تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره نساء آیه 89

(89) وَدُّواْ لَوْ تَکْفُرُونَ کَمَا کَفَرُواْ فَتَکُونُونَ سَوَآءً فَلَا تَتَّخِذُواْ مِنْهُمْ أَوْلِیَآءَ حَتَّی یُهَاجِرُواْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْاْ فَخُذُوهُمْ وَ اقْتُلُوهُمْ حَیْثُ وَجَدْتُّمُوهُمْ وَلَا تَتَّخِذُواْ مِنْهُمْ وَلِیّاً وَلَا نَصِیراً
آنان (منافقان) دوست دارند که شما همچون خودشان کافر شوید، تا با آنان برابر گردید. پس از آنان دوستانی نگیرید تا آنکه (توبه کرده و) در راه خدا هجرت کنند. پس اگر سرباز زدند (و به همکاری با کفّار ادامه دادند) پس آنان را هر جا یافتید بگیرید و بکشید و از آنان هیچ دوست و یاوری نگیرید.
نکته ها:
روش برخورد با اهل نفاق، مراتبی دارد. اینگونه احکام شدید که در این آیه آمده، مربوط به گروهی از منافقان است که با مشرکان در توطئه ها همکاری می کردند.
پیام ها:
1- خداوند از اسرار و خواسته های درونی منافقان پرده برمی دارد. (ودّوا...)
2- منافقان و دشمنان، فکر و عقیده ی شما را می خواهند. (ودّوا لو تکفرون)
3- جامعه ی اسلامی باید از منافقان تصفیه شود و پیوند دوستی و علاقه با آنان را قطع کند. (فلا تتخذوا منهم اولیاء)
4- هجرت از منطقه ی کفر و شرک و توطئه، واجب است. (حتی یهاجروا)
5 - نشانه ایمان واقعی، هجرت در راه خداست. (حتی یهاجروا فی سبیل الله)
6- راه توبه همیشه باز است. (حتی یهاجروا)
7- توبه ی هر گناهی، جبران همان گناه است. توبه ترک هجرت، هجرت است. (حتی یهاجروا)
8 - منافقان کارشکن و توطئه گر، باید اعدام و سرکوب شوند و برای این کار، جامعه ی اسلامی باید قدرتمند باشد. (خذوهم واقتلوهم)
9- اسلام در مبارزه با دشمن و تعقیب مفسدان، مرز نمی شناسد. (خذوهم واقتلوهم حیث وجدتموهم)
10- نباید به امکانات مادّی و نیروی نظامی منافقان دل بست و باید از کمک آنان چشم پوشید. (لاتتّخذوا منهم ولیّاً ولانصیراً)
11- هرگونه ارتباط قلبی، سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی با منافق در اسلام محکوم است. (لاتتّخذوا منهم ولیّاً ولانصیراً)

سوره نساء آیه 90

(90) إِلَّا الَّذِینَ یَصِلُونَ إِلَی قَوْمٍ بَیْنَکُمْ وَبَیْنَهُمْ مِّیثَقٌ أَوْ جَآءُوکُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَنْ یُقَتِلُوکُمْ أَوْ یُقَتِلُوا قَوْمَهُمْ وَلَوْ شَآءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَیْکُمْ فَلَقَتَلُوکُمْ فَإِذَا اعْتَزَلُوکُمْ فَلَمْ یُقَتِلُوکُمْ وَ أَلْقَوْاْ إِلَیْکُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَکُمْ عَلَیْهِمْ سَبِیلاً
مگر کسانی (از منافقان) که به قومی پیوسته اند که میان شما و آن قوم پیمانی است، یا (کسانی که) نزد شما می آیند در حالی که سینه هاشان از جنگ با شما یا قوم خودشان به تنگ آمده است (و اصلاً حال جنگ با هیچ طرفی را ندارند و این بی حوصلگی آنها لطف خداست) زیرا اگر خداوند می خواست آنان را بر شما مسلّط می کرد و آنان با شما مقاتله می کردند. پس اگر آنان از شما کناره گرفته و با شما نجنگیدند و پیشنهاد صلح و سازش دادند، خداوند برای شما راهی برای تعرّض و جنگ با آنان قرار نداده است.
پیام ها:
1- به پیمان های نظامی حتّی با کفّار، باید احترام گذاشت. (بینکم و بینهم میثاق)
2- در جنگ ها، به کسانی که اعلام بی طرفی می کنند، متعرّض نشوید. (حصرت صدورهم ان یقاتلوکم او یقاتلوا قومهم)
3- مسلمانان باید چنان قدرتمند باشند که مخالفان در فکر هجوم نباشند. (حصرت صدورهم ان یقاتلوکم)
4- توجّه به قدرت الهی داشته باشید تا دچار غرور نشوید. (لوشاءالله لسلّطهم)
5 - با اراده ومشیّت الهی، منافقان و کفّار از جنگ با شما باز ماندند. مبادا ضعف آنان را به حساب قدرت خود بگذارید. (و لو شاء اللَّه لَسلّطهم علیکم)
6- جهاد اسلام برای سلطه و تحمیل عقیده نیست، بلکه برای دفع شرّ و موانع است. پس اکنون که آنان از شما دست برداشته اند شما تعرّض بر آنان نکنید و اگر متعرّض شوید ممکن است خداوند به آنان نیرو دهد و شما را قلع و قمع نمایند. (و لو شاء اللَّه.... لسلطهم....)
7- به انگیزه های صلح طلبانه و تقاضای آتش بس، احترام بگذارید. چون در اسلام، صلح اصل است و جنگ، در صورت ضرورت مجوّز دارد. (فان اعتزلوکم فلم یقاتلوکم... فما جعل الله لکم علیهم سبیلاً)
8 - تنها پیشنهاد صلح از سوی دشمن کافی نیست، برای اطمینان، ترک جنگ و القای سلام لازم است. (فلم یقاتلوکم والقوا الیکم السلم)
9- ملاک و معیار و ضوابط جنگ و صلح را باید خدا تعیین کند. (فما جعل اللَّه لکم علیهم سبیلاً)

سوره نساء آیه 91

(91) سَتَجِدُونَ ءَاخَرِینَ یُرِیدُونَ أَنْ یَأْمَنُوکُمْ وَیَأْمَنُواْ قَوْمَهُمْ کُلَّ مَا رُدُّواْ إِلَی الْفِتْنَةِ أُرْکِسُواْ فِیْهَا فَإِنْ لَّمْ یَعْتَزِلُوکُمْ وَیُلْقُواْ إِلَیْکُمْ السَّلَمَ وَیَکُفُّواْ أَیْدِیَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَیْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أُوْلَِکُمْ جَعَلْنَا لَکُمْ عَلَیْهِمْ سُلْطَناً مُّبِیناً
بزودی گروهی دیگر را خواهید یافت که می خواهند از شما (با اظهار اسلام) در امان باشند و از قوم خود نیز (با اظهار کفر) ایمن باشند. آنان هر بار به سوی فتنه (و بت پرستی) برگردند، در آن فرو می افتند. پس اگر از درگیری با شما کناره نگرفتند و به شما پیشنهاد صلح ندادند و دست از شما برنداشتند، آنان را هر جا یافتید، بگیرید و بکشید که آنانند کسانی که ما برای شما بر ایشان قدرت و تسلّطی آشکار قرار داده ایم.
نکته ها:
گروهی از مکّیان، برای حفظ جان خود، نزد پیامبر آمده و منافقانه اظهار اسلام می کردند و هنگامی که به مکّه برمی گشتند، سراغ بت پرستی می رفتند تا دچار شکنجه ی کافران نشوند و با این روش، از منافع هر دو گروه بهره مند می شدند و از خطرات هر دو جناح، در امان بودند و البتّه گرایش آنان به کفر بیشتر بود.
پیام ها:
1- خداوند مسلمانان را از افکار وحرکات آینده دشمن آگاه می کند. (ستجدون)
2- مسلمانان باید انواع دشمنان خود را شناخته، با هر یک برخوردی متناسب داشته باشند. (ستجدون ءاخرین...)
3- به اظهارات هر کس اطمینان نکنید. (یریدون ان یأمنوکم)
4- هدف منافقان، رفاه وزندگی آسوده است. (یریدون ان یأمنوکم ویأمنوا قومهم)
5 - محیطها و زمینه های مناسب، خصلت های درونی افراد را بروز می دهد. (کلّما ردّوا الی الفتنة اُرکسوا فیها)
6- عقربه ی روح منافقان به سوی کفر است و با مساعد دیدن زمینه، در آن فرو می روند. (کلّما ردّوا الی الفتنة اُرکسوا فیها)
7- برخورد شدید و سرکوبگرانه، با منافقانی است که حرکت های براندازی علیه نظام اسلامی می دارند. (لم یعتزلوکم...یکفّوا ایدیهم)
8 - شناخت منافقان نیاز به آگاهی و تحقیق و اطلاعات دقیق دارد. (ثقفتموهم) از «ثقافه» به معنای فرهنگ و علم است.
9- مسلمانان باید از هر جهت بر کفّار سلطه یابند. (سلطاناً مبیناً)
10- حکومت اسلامی در سرکوب منافقان توطئه گر و تصفیه ی جامعه، دستش باز است و ولایت دارد. (جعلنا لکم علیهم سلطاناً مبیناً)