تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره آل عمران آیه 172

(172) أَلَّذِینَ اسْتَجَابُواْ لِلَّهِ وَالْرَّسُولِ مِن بَعْدِ مَآ أَصَابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِینَ أَحْسَنُواْ مِنْهُمْ وَاتَّقَوْاْ أَجْرٌ عَظِیمٌ
آنان که دعوت خدا و رسول را (برای شرکتِ دوباره در جهاد علیه کفّار) پذیرفتند، با آنکه جراحاتی به آنان رسیده بود، برای نیکوکاران و پرهیزکارانِ آنها، پاداش بزرگی است.
نکته ها:
کفّار قریش، پس از پیروزی در احد بسوی مکّه بازگشتند. در بین راه به این فکر افتادند که چه بهتر است به مدینه بازگردیم و باقیمانده مسلمانان را نیز از بین ببریم، تا کار اسلام یکسره شود. این خبر به پیامبر صلی الله علیه و آله رسید. آن حضرت فرمان بسیج داد و فرمود: شرکت کنندگان در احد حرکت کنند. مسلمانان آماده شدند. ابوسفیان وقتی از بسیج عمومی مسلمانان آگاه شد، گمان کرد که لشکر تازه نفسی مهیّا شده است تا شیرینی پیروزی احد را بر کام آنان تلخ کند، لذا از حمله ی مجدّد منصرف شد و به سرعت به طرف مکّه حرکت نمود.
در تاریخ می خوانیم که در جنگ احد حضرت علی علیه السلام بیش از شصت زخم و جراحت برداشت، ولی لحظه ای دست از یاری پیامبر برنداشت. در تفسیر کنزالدقائق آمده است که این آیه درباره ی حضرت علی علیه السلام و نه نفر دیگر نازل شده است.
پیام ها:
1- مؤمنان واقعی، در سخت ترین شرایط نیز دست از یاری اسلام برنمی دارند. (استجابوا... من بعد ما اصابهم القرح)
2- شرکت مجروحان در جبهه، مایه ی تشویق و تقویت روحیّه افراد سالم است. (استجابوا... من بعد ما اصابهم القرح)
3- اطاعت از رسول خدا، همچون اطاعت از خداست. (استجابوا للَّه و الرّسول)
4- شرکت مجروحان در جبهه، نشانه ی وفاداری و عشق و معرفت کامل آنان به مکتب و رهبر و هدف است. (من بعد ما اصابهم القرح)
5 - گاهی شرایط جنگ به گونه ای است که حتّی مجروحان نیز باید حاضر شوند. (استجابوا... من بعد ما اصابهم القرح)
6- هرچه عمل دشوارتر باشد، قابل ستایش بیشتری است. (استجابوا... من بعد ما اصابهم القرح)
7- حضور در جبهه و مجروح شدن، اگر همراه با تقوی نباشد بی ارزش است. (للذین احسنوا منهم واتّقوا)
8 - برخی از اصحاب پیامبر که در جبهه هم شرکت کرده اند، از سلامت فکر و تقوی دور شدند. (للذین احسنوا منهم واتّقوا)
9- رزمنده ای قابل ستایش است که:
الف: از جنگ خسته نشود. (استجابوا... من بعد ما اصابهم القرح)
ب: اهل کار نیک باشد. (للذین احسنوا منهم)
ج: از فرمان خدا و رسول تخلّف نکند. (واتّقوا)

سوره آل عمران آیه 173

(173) أَلَّذِینَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُواْ لَکُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِیمَناً وَقَالُواْ حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکِیلُ
مؤمنان کسانی هستند که (چون) مردم (منافق) به ایشان گفتند: بی شک مردم (کافر مکّه) بر ضد شما گرد آمده (و بسیج شده)اند، پس از آنان بترسید، (آنها به جای ترس) بر ایمانشان بیافزود و گفتند: خداوند ما را کفایت می کند و او چه خوب نگهبان و یاوری است.
نکته ها:
عوامل تبلیغاتی دشمن و برخی از مردمان ساده اندیش و ترسو، به رزمندگان و مجاهدان تلقین و نصیحت می کنند که دشمن قوی است و کسی نمی تواند حریف آنان بشود، پس بهتر است درگیر جنگ نشوید. امّا مسلمانان واقعی، بدون هیچ ترس و هراسی، با آرامش خاطر و با توکّل به خداوند، به آنان پاسخ می گویند.
امام صادق علیه السلام فرمودند: تعجّب می کنم از کسی که می ترسد، چرا به گفته ی خداوند «حسبنا الّه و نعم الوکیل» پناه نمی برد.**من لایحضره الفقیه، ج 4،ص 392.***
پیام ها:
1- در برابر تبلیغاتِ توخالی دشمن نهراسید. (فاخشوهم فزادهم ایمانا)
2- در جبهه ها، مواظب افراد نفوذی دشمن باشید. (فاخشوهم)
3- قوی ترین اهرم در برابر تهدیدات دشمن، ایمان و توکّل به خداست. (حسبنا اللّه و نعم الوکیل)
4- مؤمن وقتی در گرداب بلا قرار می گیرد، توکّل و اتصال خود را با خدا بیشتر می کند. (زادهم ایماناً)
5 - هم حرکت وتلاش لازم است، هم ایمان وتوکّل. (استجابوا... حسبنا اللَّه ونعم الوکیل)

سوره آل عمران آیه 174

(174) فَانْقَلَبُواْ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ لَّمْ یَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُواْ رِضْوَنَ اللَّهِ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَظِیمٍ
پس (این مجروحینی که برای بار دوّم آماده دفاع شدند؛ بدون رخ دادن عملیاتی) با نعمت و فضل خداوند (به مقرّ خود) بازگشتند، در حالی که هیچ گزندی به آنها نرسید و (همچنان) از رضای پروردگار پیروی کردند و خداوند صاحب فضل بزرگی است.
نکته ها:
پس از آنکه مجروحان جنگ اُحد، به فرمان رسول خدا صلی الله علیه و آله بار دیگر برای دفاع از اسلام بسیج شده و تا منزلگاه حمراءالاسد در تعقیب دشمن رفتند، دشمنان از آمادگی و روحیّه ی مسلمانان به هراس افتاده، از هجوم مجدّد منصرف شده و بازگشتند. این آیه در تقدیر از رزمندگان مجروح و مخلص جنگ احد است.
پیام ها:
1- حرکت در مسیر انجام وظیفه، همراه با توکّل به خدا، سبب تبدیل مشکلات به آسانی می شود. (فانقلبوا بنعمة....)
2- چه بسیار کسانی که در راه خدا، به استقبال خطر رفته و سالم برگشته اند. (لم یمسسهم سوء)
3- برای مردان خدا اصل رضایت الهی است، نه شهادت. (لم یمسّهم سوء واتّبعوا رضوان اللّه)
4- فضلِ بزرگ خدا، نصیب شرکت کننده در جبهه است. (واللّه ذوفضل عظیم)