقّ با شما نیست به اتکای قضاوت من چیزی از کسی نگیرید که قطعه ای از دوزخ است.
امام صادق علیه السلام فرمود: جانشینان بر حقّ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله همانند خود آن حضرت باید بر اساس قرآن قضاوت نمایند.**کافی، ج 1، ص 268.***
پیام ها:
1- قرآن، پایه ی قضاوت و عدالت میان مردم است. (انا انزلنا الیک الکتاب)
2- قاضی باید از قانونِ قرآن، آگاهی کامل داشته باشد. (انزلنا الیک الکتاب لتحکم)
3- فراگیری قرآن و سنّت شرط قاضی شدن است. (انزلنا الیک الکتاب... لتحکم... اراک اللَّه)
4- چون نزول قرآن بر اساس حقّ است، قضاوت ها هم باید بر مبنای حقّ باشد، نه وابستگی های حزبی، گروهی، منطقه ای و نژادی. (بما اریک اللَّه)
5 - رفتار به عدالت، حتّی نسبت به غیر مسلمانان هم ضروری است. (با توجّه به شأن نزول دوّم) (لتحکم... بما اریک اللّه)
6- قضاوت، از شئون انبیاست. تنها ابلاغ احکام کافی نیست، اجرای احکام نیز وظیفه است. (لتحکم بین النّاس)
7- کفر اشخاص، دلیل تهمت به آنان نمی شود. (با توجّه به شأن نزول)
8 - پیامبر، علاوه بر قانون و کتاب، از امدادهای الهی برخوردار است. (اراک الله)
9- خداوند علاوه بر قرآن برنامه های دیگری به پیامبرش نشان داد. (اراک اللَّه) و نفرمود: «لتحکم بین الناس به»
10- خداوند، پیامبرش راحفظ می کند و توطئه ها و صحنه سازی ها را فاش می سازد. (اراک اللَّه)
11- قانون محترم است، ولی برای جلوگیری از سوء استفاده ها باید چاره ای جست. در اینجا، امداد الهی چاره ی کار شد. (بما اراک اللَّه)
12- دفاع و حمایت از خائن ممنوع است. (و لا تکن للخائنین خصیماً)
13- خائنان نباید امیدی به حمایت رهبران دینی داشته باشند. (و لاتکن للخائنین خصیماً)
14- قضاوت، مقامی است که متصدی آن، اگر معصوم هم باشد باز استغفار می طلبد. (واستغفرالله)
15- از افتخارات اسلام این است که حتّی اگر به یک یهودی ظلم شود، شخص اوّل اسلام برای مسلمانانی که سوء قصدی داشته اند باید استغفار کند. (واستغفرالله)
16- اگر قرآن، ساخته و پرداخته ی خود پیامبر بود، هرگز آیاتش فرمان استغفار به رسول خدا نمی داد. (و استغفر اللَّه)
17- قاضی باید همواره برای دوری از هوای نفس استغفار کند. (استغفر اللَّه)
18- استغفار، مایه ی بهره گیری از مغفرت و رحمت پروردگار است. (غفوراً رحیماً)
19- خداوند علاوه بر بخشیدن گناه مهربان است. (غفوراً رحیماً)

سوره نساء آیه 107

(107) وَلَا تُجَدِلْ عَنِ الَّذِینَ یَخْتَانُونَ أَنْفُسَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ مَنْ کَانَ خَوَّاناً أَثِیماً
و از کسانی که به خود خیانت می ورزند، دفاع مکن که خداوند خیانت پیشگان گنهکار را دوست ندارد.
نکته ها:
ظلم وخیانت به مردم، خیانت به خود است. زیرا آثار سوء زیر را بدنبال دارد:
الف: سبب از دست دادن روحیّه ی صفا و عدالتخواهی است.
ب: عامل محروم کردن مظلومانی است که فردا به پا خواهند خواست.
ج: موجب آماده کردن قهر و دوزخ الهی برای خود است.
د: جامعه را آلوده می کند و این آلودگی دامن خود خائن را هم می گیرد.
پیام ها:
1- دفاع از خائن، حرام و رضایت به خیانت، به معنای شرکت در جرم است. (لاتجادل...)
2- حاکم اسلامی باید پشتیبان مظلومان باشد، نه حامی ظالم. (و لاتجادل...)
3- عناوین، قدرت ها، تهدیدها، جوّ و افکار عمومی، هیچ یک مجوّز همکاری با خائن نیست. (و لا تجادل....)
4- رهبر جامعه و قاضیان باید خائنان را بشناسند و نقشه هایشان را بدانند، تا بتوانند موضعگیری مناسب داشته باشند. (و لاتجادل)
5 - هم از گذشته باید استغفار کرد، (آیه قبل) و هم نسبت به آینده هشیار بود. (لاتجادل...)
6- در فرهنگ قرآن، افراد جامعه به منزله ی اعضای یک پیکرند و خیانت به جامعه به منزله ی خیانت به خود است. (یختانون انفسهم)
7- حساب خیانت های جزئی و ناآگاهانه، از خیانت توطئه گران فسادانگیز، جداست. (یختانون، خوّان، اثیم)
8 - آنکه با خیانت، محبّت خود را از مردم می بُرد، محبّت خدا هم از او قطع خواهد شد. (انّ اللّه لایحبّ)
9- در انسان غریزه ی محبوب شدن است که باید از این غریزه برای تربیت استفاده کرد. (انّ اللَّه لایُحبّ)
10- حُبّ و بغضِ خداوند، ملاک انتخاب و حرکت رسول خدا و مؤمنان است. (انّ اللَّه لایُحبّ...)

سوره نساء آیه 108

(108) یَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلَا یَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ یُبَیِّتُونَ مَا لَا یَرْضَی مِنَ الْقَوْلِ وَکَانَ اللَّهُ بِمَا یَعْمَلُونَ مُحِیطاً
(آنان خیانت خود را) از مردم پنهان می کنند، ولی نمی توانند از خداوند پنهان دارند، در حالی که او آنگاه که شبانه، سخنان غیر خداپسندانه می گویند (و توطئه های پنهانی می کنند) با آنان است وخداوند همواره به آنچه انجام می دهند، احاطه دارد.
پیام ها:
1- بهره گیری از جلسات مخفی شبانه برای توطئه، از شیوه های کار منافقان خائن است. (یستخفون، یبیتون)
2- مهم ترین عامل تقوا، ایمان به حضور و آگاهی خداوند و احاطه ی او به همه ی گفته ها و کارهاست. (هو معهم، محیطاً)
3- خداوند از نزدیک، ناظر بر اعمال ماست. (هو معهم)
4- گفتار نیز، جزء اعمال است. با این که آیه درباره ی گفتارهای ناپسند سخن می گوید، ولی تعبیر (بما یعملون) می کند.