تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره آل عمران آیه 166

(166) وَمَآ أَصَبَکُمْ یَوْمَ الْتَقَی الْجَمْعَانِ فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَ لِیَعْلَمَ الْمُؤْمِنِینَ
و آنچه روز مقابله ی دو گروه (کفر و ایمان در احد) به شما وارد شد، به اذن خدا بود (تا شما را آزمایش کند) و مؤمنان را مشخّص کند.
نکته ها:
خداوند برای هر کاری، علّتی را مقرّر کرده است و هر یک از شکست و پیروزی دلیلی دارند. علّت شکست شما در اُحد این بود که سست شده و ناهماهنگی کردید و برای جمع آوری غنائم حرص ورزیدید، که در آیه قبل فرمود: (هو من عند انفسکم) این آیه می فرماید: هر یک از انتخاب های شما، میان اتحاد یا تفرقه، جدّی بودن یا سست شدن، در مدار اراده ی الهی است. اوست که به شما قدرت انتخاب می دهد و هر راهی برگزینید، به همان نتیجه اش می رسید. (ما اصابکم... فباذن اللَّه)
پیام ها:
1- شکست ها و پیروزی ها، به اراده ی خداوند محقّق می شود که همان سنّت های اوست. (فباذن اللّه)
2- حوادث تلخ وشیرین، میدان آزمایش وشناسایی انسان هاست. (لیعلم المؤمنین)

سوره آل عمران آیه 167

(167) وَلِیَعْلَمَ الَّذِینَ نَافَقُواْ وَقِیلَ لَهُمْ تَعَالَوْاْ قَتِلُواْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُواْ قَالُواْ لَوْ نَعْلَمُ قِتَالاً لَّاتَّبَعْنَکُمْ هُمْ لِلْکُفْرِ یَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلإِیمَنِ یَقُولُونَ بِأَفْوَهِهِم مَّا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا یَکْتُمُونَ
و چهره ی منافقان معلوم شود، (کسانی که چون) به آنها گفته شد: بیایید شما (هم مثل دیگران) در راه خدا بجنگید و یا (لااقل از حریم خود) دفاع کنید، گفتند: اگر (فنون) جنگی را می دانستیم، حتماً از شما پیروی می کردیم. آنها در آن روز، به کفر نزدیک تر بودند تا به ایمان. با دهانشان چیزی می گویند که در دلشان نیست و خداوند به آنچه کتمان می کنند آگاه تر است.
نکته ها:
برای جمله ی (لو نعلم قتالا) سه معنا شده است:
الف: حرکت شما برای اُحد در خارج از شهر، جنگ برابر نیست، بلکه یک نوع خودکشی است و لذا ما این را جنگ نمی دانیم و شرکت نمی کنیم.
ب: ما اگر فنون نظامی می دانستیم شرکت می کردیم.
ج: ما یقین داریم که جنگی رخ نخواهد داد ولذا شرکت در جبهه ضرورتی ندارد.
پیام ها:
1- جبهه ی جنگ، چهره منافقان را افشا می سازد. (و لیعلم الّذین نافقوا)
2- رهبر باید مردم را برای مقابله با دشمن بسیج کند. (تعالوا قاتلوا)
3- جهاد، گاهی ابتدایی و برای برداشتن طاغوت هاست و گاهی دفاعی و برای حفظ جان و مال مسلمانان است. (قاتلوا فی سبیل اللَّه او ادفعوا)
4- انگیزه ها و درجات و ارزش آنها متفاوت است. (قاتلوا فی سبیل اللّه او ادفعوا)
5 - دفاع از وطن و جان، یک ارزش است. (او ادفعوا)
6- منافقان، موضع گیری های خودشان را توجیه می کنند. (لو نعلم قتالاً لاتبعناکم)
7- سر باز زدن از جبهه، نشانه ی کفر است. (هم للکفر یومئذ اقرب منهم للایمان)
8 - ایمان انسان در شرایط و زمان های مختلف فرق می کند. (هم للکفر یومئذ اقرب منهم للایمان)
9- همه ی اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله عادل نبودند. (هم للکفر یومئذ أقرب منهم للایمان)
10- خداوند در باره ی منافقان، هم تهدید می کند و هم افشاگری. (هم للکفر یومئذ اقرب... یقولون بافواههم ما لیس فی قلوبهم)
11- آنچه در اُحد برای همه کشف شد، گوشه ای از نفاق بود، بخش بیشترش را خدا می داند. (واللَّه اعلم بما یکتمون)

سوره آل عمران آیه 168

(168) الَّذِینَ قَالُواْ لإِخْوَنِهِمْ وَقَعَدُواْ لَوْ أَطَاعُونَا مَا قُتِلُواْ قُلْ فَادْرَءُواْ عَنْ أَنْفُسِکُمُ الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صَدِقِینَ
منافقان کسانی هستند که (بعد از پایان جنگ اُحد، دست به تبلیغات یأس آور زده و در حالی که خود از جنگ سر باز زده و در خانه های) خود نشسته اند و در حقّ برادران خود گفتند: اگر از ما پیروی می کردند کشته نمی شدند. به آنان بگو: اگر راست می گویید، مرگ را از خودتان باز دارید.
پیام ها:
1- منافقان به هنگام حرکت مردم به جبهه ها، در خانه ها می نشینند. (و قعدوا)
2- منافقان، روحیه ی خانواده های شهدا را تضعیف می کنند. (لو اطاعونا ما قتلوا)
3- منافقان، خود را رهبر فکری دیگران می دانند. (لو اطاعونا)
4- در جهان بینی منافقان، اصالت با زندگی مادّی و رفاه است. (و قعدوا لو اطاعونا ما قتلوا)
5 - ایمان به مقدّر بودن مرگ، سبب شجاعت و پذیرش رفتن به جبهه است و در بینش منافقان، شهادت و سعادت اُخروی جایگاه ندارد. (لو اطاعونا ما قتلوا)
6- باید با تبلیغات سوء منافقان برخورد کرد. (قل فادرؤا عن انفسکم الموت)
7- انسان نمی تواند مرگ را از خود دفع کند. (فادرؤا عن انفسکم الموت)
8 - مرگ به دست خداست، جبهه یا خانه در مرگ نقش اصلی را ندارند. (فادرؤا عن انفسکم الموت و ان کنتم صادقین)