ترجمه تحریرالوسیله جلد دوم

نویسنده : امام خمینی (ره)

مقدمه ناشر

مؤسسه انتشارات دارالعلم افتخار دارد که توفیق چاپ جلد دوم ترجمه تحریرالوسیله اثر حضرت آیةالله العظمی امام خمینی رهبر شیعیان و مستضعفان جهان را پیدا نمود.
با انتشار این جلد از مجلدات چهارگانه ترجمه تحریرالوسیله که با اندکی تأخیر صورت گرفته بعلت کسالت مترجم محترم جناب آقای حجةالاسلام موسوی همدانی بود که خداوند بر توفیقات ایشان بیفزاید. مجلدات سوم و چهارم به ترتیب شامل مسائل اقتصادی و مسائل قضایی می باشد.
مؤسسه امیدوار است که جلد سوم این اثر به یاد ماندنی را هر چه زودتر در اختیار علاقه مندان پارسی زبان قرار دهد و وقفه ای در انتشار آن پیش نیاید باشد که خداوند در این مهم ما را یاری نماید.
مؤسسه برخود فرض می داند که از حجةالاسلام والمسلمین جناب آقای سید محمد ابطحی کاشانی و دامت افاضاته عضو دفتر استفتائات حضرت امام که در مقابله ترجمه با متن با عربی کمال همکاری را نموده اند تشکر و قدردانی نماید و همچنین از جناب حجةالاسلام ایمانی که مساعی خود را در اصلاح و بهبود ترجمه و تصحیح کتاب بکار بردند مراتب سپاس خویش را اعلام دارد.
ضمناً از اساتید و بزرگان و صاحبنظران می خواهیم تا ما را در راه بهتر شدن این مهم یاری و نظرات و پیشنهادات خود را جهت ما ارسال تا از راهنمائیهای شما استفاده کامل ببریم.
در خاتمه توفیق و عمل به این رساله عملیه را از خداوند بزرگ خواهانیم.
ناشر: بهار 1368.

احکام روزه

گفتار در نیت روزه

مسأله 1 - شرط است در روزه داشتن نیت، باینکه قصد کند انجام عبادتی را که در شریعت مقدسه اسلام بنام روزه آمده و تصمیم بگیرد که بقصد نزدیک شدن به خدای تعالی از هر چه که روزه را باطل می کند خودداری نماید، و در صحت روزه شرط نیست که همه آن مبطلات را بطور تفصیل بداند پس اگر نیت کند که از هر چیز که روزه را باطل می کند امساک نماید کافی است هرچند نداند که مثلا تنقیه روزه را باطل می کند و یاگمان کند که کاری روزه را باطل نمی کند لیکن آن کار را هم نکرده باشد، و همچنین اگر نیت کند که از اموریکه می داند مفطرات جزء آن امور است امساک کند باز هم بنابراقوی روزه اش درست است.
در نیت روزه اضافه بر قصد قربت و داشتن اخلاص و تعیین روزه ای که قصد اطاعت امر آنرا دارد چیز دیگری معتبر نیست و در روزه رمضان کافی است نیت کند که فردا را روزه می گیرم و احتیاج به تعیین ندارد، بلکه اگر نداند فردا جزء رمضان است و یا فراموش کرده باشد باز هم همینکه نیت روزه فردا را داشته باشد کافی است و بحساب رمضان واقع می شود، بخلاف اینکه بداند فردا رمضان است که اگر غیر رمضان را کند نه از رمضان واقع می شود و نه از غیر آن.
و در غیر رمضان بنابراقوی باید روزه ای را که می خواهد بگیرد تعیین کند به این معنا که صنف مخصوصی را که در نظر دارد قصد کند مثلا قصد کفار روزه قضاء یا نذر مطلق و بلکه نذر معین را نیز بنماید و در این تعیین توجه بهمه خصوصیات لازم نیست همینکه بطور اجمال آنرا تعیین کند کافی است مثلا اگر روزه ایکه بر ذمه اش هست یکی از اقسام نامبرده باشد و قصد کند: روزه ای که به ذمه ام هست بجا می آورم کافی است.
در روزه مستحبی مطلق (نه مستحبی مخصوص )تعیین معتبر نیست پس اگر کسی قصد روزه مستحبی داشته باشد و نیت کند فردا را برای رضای خدا روزه می گیرم به دو شرط صحیح است اول اینکه زمان صالح برای روزه مستحبی باشد و دوم اینکه او کسی باشد که روزه مستحبی از او صحیح باشد، بلکه در روزه مستحبی معین نیز حکم همین است البته در صورتیکه تعیین به زمان خاص از قبیل ایام البیض و جمعه و پنج شنبه باشد بله اگر بخواهد ثواب خصوصیت را نیز بدست آورد باید اولا بدست آورد که فردا همان روز است و ثانیا قصد روزه آنروز را بکند.
مسأله 2 - در قضاء روزه از طرف دیگری نیت نیابت از او معتبر است هر چند که (روزه گیر) هیچ روزه ای دیگر به ذمه اش نباشد.
مسأله 3 - در ماه رمضان روزه غیر رمضان واقع نمی شود نه واجب و نه مستحب نه از مسافر که نمی تواند روزه رمضان را بگیرد و نه از غیر مسافر بلکه در صوتی هم که نمیداند و یا فراموش کرده که فردا از ایام رمضان است اگر نیت غیر رمضان کند باز رمضان واقع می شود.
مسأله 4 - اقوی این است که نیت روزه واجب معین چه رمضان و چه غیر آن شرعاً وقت معینی ندارد بلکه معیار این است که روزه از عزم و قصد ناشی باشد و آن قصد در دل باقی باشد هرچند که مکلف در اثر خواب و یا شدت گرفتاری بکلی از آن غافل شد و در ابتداء و شروع این عزم هیچ فرقی نیست در اینکه مقارن طلوع فجر باشد و یا قبل از آن در شب آنروزیکه می خواهد روزه بگیرد یا قبل از آن شب پس اگر از روز گذشته تصمیم داشته که فردا را روزه بگیرد و تا آخر روز با این تصمیم بخواب بوده باشد روزه اش صحیح است بله اگر بخاطر عذری از قبیل فراموشی و یا غفلت و یا جهل باینکه آنروز از ایام رمضان است، یا بخاطر بیماری و یا مسافرت اصلا نیت نکند اگر تا قبل از از ظهر متوجه شد و عذرش برطرف شد و قبل از آنکه مفطری بیاورد نیت کرد روزه اش صحیح است چون تا قبل از ظهر وقت برای نیت باقی است و اما اگر بعد از ظهر متوجه شد دیگر محل نیت فوت شده.
بله در جریان این حکم (بمعنی امتداد وقت نیت تا زوال )در تمامی عذرها اشکال است، بله در خصوص بیماری خالی از اشکال نیست هر چند که خالی از قرب هم نیست، او اما در روزه غیر معین وقت نیت تا ظهر امتداد دارد نه بعد از ظهر پس اگر با تصمیم به افطار داخل در صبح شود ولی چیزی افطار نکند بعداً قبل از رسیدن ظهر تصمیم بگیرد روزه بگیرد جائز و صحیح است حال چه اینکه روزه قضا رمضان نیت کند و چه کفاره و چه نذر مطلق و اما بعد از ظهر دیگر نمی تواند نیت کند بخلاف روزه مستحبی که وقت معین نیت آن تا لحظاتی قبل از غروب یعنی بقمداریکه بتواند نیت کند باقی است.
مسأله 5 - در یوم الشک یعنی روزیکه نمی داند از ماه شعبان است و یا از ماه رمضان بنا را بر این می گذارد که از شعبان است و در نتیجه روزه آنروز واجب نیست واگر به نیت مستحبی روزه بگیرد بعد معلوم می شود که از رمضان بوده از روزه رمضانش کافی خواهد بود و همچنین اگر قضا و یا نذر را نیت کرده باشد، بلکه اگر اینطور نیت کرده باشد که اگر فردا از رمضان باشد روزه ام واجب و اگر از شعبان باشد مستحبی بعید نیست که صحیح باشد و تردید در نیت در این مقام ضرری ندارد، بله اگر به نیت اضافه از رمضان است، روزه گرفته باشد صحیح نیست نه از رمضان واقع می شود و نه از غیر آن.
مسأله 6 - اگر در یوم الشک تصمیم دارد افطار کند - یعنی روزه نگیرد - بعد در اثناء روز و قبل از ظهر معلومم شد که از رمضان است و مفطری هم نیاورده واجب است بقیه روز را امساک کند و و اگر مفطر آورده و یا بعد از ظهر معلوم شد از رمضان است واجب است بقیه روز را بمنظور رعایت ادب امساک کند و قضاء آنروز را نیز بجای آورد.
مسأله 7 - اگر در یوم الشک به نیت روز آخر شعبان روزه بگیرد و در اثناء روز فراموش کند که روزه است و مفطری بیاورد و بعد معلوم شود که رمضان است کافی از روزه رمضان است ولی اگر روزه خود را با ارتکاب ریاء و امثال آن فاسد کرده باشد از روزه رمضان او کافی نیست هرچند قبل از ظهر بفهمد که رمضان است و نیت خود را تجدید کند.
مسأله 8 - همانطور که داشتن نیت در ابتداء روزه (یعنی قبل از فجر) واجب است ادامه دادن آن در اثناء روز نیز واجب است پس اگر در روزه واجب که روزه نباشد روزه اش باطل می شود هرچند که تا قبل از ظهر دوباره به نیت روزه برگردد و همچنین اگر فکر کند در روزه اش خللی وارده شده و به این جهت تصمیم بگیرد روزه نباشد و قبل از شکستن معلوم شود خللی نداشته.
و نیز یکی از چیزهاییکه با استدامه نیت منافات دارد تردد در ادامه روزه و یا صرفنظر کردن از آنست و همچنین باطل است در صورتیکه تردیدش در ادامه روزه ناشی از شده باشد از این که آیا کاریکه مثلا انجام داده مبطل است یا نه. اما روزه غیرواجب معین اگر تصمیم بگیرد روزه نباشد و قبل از ظهر از تصمیم خود برگردد روزه اش صحیح است و همه اینها که گفته شد درباره بناگذاری بر روزه نبودن است و اما صرف تصمیم به آوردن قاطع مستلزم نیت قطع نیز هست، بله اگر نیت قاطع بکند یعنی تصمیم بگیرد که مثلا فلان مفطر را انجام دهد و متوجه این معنا باشد که قصد قاطع کردن قصد قطع (یعنی روزه نبودن )نیز هست و قهراً به نیتی مستقل قطع را نیز نیت کرده، در اینصورت اقوی آنستکه روزه اش باطل می شود.