هزار و یک حکایت قرآنی

نویسنده : محمد حسین محمدی

بخش هفدهم: ادبی - قرآنی

موسی علیه السلام قارون را نصیحت کرد که: اَحسِن کَما اَحسَنَ اللهُ اِلَیکَ
قصص / 77.
نشنید و عاقبتش شنیدی.

حکایت 660 : از دست و زبان که بر آید؟

شیخ اجل سعید در آغاز کتاب گلستان می فرماید: منت خدای را - عز و جل - که طاعتش موجب قربت است و به شکر اندرش مزید نعمت. هر نفسی که فرو می رود ممدّ حیات است و چون بر می آید مُفرح ذات. پس در هر نفسی دو نعمت موجود است و بر هر نعمتی شکری واجب.
از دست و زبان که بر آید - کز عهده شکرش به در آید؟
اءعمَلُوا آلَ داوُودَ شُکراً وَ قَلیلٌ مِن عبَادِیَ الشَّکُورُ** سبأ/ 13، ترجمه: ای آل داوود! شکر (این همه نعمت را) به جای آورید ولی عده کمی از بندگان من شکرگزارند.***
بنده همان به که زتقصیر خویش - عذر به درگاه خدای آورد
ورنه سزاوار خداوندیش - کس نتواند که به جای آورد
باران رحمت بی حسابش همه را رسیده و خوان** سفره.*** نعمت بی دریغش همه جا کشیده، پرده ناموس بندگان به گناه فاحش نَدرَد و وظیفه روزی **رزق.*** به خطای منکر نَبُرد.
ای کریمی که از خزانه غیب - گبر و ترسا وظیفه خور داری
دوستان را کجا کنی محروم - تو که با دشمنان این نظر داری
فراش باد صبا را گفته با فرش زمردی بگسترد و دایه ابر بهاری را فرموده تا بنات** انواع در اصل؛ جمع بنت به معنی (دختران). ***نبات **گیاهان. ***در مهد** گهواره مهد زمین تعبیری است برگرفته از: طه / 53، زخرف / 10، نبأ/ 6. ***زمین بپرورد. درختان را به خلعت نوروزی قبای سبز ورق در بر گرفته و اطفال شاخ را به قدوم موسم ربیع** فصل بهار.*** کلاه شکوفه بر سر نهاده. عصاره نالی **نی - نیشکر.*** به قدرت او شهد فایق شده و تخم** هسته.*** خرمایی به تربیتش نخل باسق** نخل بلندقامت.*** گشته.
ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند - تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری
همه از بهر تو سرگشته و فرمانبردار - شرط انصاف نباشد که تو فرمان نبری** ر. ک: گلستان سعدی، سرآغاز سخن.***
نکته: شاید چنین تصور شود که در حکایت مذکور تنها یک آیه از قرآن مجید به کار رفته است در حالی که چنین نیست و اکثر فرازهای حکایت فوق برگرفته از آیات قرآن است که در این جا به برخی از آن ها و آیاتی که جزو مصادیق بارز هستند اشاره مینمایم:
الف: منت خدای را عز و جل)): لَقَد مَنَّ اللهُ،** آل عمران / 164. ترجمه: خداوند منت نهاد.*** فَمَنَّ اللهُ عَلَیکُم، **نساء / 94، ترجمه و خداوند بر شما منت نهاد.*** وَ لَکِنَّ اللهَ یَمُنُّ،** ابراهیم / 11، ترجمه: ولی خداوند منت مینهد و نعمت می بخشد.*** بَلِ اللهُ یَمُنُّ.** حجرات/ 17، ترجمه: بلکه خداوند منت می نهد.***
ب: که طاعتش موجب قربت است)): وَ یَتَّخذُ ما یُنفِقُ قُرُبات.** توبه / 99، ترجمه: و آن چه را انفاق می کنند مایه تقرب (به خدا) می دانند.*** اَلا اءنَّها قُربَة لَهُم.** توبه / 99، ترجمه: آگاه باشید اینها مایه تقرب آن هاست.***
وَ قَرَّبناهُ نَجِیّاً.** مریم / 52، ترجمه: و نجواکنان او ( موسی) را (به خود) نزدیک ساختیم.*** ما نَعبُدُهُم الّا لِیُقرِّبُونا الی اللهِ زُلفی.** زمر / 3، ترجمه: اینها را نمی پرستیم مگر به خاطر این که ما را به خداوند نزدیک کنند. ***اُولئکَ المُقرِّبونَ.** واقعه / 11، ترجمه: آن ها مقربانند.*** اذ قَرَّبا قُرباناً.** مائده / 27، ترجمه: هنگامی که هر کدام برای تقرب (به پروردگار) کاری انجام دادند.***
ج: و به شکر اندرش مزید نعمت.)): لَئن شَکَرتُم لَاَزیدَنَّکم.** ابراهیم / 7، ترجمه: اگر شکرگزاری کنید (نعمت خود را) بر شما خواهم افزود.*** نعمَة مِن عندِنا کَذلکَ نَجزی مَن شَکَرَ.** قمر / 35، ترجمه: این نعمتی بود از ناحیه ما، اینگونه هر کسی را که شکر کند پاداش می دهیم.*** وَ اءنْ تَشکُروا یَرضَهُ لَکُم.** زمر/ 7، ترجمه: و اگر شکر او را به جا آورید آن را برای شما می پسندد.***
د: و بر هر نعمتی شکری واجب.)): وَاشکُرُوا لِلهِ.** بقره/ 172 ترجمه: و شکر خدا را به جا آورید.*** وَ اشکُروا نِعمَةَ اللهِ. **نحل / 114، ترجمه و شکر نعمت خدا را به جا آورید.*** فَهَل انتُم شاکِرُونَ.** انبیاء / 80، ترجمه: آیا شکرگزار (این نعمتهای خدا) هستید؟*** فَلَولا تَشکُرونَ.** واقعه/ 70، ترجمه: پس چرا شکر نمی کنید؟***
ه: از دست و زبان که بر آید - کز عهده شکرش به در آید)): وَ اءن تَعدُّوا نعمَةَ اللهَ لا تُحصُوها.** ابراهیم / 34، ترجمه: و اگر نعمت های خدا را بشمارید هرگز آن ها را شماره نتوانید کرد.*** عَلِمَ اَن لَن تُحصُوهُ.** مزمل / 20، ترجمه: او می داند که شما نمی توانید مقدار آن را اندازه گیری کنید***
و: بنده همان به که زتقصیر خویش - عذر به درگاه خدای آورد)): مَعذِرَة الی رَبِّکُم.** اعراف / 164، ترجمه: (اینها برای اعتذار در پیشگاه پروردگار شماست.*** غافِرِ الذَّنبِ وَ قابلِ التَّوب.** غافر / 3، ترجمه: خداوندی که آمرزنده گناه و پذیرنده توبه است.*** وَاستَغفِرهُ اءنه کانَ تَوَّاباً.** نصر / 3، ترجمه: و از او ( پروردگارت) آمرزش بخواه که او بسیار توبه پذیر است.***
ز: باران رحمت بی حسابش همه را رسیده)): ربُّکم ذُو رحمَةٍ واسِعَة.** انعام / 147، ترجمه: پروردگار شما رحمت گسترده ای دارد. ***وَ رحمَتی وَسِعت کلَّ شَی ء.** اعراف/ 156، ترجمه: و رحمتم همه چیز را فرا گرفته است.*** و اللهُ اَنزَلَ مِنَ السَّماءِ مآءً فَاحیا بِهِ الأرضَ بَعدَ مَوتِها.** نحل/ 65، ترجمه: خداوند از آسمان، آبی فرستاد و زمین را پس از آن که مرده بود، حیات بخشید.***
ح: و خوان نعمت بی دریغش همه جا کشیده)): وَ ما بِکم مِن نعمَة فَمِنَ اللهِ.** نحل / 53، ترجمه: و آن چه از نعمت ها دارید همه از سوی خداست.*** یُتمَّ نعمَةَ عَلَیکُم.** نحل / 81، ترجمه: نعمتهایش را بر شما کامل می کند.*** وَ اَسبَغَ عَلَیکُم نعمَه ظاهِرة و باطِنَةً. **لقمان/ 20، ترجمه: و نعمت های آشکار و پنهان خود را به طور فراوان بر شما ارزانی داشته است.***
ط: پرده ناموس بندگان به گناه فاحش نَدرَد)): اءنّ اللهَ بالنَّاس لَرَؤُف رَحیمٌ.** بقره / 143، حج / 65، ترجمه: خداوند نسبت به مردم رحیم و مهربان است.*** اءنّ رَبَّکَ لَذِو مغفِرةٍ للنّاسِ عَلی ظُلمهم.** رعد / 6، ترجمه: پروردگار تو نسبت به مردم - با این که ظلم می کنند - دارای مغفرت است.*** وَ کَفَی بِرَبِّکَ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِیرًَا بَصِیرًا.** اسراء / 17، ترجمه: و کافی است که پروردگارت از گناهان بندگانش آگاه، و نسبت به آن بیناست.*** وَ هُوَ الَّذِی یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَ یَعْفُو عَنِ السَّیِّئَاتِ وَ یَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ. **شوری / 25، ترجمه: او کسی است که توبه را از بندگانش می پذیرد و بدیها را می بخشد، و آنچه را انجام می دهید می داند.***
ی: وظیفه روزی به خطای منکر نَبُرد.)): إِنَّ اللَّهَ لَهُوَ خَیْرُ الرَّازِقِینَ.** حج / 58، ترجمه: که او بهترین روزی دهندگان است.*** وَ کَأَیِّن مِن دَابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ یَرْزُقُهَا وَ إِیَّاکُمْ.** عنکبوت / 60، ترجمه: چه بسا جنبنده ای که قدرت حمل روزی خود را ندارد، خداوند او و شما را روزی می دهد.*** اءنّ هذَا لَرِزقُنا ما لَه مِن نَفادٍ.**ص / 54، ترجمه: این روزی ماست که هرگز آن را پایانی نیست.*** إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِینُ.** ذاریات / 21، ترجمه: خداوند روزی دهنده و صاحب قوت و قدرت است.***
أَمَّنْ هَذَا الَّذِی یَرْزُقُکُمْ إِنْ أَمْسَکَ رِزْقَهُ.** ملک / 21، ترجمه: یا آن کسی که شما را روزی می دهد، اگر روزیش را بازدارد (چه کسی می تواند نیاز شما را تأمین کند)؟***
ک: فراش باد صبا را گفته با فرش زمردی بگسترد و دایه ابر بهاری را فرموده تا بنات نبات در مهد زمین بپرورد.)): وَ هُوَ الَّذِی یُرْسِلُ الرِّیَاحَ بُشْرًا بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ حَتَّی إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالاً سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَّیِّتٍ فَأَنزَلْنَا بِهِ الْمَاء فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِن کُلِّ الثَّمَرَاتِ.** اعراف / 57، ترجمه: او کسی است که بادها را بشارت دهنده در پیشاپیش (باران) رحمتش می فرستد؛ تا ابرهای سنگین بار را (بر دوش) کشند؛ (سپس) ما آنها را به سوی زمینهای مرده می فرستیم؛ و به وسیله آنها، آب (حیاتبخش) را نازل می کنیم؛ و با آن، از هرگونه میوه ای (از خاک تیره) بیرون می آوریم.***
وَ أَرْسَلْنَا الرِّیَاحَ لَوَاقِحَ فَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً.** حجر / 22، ترجمه: ما بادها را برای بارور ساختن (ابرها و گیاهان) فرستادیم؛ و از آسمان آبی نازل کردیم.***
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً.** حج / 63، ترجمه: آیا ندیدی خداوند از آسمان، آبی فرستاد، و زمین (بر اثر آن) سرسبز و خرّم می گردد؟!***
ل: و تخم خرمایی به تربیتش نخل باسق گشته.)): وَ نَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُّبَارَکًا فَأَنبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَ حَبَّ الْحَصِیدِ وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَّهَا طَلْعٌ نَّضِیدٌ.**ق / 10 -9: ترجمه: و از آسمان، آبی پربرکت نازل کردیم، و به وسیله آن باغها و دانه هایی را که درو می کند رویاندیم، و نخلهای بلندقامت که میوه های متراکم دارند.***

حکایت 661 : نامه حضرت سلیمان به ملکه سبا

از جعفر بن یحیی پرسیدند: موجَزترین ( کوتاه ترین و بلیغ ترین) سخن در قرآن کریم، کدام است؟
گفت: نامه و سخن حضرت سلیمان به ملکه سبا، آن جا که می فرماید: إِنَّهُ مِن سُلَیْمَانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ أَلَّا تَعْلُوا عَلَیَّ وَ أْتُونِی مُسْلِمِینَ،** نمل / 31 - 30، ترجمه: این نامه از سلیمان است، و چنین است: به نام خداوند بخشنده مهربان، توصیه من این است که نسبت به من برتری جویی نکنید، و بسوی من آیید در حالی که تسلیم حقّ هستید.*** زیرا در این سخن کوتاه که تنها دارای سه جمله است پنج مطلب گنجانده شده است که عبارتند از:
الف: عنوان و نشانی. ب: نامه. ج: حاجت وخواسته آن حضرت. د: اظهار دین. ه: ارشاد گیرندگان نامه.** ر. ک: محاضرات الادباء 1/ 58، لازم به ذکر است که نامه حضرت سلیمان علیه السلام به ملکه سبا ( بلقیس) تنها نامه ای است که متن آن در قرآن کریم وجود دارد.***