تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره نساء آیه 88

(88) فَمَا لَکُمْ فِی الْمُنَفِقِینَ فِئَتَیْنِ وَاللَّهُ أَرْکَسَهُمْ بِمَاکَسَبُواْ أَتُرِیدُونَ أَنْ تَهْدُواْ مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَمَنْ یُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِیلاً
چرا درباره ی منافقانی که خداوند به خاطر اعمالشان، آنان را سرنگون کرده دو دسته شده اید؟! آیا می خواهید کسانی را که خداوند گمراه کرده، به راه آورید؟ (مگر نمی دانید) هر که را خداوند گمراه کند، هرگز راهی برای نجاتش نخواهی یافت؟
نکته ها:
کلمه «اِرکاس» به معنای واژگون کردن است، و مراد از (ارکسهم) در آیه واژگونی فکری منافقان است.
در چند آیه ی قبل برای واسطه شدن و شفاعت در کار خیر و شر آیه ای خواندیم. این آیه نمونه ای از شفاعت برای منافقان را بیان می کند.
گروهی در مکّه به ظاهر مسلمان شدند، ولی هجرت نکردند و در عمل با مشرکان بودند. بعدها که هجرت کردند، (شاید هم برای جاسوسی) مؤمنان درباره ی آنان دو نظر داشتند. بعضی می گفتند: چون به توحید و معاد شهادت می دهند، رفتار برادرانه با آنان داشته باشیم، وبعضی به خاطر ترک هجرت وهمکاری آنان با کفّار، طرفدار برخورد منفی با آنان بودند، که این آیه نازل شد.
جملات قرآن را در کنار هم معنا کنیم. در این آیه هم (اضل اللّه) داریم و هم (یضلل اللّه)، ولی جمله (بما کسبوا) نیز هست. یعنی گمراه کردن الهی به خاطر عملکرد خود ماست.
پیام ها:
1- با وجود رهبری همچون پیامبر صلی الله علیه و آله ، تشتت آراء ناپسند است. (فمالکم...)
2- برای برخورد با منافقان، قاطعیّت و یکپارچگی لازم است. (فمالکم...فئتین)
3- عامل سقوط انسان، اعمال خود اوست. (ارکسهم بما کسبوا)
4- دایه ی مهربان تر از مادر نباشید. آنکه خود، مقدّمات سقوطش را فراهم کرده، چرا دلسوزی؟ (بماکسبوا...أتریدون)
5 - وقتی پیمانه ی گناه پر شود، قهر خدا حتمی است. همه ی عوامل در برابر قدرت خداوند بی اثر می شوند. (ومن یضلل اللّه فلن تجد له سبیلاً)
6- کسی که طبق نظام قانونمند الهی بخاطر عملکردش از گردونه خارج شد، حتی تو که پیامبری راهی برای نجاتش نمی یابی. (فلن تجد له سبیلا)

سوره نساء آیه 89

(89) وَدُّواْ لَوْ تَکْفُرُونَ کَمَا کَفَرُواْ فَتَکُونُونَ سَوَآءً فَلَا تَتَّخِذُواْ مِنْهُمْ أَوْلِیَآءَ حَتَّی یُهَاجِرُواْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْاْ فَخُذُوهُمْ وَ اقْتُلُوهُمْ حَیْثُ وَجَدْتُّمُوهُمْ وَلَا تَتَّخِذُواْ مِنْهُمْ وَلِیّاً وَلَا نَصِیراً
آنان (منافقان) دوست دارند که شما همچون خودشان کافر شوید، تا با آنان برابر گردید. پس از آنان دوستانی نگیرید تا آنکه (توبه کرده و) در راه خدا هجرت کنند. پس اگر سرباز زدند (و به همکاری با کفّار ادامه دادند) پس آنان را هر جا یافتید بگیرید و بکشید و از آنان هیچ دوست و یاوری نگیرید.
نکته ها:
روش برخورد با اهل نفاق، مراتبی دارد. اینگونه احکام شدید که در این آیه آمده، مربوط به گروهی از منافقان است که با مشرکان در توطئه ها همکاری می کردند.
پیام ها:
1- خداوند از اسرار و خواسته های درونی منافقان پرده برمی دارد. (ودّوا...)
2- منافقان و دشمنان، فکر و عقیده ی شما را می خواهند. (ودّوا لو تکفرون)
3- جامعه ی اسلامی باید از منافقان تصفیه شود و پیوند دوستی و علاقه با آنان را قطع کند. (فلا تتخذوا منهم اولیاء)
4- هجرت از منطقه ی کفر و شرک و توطئه، واجب است. (حتی یهاجروا)
5 - نشانه ایمان واقعی، هجرت در راه خداست. (حتی یهاجروا فی سبیل الله)
6- راه توبه همیشه باز است. (حتی یهاجروا)
7- توبه ی هر گناهی، جبران همان گناه است. توبه ترک هجرت، هجرت است. (حتی یهاجروا)
8 - منافقان کارشکن و توطئه گر، باید اعدام و سرکوب شوند و برای این کار، جامعه ی اسلامی باید قدرتمند باشد. (خذوهم واقتلوهم)
9- اسلام در مبارزه با دشمن و تعقیب مفسدان، مرز نمی شناسد. (خذوهم واقتلوهم حیث وجدتموهم)
10- نباید به امکانات مادّی و نیروی نظامی منافقان دل بست و باید از کمک آنان چشم پوشید. (لاتتّخذوا منهم ولیّاً ولانصیراً)
11- هرگونه ارتباط قلبی، سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی با منافق در اسلام محکوم است. (لاتتّخذوا منهم ولیّاً ولانصیراً)

سوره نساء آیه 90

(90) إِلَّا الَّذِینَ یَصِلُونَ إِلَی قَوْمٍ بَیْنَکُمْ وَبَیْنَهُمْ مِّیثَقٌ أَوْ جَآءُوکُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَنْ یُقَتِلُوکُمْ أَوْ یُقَتِلُوا قَوْمَهُمْ وَلَوْ شَآءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَیْکُمْ فَلَقَتَلُوکُمْ فَإِذَا اعْتَزَلُوکُمْ فَلَمْ یُقَتِلُوکُمْ وَ أَلْقَوْاْ إِلَیْکُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَکُمْ عَلَیْهِمْ سَبِیلاً
مگر کسانی (از منافقان) که به قومی پیوسته اند که میان شما و آن قوم پیمانی است، یا (کسانی که) نزد شما می آیند در حالی که سینه هاشان از جنگ با شما یا قوم خودشان به تنگ آمده است (و اصلاً حال جنگ با هیچ طرفی را ندارند و این بی حوصلگی آنها لطف خداست) زیرا اگر خداوند می خواست آنان را بر شما مسلّط می کرد و آنان با شما مقاتله می کردند. پس اگر آنان از شما کناره گرفته و با شما نجنگیدند و پیشنهاد صلح و سازش دادند، خداوند برای شما راهی برای تعرّض و جنگ با آنان قرار نداده است.
پیام ها:
1- به پیمان های نظامی حتّی با کفّار، باید احترام گذاشت. (بینکم و بینهم میثاق)
2- در جنگ ها، به کسانی که اعلام بی طرفی می کنند، متعرّض نشوید. (حصرت صدورهم ان یقاتلوکم او یقاتلوا قومهم)
3- مسلمانان باید چنان قدرتمند باشند که مخالفان در فکر هجوم نباشند. (حصرت صدورهم ان یقاتلوکم)
4- توجّه به قدرت الهی داشته باشید تا دچار غرور نشوید. (لوشاءالله لسلّطهم)
5 - با اراده ومشیّت الهی، منافقان و کفّار از جنگ با شما باز ماندند. مبادا ضعف آنان را به حساب قدرت خود بگذارید. (و لو شاء اللَّه لَسلّطهم علیکم)
6- جهاد اسلام برای سلطه و تحمیل عقیده نیست، بلکه برای دفع شرّ و موانع است. پس اکنون که آنان از شما دست برداشته اند شما تعرّض بر آنان نکنید و اگر متعرّض شوید ممکن است خداوند به آنان نیرو دهد و شما را قلع و قمع نمایند. (و لو شاء اللَّه.... لسلطهم....)
7- به انگیزه های صلح طلبانه و تقاضای آتش بس، احترام بگذارید. چون در اسلام، صلح اصل است و جنگ، در صورت ضرورت مجوّز دارد. (فان اعتزلوکم فلم یقاتلوکم... فما جعل الله لکم علیهم سبیلاً)
8 - تنها پیشنهاد صلح از سوی دشمن کافی نیست، برای اطمینان، ترک جنگ و القای سلام لازم است. (فلم یقاتلوکم والقوا الیکم السلم)
9- ملاک و معیار و ضوابط جنگ و صلح را باید خدا تعیین کند. (فما جعل اللَّه لکم علیهم سبیلاً)