تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره نساء آیه 73

(73) وَلَئِنْ أَصَبَکُمْ فَضْلٌ مِّنَ اللَّهِ لَیَقُولَنَّ کَأَن لَّمْ تَکُن بَیْنَکُمْ وَبَیْنَهُ مَوَدَّةٌ یَلَیْتَنِی کُنتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِیماً
واگر فضل وغنیمتی از سوی خداوند به شما برسد، آن چنان که گویا میان شما و او هرگز دوستی نبوده (تا نفع شما را نفع خود داند) خواهد گفت: ای کاش (در جهاد) با آنان بودم تا به رستگاری بزرگ (پیروزی وغنائم) می رسیدم.
نکته ها:
در رسیدن فضل و غنیمت، نام خدا مطرح است، (فضل من اللّه) ولی در برخورد با سختی ها که در آیه ی قبل مطرح بود، نامی از خدا نیست، (اصابتکم مصیبة) گویا اشاره به این است که از خداوند، جز فضل و رحمت، چیزی به ما نمی رسد.
پیام ها:
1- پیروزی در جنگ و غنائم آن، از فضل خداست. (اصابکم فضل من اللّه)
2- به خاطر منافع دنیوی، منافقان عاطفه را از دست می دهند. (کان لم تکن بینکم و بینه مودّة)
3- آرزوهای منافق، صادقانه نیست. (لئن اصابکم فضل... یالیتنی)
4- منافق، نان به نرخ روز می خورد. هنگام ناگواریها می گوید: خدا لطف کرد که ما نبودیم. (انعم اللّه علی) و هنگام فتح و غنیمت می گوید: کاش می بودیم. (یالیتنی کنت معهم)
5 - آنکه در غمهای مؤمنان شریک نیست، ولی می خواهد در بهره ها سهیم باشد، خصلتی از منافقان دارد. (لئن اصابکم فضل... یالیتنی کنت معهم)
6- در نظر منافقان، رستگاری، رسیدن به دنیاست. (فوزاً عظیماً)

سوره نساء آیه 74

(74) فَلْیُقَتِلْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یَشْرُونَ الْحَیَو ةَ الدُّنْیَا بِالْأَخِرَةِ وَ مَنْ یُقَتِلْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَیُقْتَلْ أَوْ یَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِیهِ أَجْراً عَظِیماً
پس باید در راه خدا کسانی بجنگند که زندگی دنیا را به آخرت می فروشند و کسی که در راه خدا می جنگد، کشته شود یا پیروز گردد، بزودی پاداشی بزرگ به او خواهیم داد.
پیام ها:
1- هدف از جنگ در اسلام، فقط خداست، نه کشورگشایی، نه استثمار ونه انتقام. (فی سبیل اللّه)
2- جهاد، توفیقی است که به همه داده نمی شود. (فلیقاتل ... الّذین یشرون الحیوة الدنیا) دنیاطلبان نه لیاقت جبهه را دارند و نه شجاعت آن را.
3- جهاد اکبر و مبارزه با دنیا پرستی، مقدّمه ی جهاد اصغر و مبارزه با دشمن است. (فلیقاتل فی سبیل اللّه الّذین ...)
4- مجاهد فی سبیل اللَّه هرگز مغلوب نیست. (به جای «یُغلب» می فرماید: (یقتل)
5 - در جبهه ی حقّ، فرار وشکست مطرح نیست، یا شهادت یا پیروزی. (یقتل او یغلب)
6- منافق، فقط غنائم را «فوز عظیم» می داند (در آیه ی قبل) ولی قرآن، هم برای پیروزی و هم برای شهادت، «اجر عظیم» قرار داده است. (اجراً عظیما)
7- وعده ی «اجر عظیم» تشویق برای عزیمت به جبهه است.
8 - زندگی آخرت برتر از زندگی دنیاست و معامله دنیا با آخرت کار بزرگی است. (یشرون الحیوة الدنیا بالاخرة... اجراً عظیما)
9- پاداش شهید و رزمنده پیروز یکسان است. (فیقتل او یغلب....اجراً عظیماً)

سوره نساء آیه 75

(75) وَمَا لَکُمْ لَا تُقَتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرِّجَالِ وَ النِّسَآءِ وَالْوِلْدَ نِ الَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنَآ أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْیَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَل لَّنَا مِن لَّدُنکَ وَلِیّاً وَاجْعَل لَّنَا مِن لَّدُنکَ نَصِیراً
شما را چه شده که در راه خدا و (در راه نجات) مردان و زنان و کودکان مستضعف نمی جنگید، آنان که می گویند: پروردگارا! ما را از این شهری که مردمش ستمگرند بیرون بر و از جانب خود رهبر و سرپرستی برای ما قرار ده و از سوی خودت، یاوری برای ما تعیین فرما.
نکته ها:
آیه درباره ی مسلمانانی است که تحت فشار و شکنجه ی مردم مکّه قرار داشتند. و از کسانی که جهاد در راه آزادی آنان را رها کرده اند، نکوهش می کند.
امام باقر علیه السلام فرمود: مقصود از مستضعفینی که در تحت حکومت ظالمانند، ما هستیم. و امام صادق علیه السلام در پاسخ به اینکه مستضعفین چه کسانی هستند؟ فرمود: کسانی که نه مؤمن هستند و نه کافر.**تفسیر عیّاشی، ج 1، ص 257.***
پیام ها:
1- مسلمانان باید نسبت به هم، غیرت و تعصّب مکتبی داشته باشند و در برابر ناله ها و استغاثه ها بی تفاوت نباشند. (مالکم....)
2- از اهداف جهاد اسلامی، تلاش برای رهایی مستضعفان از سلطه ستمگران است. (فی سبیل اللّه و المستضعفین).
3- اسلام مرز نمی شناسد، هرجا که مستضعفی باشد، جهاد هست. (والمستضعفین)
4- ارتش اسلام باید به حدی مقتدر باشد که نجات بخش تمام محرومان جهان باشد. (ما لکم لاتقاتلون)
5 - در شیوه ی دعوت به جهاد، باید از عواطف مردم کمک گرفت. (المستضعفین... الّذین یقولون ربّنا...)
6- سرپرستی و ولایت بر مسلمانان باید از طرف خدا باشد. (من لدنک ولیّاً)