تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره نساء آیه 96

(96) دَرَجَتٍ مِّنْهُ وَمَغْفِرَةً وَرَحْمَةً وَکَانَ اللَّهُ غَفُوراً رَّحِیماً
(آن پاداش بزرگ) درجاتِ (مهم و متعدّد) همراه با آمرزش و رحمتی از جانب اوست و خداوند همواره آمرزنده و مهربان است.
پیام ها:
1- تفاوت مبارزان با قاعدان اندک نیست، بلکه فاصله بسیار است. (درجاتٍ)
2- شرط دریافت و برخورداری از رحمت الهی، پاک بودن و پاک شدن است. ابتدا (مغفرة) آمده، سپس (رحمة)
3- خداوند، غفور و رحیم است، امّا شرط برخورداری از این غفران و رحمت، جبهه رفتن و جهاد است. (مغفرة و رحمة... غفوراً رحیماً)

سوره نساء آیه 97

(97) إِنَّ الَّذِینَ تَوَفَهُمُ الْمَلَئِکَةُ ظَالِمِی أَنْفُسِهِمْ قَالُواْ فِیمَ کُنْتُمْ قَالُواْ کُنَّا مُسْتَضْعَفِینَ فِی الْأَرْضِ قَالُواْ أَلَمْ تَکُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَ سِعَةً فَتُهَاجِرُواْ فِیَها فَأُولَِکَ مَأْوَیهُمْ جَهَنَّمُ وَسَآءَتْ مَصِیراً
همانا کسانی که فرشتگان، جانشان را می گیرند، در حالی که بر خویشتن ستم کرده اند، از آنان می پرسند: شما در چه وضعی بودید؟ گویند: ما در زمین مستضعف بودیم (و به ناچار در جبهه ی کافران قرار داشتیم) فرشتگان (در پاسخ) گویند: مگر زمین خداوند گسترده نبود تا در آن هجرت کنید؟ آنان، جایگاهشان دوزخ است و بد سرانجامی است.
نکته ها:
پیش از جنگ بدر، کفّار مکّه مردم آن شهر را به جنگ با مسلمانان فراخواندند و تهدید کردند که همه باید شرکت کنند و هر کس تخلّف کند، خانه اش ویران و اموالش مصادره خواهد شد. برخی از مسلمانان هم که ساکن مکّه بودند و هنوز هجرت نکرده بودند، از ترس جان، همراه کفّار به جبهه ی جنگ با مسلمانان آمدند و در «بدر» کشته شدند، آیه نازل شد و آنان را که با ماندن در محیط کفر و ترک هجرت، به خویش ستم کرده بودند، توبیخ کرد و مقصر دانست.
در روایات آمده است: کسی که به خاطر حفظ دین خود، حتّی یک قدم هجرت کند، اهل بهشت و همنشین حضرت محمّد صلی الله علیه و آله و ابراهیم علیه السلام است.**تفسیر صافی ذیل آیه.***
پیام ها:
1- فرشتگان به کارهای انسان آگاهند. (الملائکه ... قالوا فیم کنتم قالوا)
2- ترک هجرت واز دست دادن هدف وعقیده، ظلم به خویش است. (شعار «خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو» از نظر قرآن مردود است.) (ظالمی انفسهم)
3- بازخواست گناه «ترک هجرت» پیش از هر چیز دیگر آغاز می شود. فرشتگان مأمور قبض روح در لحظه جان گرفتن ابتدا از آن بازخواست می کنند. (فیم کنتم)
4- هجرت از محیط کفر واجب و سیاهیِ لشکر کفّار شدن حرام است. (کنا مستضعفین... الم تکن ارض اللّه واسعة)
5 - اگر می توانید، محیط را تغییر دهید، وگرنه از آنجا هجرت کنید تا مؤاخذه نشوید. (ألم تکن ارض اللَّه واسعة فَتهاجروا فیها)
6- توجیه گناه پذیرفته نمی شود. (کنا مستضعفین ...)
7- محیط و جوّ اکثریّت بر انسان مؤثر است، لذا انسان باید با هجرت، فشار محیط را در هم بشکند. (فتهاجروا)
8 - اصل، خداپرستی است نه وطن پرستی. (ألم تکن ارض اللَّه واسعة فتهاجروا)
9- هجرت، یکی از درمان های استضعاف فکری و عقیدتی است. (کنا مستضعفین... ألم تکن ارض اللَّه واسعة)

سوره نساء آیه 98

(98) إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَآءِ وَالْوِلْدَ نِ لَا یَسْتَطِیعُونَ حِیلَةً وَلَا یَهْتَدُونَ سَبِیلاً
مگر مردان و زنان و کودکان مستضعف (و زیردستی) که قدرت تدبیر و چاره جویی ندارند و راهی (برای هجرت) نمی یابند.