تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره نساء آیه 87

(87) اللَّهُ لَآ إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَیَجْمَعَنَّکُمْ إِلَی یَوْمِ الْقِیَمَةِ لَا رَیْبَ فِیهِ وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِیثاً
خداوند که معبودی جز او نیست، همه شما را در روز قیامت که هیچ شکّی در آن نیست جمع می کند، و راستگوتر از خدا در سخن کیست؟
پیام ها:
1- مبدأ و معاد هر دو به دست یک خداست. (اللّه لااله الا هو لیجمعنکم...)
2- قیامت روز جمع شدن همه برای حسابرسی است، پس باید در راه جلب رضای او کوشش کرد و تنها او را پرستید. (لیجمعنّکم الی یوم القیامة)
3- با آن همه دلایل بر معاد (مثل عدالت خدا، حکمت او، نشانه های رستاخیز در طبیعت و حیات آن پس از مرگ در زمستان، خواب و بیداری، تجدید سلول های بدن و ...) جایی برای تردید در قیامت نیست. (لاریب)
4- هرجا که غفلت بیشتر باشد، مربّی باید هشدارهای قاطع تری دهد. (نشانه های تأکید در آیه: حرف لام، نون تأکید ثقیله، جمله (لاریب)، جمله (اصدق حدیثاً)، همه به خاطر غفلت انسان از قیامت است.)

سوره نساء آیه 88

(88) فَمَا لَکُمْ فِی الْمُنَفِقِینَ فِئَتَیْنِ وَاللَّهُ أَرْکَسَهُمْ بِمَاکَسَبُواْ أَتُرِیدُونَ أَنْ تَهْدُواْ مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَمَنْ یُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِیلاً
چرا درباره ی منافقانی که خداوند به خاطر اعمالشان، آنان را سرنگون کرده دو دسته شده اید؟! آیا می خواهید کسانی را که خداوند گمراه کرده، به راه آورید؟ (مگر نمی دانید) هر که را خداوند گمراه کند، هرگز راهی برای نجاتش نخواهی یافت؟
نکته ها:
کلمه «اِرکاس» به معنای واژگون کردن است، و مراد از (ارکسهم) در آیه واژگونی فکری منافقان است.
در چند آیه ی قبل برای واسطه شدن و شفاعت در کار خیر و شر آیه ای خواندیم. این آیه نمونه ای از شفاعت برای منافقان را بیان می کند.
گروهی در مکّه به ظاهر مسلمان شدند، ولی هجرت نکردند و در عمل با مشرکان بودند. بعدها که هجرت کردند، (شاید هم برای جاسوسی) مؤمنان درباره ی آنان دو نظر داشتند. بعضی می گفتند: چون به توحید و معاد شهادت می دهند، رفتار برادرانه با آنان داشته باشیم، وبعضی به خاطر ترک هجرت وهمکاری آنان با کفّار، طرفدار برخورد منفی با آنان بودند، که این آیه نازل شد.
جملات قرآن را در کنار هم معنا کنیم. در این آیه هم (اضل اللّه) داریم و هم (یضلل اللّه)، ولی جمله (بما کسبوا) نیز هست. یعنی گمراه کردن الهی به خاطر عملکرد خود ماست.
پیام ها:
1- با وجود رهبری همچون پیامبر صلی الله علیه و آله ، تشتت آراء ناپسند است. (فمالکم...)
2- برای برخورد با منافقان، قاطعیّت و یکپارچگی لازم است. (فمالکم...فئتین)
3- عامل سقوط انسان، اعمال خود اوست. (ارکسهم بما کسبوا)
4- دایه ی مهربان تر از مادر نباشید. آنکه خود، مقدّمات سقوطش را فراهم کرده، چرا دلسوزی؟ (بماکسبوا...أتریدون)
5 - وقتی پیمانه ی گناه پر شود، قهر خدا حتمی است. همه ی عوامل در برابر قدرت خداوند بی اثر می شوند. (ومن یضلل اللّه فلن تجد له سبیلاً)
6- کسی که طبق نظام قانونمند الهی بخاطر عملکردش از گردونه خارج شد، حتی تو که پیامبری راهی برای نجاتش نمی یابی. (فلن تجد له سبیلا)

سوره نساء آیه 89

(89) وَدُّواْ لَوْ تَکْفُرُونَ کَمَا کَفَرُواْ فَتَکُونُونَ سَوَآءً فَلَا تَتَّخِذُواْ مِنْهُمْ أَوْلِیَآءَ حَتَّی یُهَاجِرُواْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْاْ فَخُذُوهُمْ وَ اقْتُلُوهُمْ حَیْثُ وَجَدْتُّمُوهُمْ وَلَا تَتَّخِذُواْ مِنْهُمْ وَلِیّاً وَلَا نَصِیراً
آنان (منافقان) دوست دارند که شما همچون خودشان کافر شوید، تا با آنان برابر گردید. پس از آنان دوستانی نگیرید تا آنکه (توبه کرده و) در راه خدا هجرت کنند. پس اگر سرباز زدند (و به همکاری با کفّار ادامه دادند) پس آنان را هر جا یافتید بگیرید و بکشید و از آنان هیچ دوست و یاوری نگیرید.
نکته ها:
روش برخورد با اهل نفاق، مراتبی دارد. اینگونه احکام شدید که در این آیه آمده، مربوط به گروهی از منافقان است که با مشرکان در توطئه ها همکاری می کردند.
پیام ها:
1- خداوند از اسرار و خواسته های درونی منافقان پرده برمی دارد. (ودّوا...)
2- منافقان و دشمنان، فکر و عقیده ی شما را می خواهند. (ودّوا لو تکفرون)
3- جامعه ی اسلامی باید از منافقان تصفیه شود و پیوند دوستی و علاقه با آنان را قطع کند. (فلا تتخذوا منهم اولیاء)
4- هجرت از منطقه ی کفر و شرک و توطئه، واجب است. (حتی یهاجروا)
5 - نشانه ایمان واقعی، هجرت در راه خداست. (حتی یهاجروا فی سبیل الله)
6- راه توبه همیشه باز است. (حتی یهاجروا)
7- توبه ی هر گناهی، جبران همان گناه است. توبه ترک هجرت، هجرت است. (حتی یهاجروا)
8 - منافقان کارشکن و توطئه گر، باید اعدام و سرکوب شوند و برای این کار، جامعه ی اسلامی باید قدرتمند باشد. (خذوهم واقتلوهم)
9- اسلام در مبارزه با دشمن و تعقیب مفسدان، مرز نمی شناسد. (خذوهم واقتلوهم حیث وجدتموهم)
10- نباید به امکانات مادّی و نیروی نظامی منافقان دل بست و باید از کمک آنان چشم پوشید. (لاتتّخذوا منهم ولیّاً ولانصیراً)
11- هرگونه ارتباط قلبی، سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی با منافق در اسلام محکوم است. (لاتتّخذوا منهم ولیّاً ولانصیراً)