تفسیر نور جلد 2

نویسنده : حاج شیخ محسن قرائتی

سوره آل عمران آیه 67

(67) مَا کَانَ إِبْرَهِیمُ یَهُودِیّاً وَلَا نَصْرَانِیّاً وَلَکِنْ کَانَ حَنِیفاً مُّسْلِماً وَ مَا کَانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ
(برخلاف ادّعای یهودیان و مسیحیان،) ابراهیم نه یهودی بود و نه نصرانی، بلکه او فردی حق گرا و تسلیم خدا بود و هرگز از مشرکان نبود.
نکته ها:
«حَنَف»، به معنای گرایش به حقّ است و در مقابل آن واژه ی «جَنَف»، معنی گرایش و تمایل به باطل را می دهد. بنابراین «حَنیف» به کسی گفته می شود که در مسیر باشد، ولی بت پرستان آن را در مورد خود بکار می بردند و مشرکان نیز «حُنفاء» خوانده می شدند.
این آیه، با آوردن کلمه ی (مسلماً) در کنار کلمه ی (حنیفاً)، هم دامن ابراهیم را از لوث شرک پاک کرده است و هم دامن این کلمه ی مقدّس را از لوث مشرکان.**حضرت علی علیه السلام فرمودند: دین ابراهیم همان دین محمّدصلی الله علیه و آله بود. بحار، ج 12، ص 11.***
امام صادق علیه السلام در تفسیر عبارت (حنیفاً مسلماً) فرمودند: «خالصاً مخلصاً لیس فیه شی ء من عبادة الاوثان» یعنی ابراهیم شخصی خالص و برگزیده بود که در او ذره ای از پرستش بت ها نبود.**تفسیر نورالثقلین ؛ کافی، ج 2، ص 15..***

سوره آل عمران آیه 68

(68) إِنَّ أَوْلَی الْنَّاسِ بِإِبْرَهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا الْنَّبِیُّ وَالَّذِینَ ءَاَمَنُواْ وَاللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ
همانا سزاوارترین افراد به ابراهیم، کسانی هستند که از او پیروی کردند و (نیز) این پیامبر و کسانی که (به او) ایمان آورده اند، و خداوند سرور و سرپرست مؤمنان است.
نکته ها:
از این آیه معلوم می شود که نسبت ایمانی، فراتر و محکم تر از نسبت خویشاوندی است و افرادی که همفکر و هم خط و هم هدف باشند، به همدیگر نزدیک تر از کسانی هستند که در ظاهر قوم و خویشند، ولی به لحاظ فکری و اعتقادی از همدیگر جدایند. امام صادق علیه السلام به یکی از یاران با وفایش فرمود: «انتم واللّه من آل محمّد» به خدا سوگند که شما از آل محمّد صلی الله علیه و آله هستید. و سپس آیه فوق را تلاوت فرمود.**تفسیر مجمع البیان.*** رسول اکرم صلی الله علیه و آله نیز در مورد سلمان فارسی فرمودند: «سلمان منّا اهل البیت»**بحار، ج 10، ص 123.***
با اینکه آیه فرمود: نزدیک ترین مردم به ابراهیم، پیروان او هستند، لکن نام پیامبر اسلام و مسلمانان را جداگانه برد، تا بهترین نمونه ی پیروی را در وجود حضرت محمّد صلی الله علیه و آله و مسلمانان، به دنیا نشان دهد.
در روایتی آمده است: (انّ ولیّ محمّد مَن اطاع اللّه و انْ بَعُدتْ لَحمَته، و انّ عدوّ محمّد مَن عَصی اللّه و انْ قَرُبتْ قَرابته)**تفسیر مجمع البیان.*** دوست و طرفدار محمّدصلی الله علیه و آله کسی است که خدا را اطاعت کند، هرچند به لحاظ فامیلی از او دور باشد و دشمن پیامبر کسی است که خدا را نافرمانی کند، هرچند با پیامبر نسبت و نزدیکی داشته باشد.
امام صادق علیه السلام فرمود: مراد از «الذّین آمنوا» در آیه، امامان و پیروان آنها هستند.**کافی، ج 1، ص 416.***
پیام ها:
1- پیوند مردم با رهبر، پیوند مکتبی است، نه پیوند قبیله ای، زبانی، منطقه ای و نژادی. (انّ أولَی النّاس بابراهیم لَلّذین اتّبعوه)
2- ملاک قُرب به انبیا، اطاعت از آنان است. (أولَی النّاس بابراهیم لَلّذین اتّبعوه)
3- پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و مسلمانان، در خط ابراهیم و هم مرام و هم هدف با او هستند. (أولَی النّاس بابراهیم... وهذا النّبی)

سوره آل عمران آیه 69

(69) وَدَّتْ طَآئِفَةٌ مِّنْ أَهْلِ الْکِتَبِ لَوْ یُضِلُّونَکُمْ وَمَا یُضِلُّونَ إِلَّآ أَنْفُسَهُمْ وَمَا یَشْعُرُونَ
گروهی از اهل کتاب دوست دارند که شما را گمراه کنند، ولی جز خودشان را گمراه نمی کنند و (این را) نمی فهمند.
نکته ها:
سیمای تهاجم فرهنگی و توطئه های دشمن برای بی دین کردن مسلمانان را در این آیه و سه آیه بعد می بینیم. این آیه خبر از کینه های مکتبی، آیه بعد خبر از لجاجت و کفر، آیه هفتاد و یکم خبراز شیوه حق پوشی و کتمان آگاهانه، و آیه هفتاد و دوّم خبر از تاکتیک فریبنده ی دشمن می دهد که مجموعاً یک تهاجم فرهنگی برخاسته از باطن تاریک، بکارگیری شیوه های کتمان، زیر سؤال بردن و تضعیف و تزلزل عقاید توده ی مردم است.
پیام ها:
1- خداوند، نقشه های دشمنان دین را افشا وآنان را رسوا می کند. (ودّت طائفة...)
2- شناخت دشمن وبرنامه های او، لازمه ی درامان ماندن از آسیب های احتمالی است. (ودّت طائفة...)
3- خطر تهاجم فکری و فرهنگی، جدّی است. (ودّت طائفة...)
4- به اظهاراتِ منافقانه ی مخالفان اعتماد نکنید، آنها قلباً خواستار انحراف شما هستند. (ودّت طائفة...)
5 - در قضاوت ها، انصاف را فراموش نکنید. گروهی از اهل کتاب، چنین آرزویی دارند، نه همه ی آنها. (ودّت طائفة من اهل الکتاب)
6- باید کاری کنید که دشمن آرزوی انحراف شما را به گور ببرد. کلمه «لو» در موارد ناشدنی بکار می رود. (لو یضلّونکم)
7- کسانی که در صدد انحراف دیگران هستند، ابتدا خود مرتکب حیله، نفاق، کینه، تهمت وتوطئه می شوند. (و مایضلّون الاّ انفسهم)
8 - میل به انحراف دیگران، خود یک انحراف بزرگ اخلاقی است. (ودّت... و مایضلّون الاّ انفسهم)