تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره آل عمران آیه 156

(156) یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ لَا تَکُونُواْ کَالَّذِینَ کَفَرُواْ وَقَالُواْ لِإِخْوَنِهِمْ إِذَا ضَرَبُواْ فِی الْأَرْضِ أَوْ کَانُواْ غُزَّیً لَّوْ کَانُواْ عِنْدَنَا مَا مَاتُواْ وَمَا قُتِلُواْ لِیَجْعَلَ اللَّهُ ذَلِکَ حَسْرَةً فِی قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ یُحِْی وَیُمِیتُ وَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ
ای کسانی که ایمان آوردید! مانند کسانی که کفر ورزیدند نباشید که درباره ی برادران خود، که به سفر رفته یا رزمنده بودند، گفتند: اگر نزد ما بودند نمی مردند و کشته نمی شدند. (بلکه با دلگرمی به جبهه بروید) تا خداوند آن (شجاعت و شهادت طلبی شما) را در دلهای کفّار (و منافقان) مایه ی حسرت (رسیدن به هدفشان) قرار دهد و خداوند (است که) زنده می کند و می میراند و خداوند به آنچه انجام می دهید بیناست.
پیام ها:
1- دشمن پس از پایان جنگ، دست به شایعات دلسرد کننده می زند. (لو کانوا عندنا ما ماتوا و ما قتلوا) اگر رزمندگان نزد ما می ماندند کشته نمی شدند.
2- دشمن در لباس دلسوزی و حسرت، سمپاشی می کند. (لوکانوا عندنا)
3- کسی که زندگی مادّی هدف او است، مرگ و شهادت را خسارت می داند. (لو کانوا عندنا ما ماتوا و ما قتلوا)
4- منافق کافر است، چون گویندگان این سخنان منافقان بودند، ولی قرآن از آنها به (الّذین کفروا) یاد می کند.
5 - مرگ و حیات، از مقدّرات الهی است، نه آنکه مربوط به جنگ و سفر باشد. (واللّه یحیی و یمیت)
6- ایمان به مقدّرات الهی، هراس انسان را برطرف می کند. مبادا به امید زنده ماندن، از زیر بار جهاد شانه خالی کنید. چه بسیار افرادی که در جنگ ها بوده اند، ولی زنده مانده اند و بر عکس کسانی که به جبهه نرفته و جوان مرگ شده اند. (واللّه یحیی و یمیت)
7- خداوند بصیر و آگاه است، مواظب حالات و افکار و اعمال خود باشید. (واللّه بما تعملون بصیر)

سوره آل عمران آیه 157

(157) وَلَئِنْ قُتِلْتُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِّنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَیْرٌ مِّمَّا یَجْمَعُونَ
و اگر در راه خدا کشته شوید و یا بمیرید (زیان نکرده اید، زیرا) آمرزش و رحمت خداوند از آنچه (آنان در طول عمر خود) جمع می کنند، بهتر است.
نکته ها:
خداوند با بیان دو نکته، به شایعات دلسرد کننده ی منافقان که در آیه ی قبل مطرح شد پاسخ می دهد:
الف: مرگ وحیات بدست اوست. جبهه نرفتن، طول عمر را کم نمی کند.
ب: کسی که در راه خدا گام بردارد، بمیرد یا شهید شود، برنده است. زیرا او عمر داده، ولی مغفرت و رحمت گرفته است، پس چیزی را نباخته است.
کسانی که در راه سفر به جبهه، یا در راه تحصیل علم، یا سفر برای حج و زیارت، تبلیغ و ارشاد و سایر اهداف مقدّس از دنیا بروند، مشمول رحمت و مغفرت الهی خواهند بود.
پیام ها:
1- در جهان بینی الهی، مرگ و شهادت در راه خدا، از همه ی دنیا و جمع کردنی های آن بهتر است. (ولئن قتلتم فی سبیل اللّه او متّم...)
2- مهم در راه خدا بودن است، خواه به شهادت بیانجامد یا مرگ. (قتلتم فی سبیل اللّه او متّم...)
3- اوّل باید بخشیده شد، سپس رحمت الهی را دریافت نمود. کلمه ی «لمغفرة» قبل از کلمه «رحمة» آمده است.
4- مغفرت و رحمت نتیجه ای ابدی دارد، ولی مال و ثروت آثارش موقّت است. (لمغفرة من اللّه و رحمة خیر مما یجمعون)

سوره آل عمران آیه 158

(158) وَلَئِن مُّتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لَإِلَی اللَّهِ تُحْشَرُونَ
و اگر بمیرید یا کشته شوید، قطعاً به سوی خداوند برانگیخته می شوید.
نکته ها:
در این آیه عبارت «فی سبیل اللّه» نیامده است، تا بگوید: محشور شدن همه ی کسانی که بمیرند یا کشته شوند در هر راهی که باشند، به سوی خداست. اکنون که مرگ برای همه حتمی است و حشرِ همه در محضر خداوند نیز حتمی است، پس چرا بهترین نوع رفتن را با رضایت پذیرا نباشیم؟ اگر مرگ و شهادت، هر دو بازگشت به سوی خداست، پس دیگر نگرانی از شهادت چرا؟
امام حسین علیه السلام می فرمایند:
فان تکن الابدان للموت انشئت - فقتل امرء فی اللّه بالسّیف افضل
اگر بدنها برای مرگ آماده شده اند، پس شهادتِ مرد در راه خدا با شمشیر بهترین مرگ است.**بحار، ج 44، ص 374.***