تفسیر نور جلد 2

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره آل عمران آیه 65

(65) یَأَهْلَ الْکِتَبِ لِمَ تُحَآجُّونَ فِی إِبْرَهِیمَ وَمَآ أُنِزلَتِ الْتَّوْرَیةُ وَ الْإِنْجِیلُ إِلَّا مِنْ بَعْدِهِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
ای اهل کتاب! چرا درباره ی ابراهیم گفتگو و نزاع می کنید؟ (و هر کدام او را پیرو آیین خود می دانید،) در حالی که تورات وانجیل، پس از او نازل شده است، چرا تعقّل نمی کنید؟
نکته ها:
هر یک از یهود و نصاری، ابراهیم علیه السلام را از خود می دانستند و به قدری بازار این ادّعا داغ بود که قرآن در دو آیه ی بعد می فرماید: (ما کان ابراهیم یهودیّا ولا نصرانیّا) این آیه برای پوچی ادّعای آنها می گوید: چگونه شما ابراهیم را که قبل از تورات و انجیل بوده، تابع آن دو کتاب می دانید؟ کتابی که هنوز نازل نشده است، پیرو ندارد. آیا حاضر نیستید این مقدار هم فکر کنید که لااقل حرف شما با تاریخ منطبق باشد.
پیام ها:
1- هنگام موعظه، از القاب متین وعناوین فرهنگی مخاطبین استفاده شود. (یا اهل الکتاب)
2- علم و کتاب، از چنان ارزشی برخوردارند که منسوبین به آن نیز محترمند. اهل کتاب، اهل قلم، اهل علم. (یا اهل الکتاب)
3- سعی نکنید با انتساب شخصیّت ها به خود، حقّانیت خود را اثبات کنید. (لِمَ تحاجّون فی ابراهیم) به جای نزاع در انتساب شخصیّت های والا، از فکر آنان پیروی کنید.
4- ادّعاهای خود را مستند و هماهنگ با منطق و فطرت و تاریخ قرار دهید. (و ما اُنزلت التورات)

سوره آل عمران آیه 66

(66) هَأَنْتُمْ هؤُلَآءِ حَجَجْتُمْ فِیَما لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ فَلِمَ تُحَآجُّونَ فِیمَا لَیْسَ لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ وَاللَّهُ یَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
هان (ای اهل کتاب!) شما همانان هستید که درباره (حضرت عیسی و) آنچه بدان علم داشتید محاجّه و نزاع کردید، پس چرا درباره (ابراهیم و) آنچه بدان علم ندارید نزاع می کنید؟ در حالی که خداوند می داند و شما نمی دانید.
نکته ها:
این آیه تذکّر و هشداری است به اهل کتاب، که شما در مورد آنچه بدان علم و آگاهی دارید، اشکال تراشی و سؤالات بی جا می کنید. با آنکه شما زندگی طبیعی حضرت عیسی ونیاز او به غذا ومسکن ولباس را دیده اید، ولی باز هم در مورد او به گفتگو نشسته اید. گروهی او را دروغگو وگروهی فرزند خدا می پندارید.**تفاسیر المیزان، فی ظلال، مراغی و المنار.*** و یا در شناخت محمّدصلی الله علیه و آله که نشانه هایش در تورات وانجیل آمده وبرای شما شناخته شده است، به بحث وگفتگو می پردازید.**تفاسیر مجمع البیان و قرطبی.*** شما که درباره معلومات، اهل جدال و بحث هستید و به نقطه ی توافقی نمی رسید، دیگر چه کار به مسأله ای دارید که در مورد آن علم ندارید؟ مثل اینکه مذهب حضرت ابراهیم چه بوده است؟
پیام ها:
1- افراد مغرور و لجوج را تحقیر کنید. (هاانتم هؤلاء)
2- افراد لجوج، حتّی در امور روشن به نزاع می نشینند. (حاججتم فیمالکم به علم)
3- اگر سرچشمه ی مباحثات، تحقیق باشد ارزش دارد، ولی اگر برای طفره رفتن باشد، مورد انتقاد است. (حاججتم فیما لکم به علم)

سوره آل عمران آیه 67

(67) مَا کَانَ إِبْرَهِیمُ یَهُودِیّاً وَلَا نَصْرَانِیّاً وَلَکِنْ کَانَ حَنِیفاً مُّسْلِماً وَ مَا کَانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ
(برخلاف ادّعای یهودیان و مسیحیان،) ابراهیم نه یهودی بود و نه نصرانی، بلکه او فردی حق گرا و تسلیم خدا بود و هرگز از مشرکان نبود.
نکته ها:
«حَنَف»، به معنای گرایش به حقّ است و در مقابل آن واژه ی «جَنَف»، معنی گرایش و تمایل به باطل را می دهد. بنابراین «حَنیف» به کسی گفته می شود که در مسیر باشد، ولی بت پرستان آن را در مورد خود بکار می بردند و مشرکان نیز «حُنفاء» خوانده می شدند.
این آیه، با آوردن کلمه ی (مسلماً) در کنار کلمه ی (حنیفاً)، هم دامن ابراهیم را از لوث شرک پاک کرده است و هم دامن این کلمه ی مقدّس را از لوث مشرکان.**حضرت علی علیه السلام فرمودند: دین ابراهیم همان دین محمّدصلی الله علیه و آله بود. بحار، ج 12، ص 11.***
امام صادق علیه السلام در تفسیر عبارت (حنیفاً مسلماً) فرمودند: «خالصاً مخلصاً لیس فیه شی ء من عبادة الاوثان» یعنی ابراهیم شخصی خالص و برگزیده بود که در او ذره ای از پرستش بت ها نبود.**تفسیر نورالثقلین ؛ کافی، ج 2، ص 15..***