تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره آل عمران آیه 160

(160) إِن یَنْصُرْکُمُ اللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَکُمْ وَإِن یَخْذُلْکُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِی یَنْصُرُکُم مِّن بَعْدِهِ وَعلَی اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ
اگر خداوند شما را یاری کند، هیچ کس بر شما غالب نخواهد شد و اگر شما را خوار کند، پس چه کسی است که بعد از آن بتواند شما را یاری کند؟ (بنابراین) مؤمنان فقط باید بر خداوند توکّل کنند.
نکته ها:
در آیه قبل سفارش به توکّل شد و در این آیه، دلیل توکّل بر خدا را چنین مطرح می کند که عزّت و ذلّت تنها به دست اوست.
در حدیث آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله از جبرئیل پرسید: توکّل بر خدا چیست؟ گفت: اینکه بدانی مخلوق، سود و زیانی به تو نمی رساند و از غیر خدا کاملاً مأیوس شوی. اگر انسان به این درجه رسید، جز برای خدا کار نمی کند و از غیر خدا نمی هراسد و جز به خدا امید ندارد و این حقیقت توکّل است.**بحار، ج 71، ص 138.***
امام صادق علیه السلام فرمودند: هرگاه میان انسان و گناه، مانعی حائل نشد و انسان گرفتار معصیت گردید، این خذلان الهی است.**تفسیر برهان، ج 1، ص 323.***
پیام ها:
1- پیروزی های طبیعی تحت الشعاع عوامل دیگر واقع می شوند، امّا نصرت و امداد الهی تحت الشعاع قرار نمی گیرد. (ان ینصرکم اللّه فلا غالب لکم)
2- پیروزی و شکست هردو با اراده ی خداوند است. (ینصرکم... یخذلکم)
3- ایمان، از توکّل بر خدا جدا نیست. (فلیتوکّل المتوکّلون)

سوره آل عمران آیه 161

(161) وَمَا کَانَ لِنَبِیٍّ أَن یَغُلَّ وَمَن یَغْلُلْ یَأْتِ بِمَا غَلَّ یَوَمَ الْقِیَمَةِ ثُمَّ تُوَفَّی کُلُّ نَفْسٍ مَّا کَسَبَتْ وَهُمْ لَا یُظْلَمُونَ
و هیچ پیامبری را نسزد که خیانت کند و هر کس خیانت کند، آنچه را که (در آن) خیانت نموده روز قیامت به همراه آورد، سپس به هر کس پاداشِ کاملِ آنچه کسب کرده، داده شود و آنها ستم نبینند.
نکته ها:
شاید این آیه، پاسخی به آنان باشد که به خاطر جمع غنایم، منطقه حفاظتی اُحد را رها کردند. آنها به گمان اینکه از سهم غنیمت محروم نشوند، هشدارهای فرمانده خود را که می گفت: سهم شما محفوظ است و از نظر رسول خدا صلی الله علیه و آله دور نخواهد بود، نادیده گرفتند. این آیه می فرماید: پیامبر در سهم شما از غنیمت خیانت نخواهد کرد، پس مطمئن باشید و به وظیفه ی خود عمل کنید.
امام باقر علیه السلام فرمودند: جنسِ به سرقت رفته، در دوزخ در برابر چشم خائن مجسّم، و به او گفته می شود به آتش داخل شو وآن را خارج کن.**تفسیر نورالثقلین.***
غشّ، تقلّب، غصب و خیانت از موارد «غِلّ» است. شخصی که مسئول جمع آوری زکات بود، خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله رسید و گفت: این مقدار از اموالی که جمع کرده ام زکات است و مربوط به شماست و این مقدار نیز هدایای مردم به خود من است. حضرت بالای منبر رفت و فرمود: آیا اگر این شخص در خانه اش می نشست کسی به او هدیه می داد؟! به خدا سوگند او با همین اموال حرام در قیامت محشور خواهد شد.**تفسیر فرقان.***
آنجا که به انبیا بدبین می شوند، شما چه انتظاری نسبت به خودتان دارید؟! از امام صادق علیه السلام نقل شده است که فرمود: رضایت مردم به دست نمی آید و زبانشان قابل کنترل نیست.**تفسیر نورالثقلین.***
پیام ها:
1- نه تنها پیامبر اسلام، بلکه همه ی انبیای الهی امین هستند. (و ما کان لنبیّ...)نبوّت با خیانت سازگار نیست. کسی که می خواهد امین تربیت کند باید خود اهل خیانت نباشد. گرچه در بین رهبران غیر الهی، اهل خیانت کم نیست.
2- هیچ کس حتّی انبیا، از سوءظنّ مردم به دور نیست. (ما کان لنبیّ ان یَغُلّ)
(ضعف ایمان از یکسو و حبّ دنیا از سوی دیگر، انسان را وادار می کند به انبیا سوءظنّ ببرد.)
3- از حریم انسان های پاک و اولیای خدا دفاع کنید. (و ما کان لنبیّ ان یغل...)
4- آوردن مال حرام در قیامت، نوعی مجازات است. و چه سخت است که در قیامت، در برابر انبیا، شهدا وهمه ی مردم، انسان را همراه با مالی که خیانت کرده بیاورند. (یأت بما غلّ)
5 - یاد قیامت، بازدارنده از خیانت است. (یأت بما غلّ)
6- خیانت، خیانت است و مقدار آن مهم نیست. کلمه «ما» در جمله ی «یأت بما غلّ» شامل کم و زیاد هر دو می شود.
7- قیامت صحنه ای است که نیکان، حسنات خود را می آورند، (جاء بالحسنة)**انعام، 160.*** و خائنین خیانت های خود را به همراه دارند. (یأت بما غلّ)
8 - خداوند عادل است. هم جزا را کامل می دهد و هم ذرّه ای افراط نمی کند. (وهم لایظلمون)

سوره آل عمران آیه 162

(162) أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَ نَ اللَّهِ کَمَن بَآءَ بِسَخَطٍ مِّنَ اللَّهِ وَمَأْوَیهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِیرُ
آیا کسی که در پی خشنودی خداوند است، مانند کسی است که به خشم و غضب خدا دچار گشته و جایگاه او جهنّم است؟ و چه بد بازگشتگاهی است.