تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره آل عمران آیه 161

(161) وَمَا کَانَ لِنَبِیٍّ أَن یَغُلَّ وَمَن یَغْلُلْ یَأْتِ بِمَا غَلَّ یَوَمَ الْقِیَمَةِ ثُمَّ تُوَفَّی کُلُّ نَفْسٍ مَّا کَسَبَتْ وَهُمْ لَا یُظْلَمُونَ
و هیچ پیامبری را نسزد که خیانت کند و هر کس خیانت کند، آنچه را که (در آن) خیانت نموده روز قیامت به همراه آورد، سپس به هر کس پاداشِ کاملِ آنچه کسب کرده، داده شود و آنها ستم نبینند.
نکته ها:
شاید این آیه، پاسخی به آنان باشد که به خاطر جمع غنایم، منطقه حفاظتی اُحد را رها کردند. آنها به گمان اینکه از سهم غنیمت محروم نشوند، هشدارهای فرمانده خود را که می گفت: سهم شما محفوظ است و از نظر رسول خدا صلی الله علیه و آله دور نخواهد بود، نادیده گرفتند. این آیه می فرماید: پیامبر در سهم شما از غنیمت خیانت نخواهد کرد، پس مطمئن باشید و به وظیفه ی خود عمل کنید.
امام باقر علیه السلام فرمودند: جنسِ به سرقت رفته، در دوزخ در برابر چشم خائن مجسّم، و به او گفته می شود به آتش داخل شو وآن را خارج کن.**تفسیر نورالثقلین.***
غشّ، تقلّب، غصب و خیانت از موارد «غِلّ» است. شخصی که مسئول جمع آوری زکات بود، خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله رسید و گفت: این مقدار از اموالی که جمع کرده ام زکات است و مربوط به شماست و این مقدار نیز هدایای مردم به خود من است. حضرت بالای منبر رفت و فرمود: آیا اگر این شخص در خانه اش می نشست کسی به او هدیه می داد؟! به خدا سوگند او با همین اموال حرام در قیامت محشور خواهد شد.**تفسیر فرقان.***
آنجا که به انبیا بدبین می شوند، شما چه انتظاری نسبت به خودتان دارید؟! از امام صادق علیه السلام نقل شده است که فرمود: رضایت مردم به دست نمی آید و زبانشان قابل کنترل نیست.**تفسیر نورالثقلین.***
پیام ها:
1- نه تنها پیامبر اسلام، بلکه همه ی انبیای الهی امین هستند. (و ما کان لنبیّ...)نبوّت با خیانت سازگار نیست. کسی که می خواهد امین تربیت کند باید خود اهل خیانت نباشد. گرچه در بین رهبران غیر الهی، اهل خیانت کم نیست.
2- هیچ کس حتّی انبیا، از سوءظنّ مردم به دور نیست. (ما کان لنبیّ ان یَغُلّ)
(ضعف ایمان از یکسو و حبّ دنیا از سوی دیگر، انسان را وادار می کند به انبیا سوءظنّ ببرد.)
3- از حریم انسان های پاک و اولیای خدا دفاع کنید. (و ما کان لنبیّ ان یغل...)
4- آوردن مال حرام در قیامت، نوعی مجازات است. و چه سخت است که در قیامت، در برابر انبیا، شهدا وهمه ی مردم، انسان را همراه با مالی که خیانت کرده بیاورند. (یأت بما غلّ)
5 - یاد قیامت، بازدارنده از خیانت است. (یأت بما غلّ)
6- خیانت، خیانت است و مقدار آن مهم نیست. کلمه «ما» در جمله ی «یأت بما غلّ» شامل کم و زیاد هر دو می شود.
7- قیامت صحنه ای است که نیکان، حسنات خود را می آورند، (جاء بالحسنة)**انعام، 160.*** و خائنین خیانت های خود را به همراه دارند. (یأت بما غلّ)
8 - خداوند عادل است. هم جزا را کامل می دهد و هم ذرّه ای افراط نمی کند. (وهم لایظلمون)

سوره آل عمران آیه 162

(162) أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَ نَ اللَّهِ کَمَن بَآءَ بِسَخَطٍ مِّنَ اللَّهِ وَمَأْوَیهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِیرُ
آیا کسی که در پی خشنودی خداوند است، مانند کسی است که به خشم و غضب خدا دچار گشته و جایگاه او جهنّم است؟ و چه بد بازگشتگاهی است.

سوره آل عمران آیه 163

(163) هُمْ دَرَجَتٌ عِنْدَ اللَّهِ وَاللَّهُ بَصِیرٌ بِمَا یَعْمَلُونَ
آنان نزد خداوند (دارای) درجاتی هستند و خداوند به آنچه انجام می دهند، بیناست.
نکته ها:
در شأن نزول این آیه آمده است که وقتی رسول خدا صلی الله علیه و آله دستور حرکت به سوی اُحد را صادر کردند، منافقان به بهانه های مختلف در مدینه ماندند و گروهی از مسلمانان ضعیف الایمان نیز از آنها پیروی کرده و در جبهه حاضر نشدند.
در آیه ی 155 خواندیم که خداوند کسانی را که از جبهه فرار کرده و پشیمان شدند می بخشد، امّا این آیه می فرماید: مرفّهان و منافقان بهانه گیر را نمی بخشد.
در آیاتی از قرآن این تعبیر آمده است که برای مؤمنان درجاتی است: (لهم درجات عند ربّهم)**انفال، 4.***، (لهم الدّرجات العُلی)**طه، 75.*** امّا در این آیه می فرماید: خود مؤمنان درجات می شوند. همان گونه که انسان های پاک همچون علیّ بن ابیطالب علیهماالسلام ابتدا طبق میزان حرکت می کنند و سپس خود آنان میزان می شوند، ابتدا دور محور می گردند، سپس خود آنان محور حقّ می شوند.
پیام ها:
1- هدف مجاهدان واقعی، بدست آوردن رضای خداست، نه پیروزی و غنائم و خودنمایی. (افمن اتّبع رضوان اللّه...)
2- در جامعه اسلامی، نباید مجاهدان و مرفّهان یکسان دیده شوند. (با توجّه به شأن نزول) (افمن اتّبع رضوان اللّه... کمن باء...)
3- روی گردانی از جبهه و جنگ، بازگشت به غضب خداست. (کمن باء بسخط)
4- خشنودی یا خشم الهی باید تنها ملاک عمل یک مسلمان باشد. (رضوان اللّه... بسخط من اللّه)