تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره نساء آیه 75

(75) وَمَا لَکُمْ لَا تُقَتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرِّجَالِ وَ النِّسَآءِ وَالْوِلْدَ نِ الَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنَآ أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْیَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَل لَّنَا مِن لَّدُنکَ وَلِیّاً وَاجْعَل لَّنَا مِن لَّدُنکَ نَصِیراً
شما را چه شده که در راه خدا و (در راه نجات) مردان و زنان و کودکان مستضعف نمی جنگید، آنان که می گویند: پروردگارا! ما را از این شهری که مردمش ستمگرند بیرون بر و از جانب خود رهبر و سرپرستی برای ما قرار ده و از سوی خودت، یاوری برای ما تعیین فرما.
نکته ها:
آیه درباره ی مسلمانانی است که تحت فشار و شکنجه ی مردم مکّه قرار داشتند. و از کسانی که جهاد در راه آزادی آنان را رها کرده اند، نکوهش می کند.
امام باقر علیه السلام فرمود: مقصود از مستضعفینی که در تحت حکومت ظالمانند، ما هستیم. و امام صادق علیه السلام در پاسخ به اینکه مستضعفین چه کسانی هستند؟ فرمود: کسانی که نه مؤمن هستند و نه کافر.**تفسیر عیّاشی، ج 1، ص 257.***
پیام ها:
1- مسلمانان باید نسبت به هم، غیرت و تعصّب مکتبی داشته باشند و در برابر ناله ها و استغاثه ها بی تفاوت نباشند. (مالکم....)
2- از اهداف جهاد اسلامی، تلاش برای رهایی مستضعفان از سلطه ستمگران است. (فی سبیل اللّه و المستضعفین).
3- اسلام مرز نمی شناسد، هرجا که مستضعفی باشد، جهاد هست. (والمستضعفین)
4- ارتش اسلام باید به حدی مقتدر باشد که نجات بخش تمام محرومان جهان باشد. (ما لکم لاتقاتلون)
5 - در شیوه ی دعوت به جهاد، باید از عواطف مردم کمک گرفت. (المستضعفین... الّذین یقولون ربّنا...)
6- سرپرستی و ولایت بر مسلمانان باید از طرف خدا باشد. (من لدنک ولیّاً)

سوره نساء آیه 76

(76) الَّذِینَ ءَامَنُواْ یُقَتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَالَّذِینَ کَفَرُواْ یُقَتِلُونَ فِی سَبِیلِ الطَّغُوتِ فَقَتِلُواْ أَوْلِیَآءَ الشَّیْطَنِ إِنَّ کَیْدَ الشَّیْطَنِ کَانَ ضَعِیفاً
کسانی که ایمان آورده اند، در راه خدا جهاد می کنند و کسانی که کافر شده اند در راه طاغوت می جنگند. پس با دوستان و یاران شیطان بجنگید (و بیم نداشته باشید) زیرا حیله ی شیطان ضعیف است.
نکته ها:
گرچه نیرنگ های شیطانی کفّار بزرگ است، (ومکروا مکراً کبّارا)**نوح، 22.*** و نزدیک است کوهها از مکر کفّار، از جا کنده شود، (و ان کان مکرهم لتزول منه الجبال)**ابراهیم، 46.*** ولی در برابر اراده ی خداوند، سست و ضعیف است.
پیام ها:
1- لازمه ی ایمان، جهاد با کفّار است. (الّذین آمنوا یقاتلون)
2- جهاد اسلامی، در راه خدا و برای حفظ دین خداست، نه کشورگشایی یا انتقام گیری. (یقاتلون فی سبیل اللّه)
3- جامعه ی الهی و غیر الهی را از نوع درگیری هایشان می توان شناخت. (فی سبیل اللّه، فی سبیل الطاغوت)
4- درگیری و تضاد همیشه بوده وهست، ولی در چه راهی وبرای چه هدفی؟ (فی سبیل اللّه...)
5 - مثلث کفر، طاغوت وشیطان، اتحاد محکمی دارند. (کفروا، الطاغوت، الشیطان)
6- با مقایسه میان دو نوع مبارزه وهدف، به ارزش کار خود پی ببرید ودر جنگ بکوشید. (فقاتلوا اولیاء الشیطان)
7- گرچه دشمنان نقشه ها دارند، ولی نترسید، که نقشه هایشان ضعیف است. (انّ کید الشیطان کان ضعیفاً)
8 - پایان خط طاغوت و راه شیطان، ناکامی است. (انّ کید الشیطان کان ضعیفاً)

سوره نساء آیه 77

(77) أَلَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّواْ أَیْدِیَکُمْ وَأَقِیمُواْ الصَّلَوةَ وَءَاتُواْ الزَّکَوة فَلَمَّا کُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِیقٌ مِّنْهُمْ یَخْشَوْنَ النَّاسَ کَخَشْیَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْیَةَ وَقَالُواْ رَبَّنَا لِمَ کَتَبْتَ عَلَیْنَا الْقِتَالَ لَوْلَآ أَخَّرْتَنَآ إِلَی أَجَلٍ قَرِیبٍ قُلْ مَتَعُ الدُّنْیَا قَلِیلٌ وَالْأَخِرَةُ خَیْرٌ لِّمَنِ اتَّقَی وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِیلاً
آیا نمی نگری کسانی را که (پیش از هجرت) به آنان گفته شد (اکنون) دست نگهدارید و نماز به پا دارید و زکات بپردازید. لیکن چون جهاد (در مدینه) بر آنان مقرّر شد، گروهی از آنان از مردم (مشرک مکّه) چنان می ترسیدند که گویا از خدا می ترسند، بلکه بیش از خدا (از کفّار می ترسیدند) و (از روی اعتراض) گفتند: پروردگارا! چرا جنگ را بر ما واجب کردی؟ چرا ما را تا سرآمدی نزدیک (مرگ طبیعی) مهلت ندادی؟ بگو: برخورداری دنیا اندک و ناچیز است و برای کسی که تقوا پیشه کند آخرت بهتر است، و به اندازه ی رشته ی میان هسته خرما، به شما ستم نخواهد شد.
نکته ها:
مسلمانان صدر اسلام در دوران سخت مکّه، از پیامبر اسلام اجازه ی جنگ با مشرکان را می خواستند و می گفتند: پیش از اسلام عزیز بودیم، اینک به خاطر اسلام گرفتار فشاریم، بگذار بجنگیم تا عزّت خود را به دست آوریم. پیامبرصلی الله علیه و آله که آن هنگام مأمور به جنگ نبود، اجازه نمی داد، ولی پس از هجرت که فرمان جهاد آمد، جمعی از همان جهاد طلبان، دست به اعتراض و بهانه جویی زدند و کفّار مکّه را بزرگ شمرده و از آنان به شدّت می ترسیدند.
«خَشیة» به ترسی گفته می شود که برخاسته از عظمت وبزرگ دانستن طرف باشد.
امام صادق علیه السلام فرمود: مراد از (کُفّوا ایدیکم)، «کفّوا السنتکم» است، گویا شعارهای توخالی می دادند که آیه نازل شد، دست بردارید.**تفسیر نورالثقلین ؛ کافی، ج 2، ص 114.***
امام باقر علیه السلام یکی از نمونه ها را صلح امام حسن علیه السلام معرّفی فرمودند که آن صلح از آنچه خورشید بر آن می تابد برای امّت اسلام بهتر بود.**کافی، ج 8، ص 330.***
آری، رهبر معصوم گاهی مثل امام حسن علیه السلام فرمان آتش بس می دهد و گاهی مانند امام حسین علیه السلام جنگ و شهادت را لازم می داند.
در روایات متعددی می خوانیم که مراد از اجل قریب که مردم تقاضای تأخیر جهاد را تا آن زمان دارند، قیام حضرت مهدی علیه السلام است.**تفسیر عیّاشی، ج 1، ص 257.*** یعنی افرادی می گویند: تا زمان قیام امام زمان علیه السلام نباید حکم قتال بیاید.
پیام ها:
1- توجّه به تاریخ، سازنده است. (ألم تر...)
2- در آغاز هر انقلابی، تحمل مشکلات و سعه ی صدر لازم است. (کفوا ایدیکم)
3- باید احساسات زودرس و شعارهای توخالی را کنترل کرد. (کفوا ایدیکم)
4- دستورهای خداوند، طبق مصالح واقعی است، نه تقاضای مردم. (کُفّوا ایدیکم) (با توجّه به شأن نزول)
5 - همیشه و همه جا شمشیر کارساز نیست. در شرایط بحرانی و عدم آمادگی، نباید بهانه به دشمن قوی پنجه داد. (کُفّوا ایدیکم)
6- از رسول خدا و فرمان خدا جلو نیفتید و در امور دینی، اظهار سلیقه ی شخصی نکنید. (کفّوا ایدیکم)
7- با نماز که یاد خداست، آرامش درونی کسب کنید و با زکات، خلاهای اقتصادی را پر کنید. (اقیموا الصلوة و آتواالزکاة)
8 - مسائل عبادی اسلام با مسائل اقتصادی آن بهم پیوسته است. (الصلوة، الزکاة)
9- در میان عبادات، نماز و زکات جایگاه ویژه دارد. (اقیموا الصلوة و آتوا الزکاة)
10- نماز بر زکات مقدّم است. (هر کجا نامی از این دو است، اوّل نام نماز است)
11- فرمان نماز وزکات قبل از جهاد صادر وتشریع شده است. (کُفّوا ایدیکم و اقیموا الصلوة...)
12 - خودسازی، مقدّم بر جامعه سازی است، آنکه اهل نماز و زکات نباشد، اهل اخلاص و ایثار هم نخواهد بود. (اقیموا الصلوة و آتواالزکاة)
13- آنان که زود داغ می شوند، زود هم سرد می شوند. آری هر داغی، سرد می شود، ولی هیچ پخته ای خام نمی شود. (کفّوا ایدیکم... فلما کتب... لِمَ کتبت)
14- انقلابی بودن مهم نیست، انقلابی ماندن مهم است. گاهی از شعار تا عمل فاصله زیاد است. (فلما کتب...اذا فریق منهم یخشون)
15- فرمان جهاد، وسیله ی آزمایش مردم است. (کتب... القتال... فریق منهم یخشون)
17- عامل مهم ترک جهاد، دلبستگی های دنیوی است. (لولااخرتنا الی اجل)
16- سرچشمه اعتراض به فرمان جهاد ترس است. (یخشون... لِمَ کتبت)
18- به فرمان های خدا و زمان صدور آنها اعتراض نکنید. در برابر امر الهی، محاسبات زمانی و مکانی خود را کنار بگذارید. (لولا اخّرتنا الی اجل قریب)
19- اعتراض به فرمان خدا نشانه ی بی تقوایی است. (لِمَ کتبت... خیرٌ لمن اتّقی)
20- اگر چشم اندازتان را وسیعتر از این جهان مادّی قرار دهید، به متاع اندک دنیا دلبسته نمی شوید. (والاخرة خیر)
21- کامیابان آخرت، تنها اهل تقوایند. (خیر لمن اتّقی)