تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره آل عمران آیه 75

(75) وَمِنْ أَهْلِ الْکِتَبِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ یُؤَدِّهِ إِلَیْکَ وَمِنْهُمْ مَّنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِینَارٍ لَّا یُؤَدِّهِ إِلَیْکَ إِلَّا مَادُمْتَ عَلَیْهِ قَآئِماً ذَلِکَ بِأَنَّهُمْ قَالُواْ لَیْسَ عَلَیْنَا فِی الْأُمِّیِّینَ سَبِیلٌ وَیَقُولُونَ عَلَی اللَّهِ الْکَذِبَ وَهُمْ یَعْلَمُونَ
واز اهل کتاب کسانی هستند که اگر او را بر اموال بسیاری امین گردانی، به تو باز می گرداند و بعضی از آنان (به قدری نادرستند که) اگر او را بر دیناری امین گردانی، آن را به تو برنمی گرداند، مگر آنکه (برای مطالبه آن) دائماً بالای سر او بایستی، این (خیانت در امانت،) به جهت آن است که گفتند: درباره ی امّیّین (غیر اهل کتاب) هرچه کنیم بر ما گناهی نیست، در حالی که آنها آگاهانه بر خداوند دروغ می بندند.
نکته ها:
در روایات آمده است که امانت را به صاحبش برگردانید، حتّی اگر صاحب امانت، فاسق باشد.**تفسیر مجمع البیان، ج 2، ص 778.***
پیام ها:
1- در مورد مخالفانِ خود، انصاف را مراعات کنید و همه را خائن ندانید. (من اهل الکتاب... یؤدّه الیک)
2- امانتداری، ملاکی برای ارزشیابی افراد است. (یؤدّه... لایؤدّه)
3- ارزشهای اخلاقی، ثبات دارند. حفظ امانت، در نزد همه نیکو، و خیانت در آن، نسبت به هر کسی باشد زشت است. ردّ امانت، یک ارزش است، گرچه از یهود باشد. (یؤدّه... لایؤدّه)
4- قیام ومقاومت، برای گرفتن حقّ لازم است. (لایؤدّه الیک الا ما دمت علیه قائماً)
5 - استثمار، استحمار و نژادپرستی، ممنوع است. (لیس علینا فی الاُمّیین سبیل)
6- یهود و نصاری، خود را اندیشمند، و مسلمانان را بی سواد و امّی می پنداشتند. (لیس علینا فی الامیّین سبیل)
7- بالاتر از گناه، توجیه گناه است. یهود اموال مردم را به ناحق می خوردند و می گفتند: خداوند به این کار راضی است. (یقولون علی اللّه الکذب)

سوره آل عمران آیه 76

(76) بَلَی مَنْ أَوْفَی بِعَهْدِهِ وَاتَّقَی فَإِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَّقِینَ
آری، هر کس به عهد خویش وفا کند و تقوا داشته باشد، پس بی گمان خداوند پرهیزکاران را دوست می دارد.
نکته ها:
وفای به عهد در تمام موارد زیر لازم است:
الف: عهدی که خداوند از طریق فطرت یا انبیا با انسان ها بسته است.**(ألم أعهد الیکم یا بنی آدم...) یس، 60. ***
ب: عهدی که انسان با خدا می بندد.**(و منهم من عاهد اللّه لئن آتانا من فضله...) توبه، 75.***
ج: عهدی که انسان با مردم می بندد.**(و الموفون بعهدهم اذا عاهدوا...) بقره، 177.***
د: عهد رهبر با امّت و بالعکس.**(الذین عاهدت منهم ثم ینقضون عهدهم) انفال، 56.***
پیام ها:
1- در برابر تفکّرات غلط، موضع بگیرید. (بلی)**کلمه «بلی» غالباً در موردی بکار می رود که منطق و تفکّر قبلی را رد می کند.***
2- تقوی، انسان را از دروغ بستن به خدا و ضایع کردن حقّ مردم بیمه می کند. (یقولون... الکذب... بلی من اوفی و اتّقی)
3- شعار، کار ساز نیست، عمل و تقوا لازم است. (اوفی واتّقی)
4- وفای به عهد، از نشانه های تقواست. (اوفی واتّقی)
5 - وفای به عهد وتقوا، ملاک محبوبیّت است، نه اهل کتاب بودن. (یحبّ المتّقین)

سوره آل عمران آیه 77

(77) إِنَّ الَّذِینَ یَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَیْمَنِهِمْ ثَمَناً قَلِیلاً أُوْلَئِکَ لَاخَلَقَ لَهُمْ فِی الْأَخِرَةِ وَلَا یُکَلِّمُهُمْ اللَّهُ وَلَا یَنْظُرُ إِلَیْهِمْ یَوْمَ الْقِیَمَةِ وَلَا یُزَکِّیهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ
همانا کسانی که پیمان خدا و سوگندهای خودشان را به بهای ناچیزی می فروشند، آنان برایشان نصیبی در آخرت نیست و خداوند در قیامت با آنها سخن نمی گوید و به آنان نیز نظر (لطف) نمی کند، آنها را (از گناه) پاک نمی سازد و برای آنان عذابی دردناک است.
نکته ها:
این آیه، کسانی را که پیمان شکنی می کنند، به پنج نوع قهر الهی تهدید می کند: بی بهرگی در آخرت، محرومیّت از خطاب الهی، محرومیّت از نظر لطف الهی، محرومیّت از پاکی از گناه و گرفتاری به عذاب دردناک.
در روایات شیعه و سنّی آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: (لا ایمان لِمَن لااَمان له و لا دین لِمَن لاعهد له) کسی که مراعات امانت نکند، ایمان ندارد و آن کسی که به عهد خویش وفادار نباشد بی دین است.**تفسیر مراغی و نورالثقلین.***
در بعضی روایات آمده است که مراد از «عهد اللّه»، حقایق مربوط به پیامبر اسلام در تورات است که به دست عالمان یهود تحریف گشته است.
مقایسه کنیم وضع کسانی را که از جانب خداوند به آنها سلام داده می شود؛ (سلامٌ قولاً من ربّ رحیم)**یس، 58.*** با کسانی که خدا هیچ سخنی با آنان نگوید؛ (لایکلّمهم اللّه) واگر ناله ای سر دهند با جمله ی (اخسئوا فیها ولاتکلمون)**مؤمنون، 108.*** خفه می شوند.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: هر کس با سوگند، مال و ثروت برادرش را به ناحق بخورد، مورد غضب الهی است. سپس این آیه را تلاوت نمودند.**تفسیر نورالثقلین.***
حضرت علی علیه السلام فرمودند: مراد از نگاه خداوند در قیامت؛ (لاینظر الیهم) نگاه رحمت است، (نه نگاه با چشم).**تفسیربرهان، ج 1، ص 293.***
پیام ها:
1- امانت مردم نزد انسان، عهد الهی است. در آیات قبل خواندیم که بعضی امانت مردم را بر نمی گردانند، در این آیه به جای امانت مردم، کلمه ی (عهداللّه) بکار رفته است.
2- پیمان شکنی، از گناهان کبیره است. این نوع تهدید پی درپی، در باره هیچ گناهی در قرآن مطرح نشده است. (یشترون بعهد اللّه... لا خلاق لهم...)
3- سوگند دروغ، سبب محرومیّت در قیامت می شود. (یشترون... ایمانهم)
4- دنیاپرستی، ریشه ی پیمان شکنی است. (ثمناً)
5 - بهای پیمان شکنی هرچه باشد، کم است. (ثمناً قلیلاً)
6- کیفرهای قیامت، متناسب با عملکرد خود ماست. بی اعتنایی ما به تعهّدات الهی، سبب بی اعتنایی خدا به ماست. (لا یکلّمهم، لا ینظر الیهم، لایزکّیهم)
7- عذاب های اُخروی، هم جسمی است و هم روحی. هم تحقیر است؛ (لایکلّمهم اللّه) و هم شکنجه و مجازات. (ولهم عذاب الیم)