هزار و یک حکایت قرآنی

نویسنده : محمد حسین محمدی

حکایت 644: سوره حمد بر دانه ای از برنج!

سید محمود افندی حمزاوی** محمد بن محمد نسیب بن حسین بن یحیی حمزة الحسینی الحمزاوی الحنفی. ***(1236 - 1305ق)** برابر با 1821 - 1890 میلادی.*** مفتی سرزمین شام بود که کتابهای بسیاری تالیف نمود. او در دمشق به دنیا آمد و در همان سرزمین وفات یافت. خاندان وی در شام به بنی حمزه))** حمزه حرانی یکی از اجداد، نامبرده می باشد.*** مشهور بودند. حمزاوی عهده دار مناصب عالی رتبه شرعی بود که در نهایت به سال 1284 قمری به عنوان مفتی سرزمین شام بدین مقام منصوب گردید و به شهرتی عظیم نائل گشت.
حمزوای در نوشتن خطهای نازک و دقیق، مهارتی تمام داشت تا بدان حد که سوره مبارکه حمد را بر دو سوم دانه ای برنج نوشت.** وَ کَانَ الحَمزَاویّ عزجیباً فی کِتابةِ الدَّقیقَة کَتَبَ سورَةَ الفاتِحَةِ علی ثُلُثَی حَبَّةِ اَرَزٍ. ر. ک: الاعلام (زرکلی) 7 / 185.***
او علاقه وافری به شکار داشت و در تیراندازی دارای مهارتی مثال زدنی بود. حمزاوی فردی فقیه، ادیب و شاعر بود. یکی از تالیفات وی تفسیر در الاسرار است که در آن تمام قرآن مجید را - به گونه مزجی - با حروف بی نقطه ( مهمله)، تفسیر نموده است.** در این باره ر. ک: حکایت 268*** این تفسیر بی نقطه در دو جلد به چاپ رسیده است. **ر. ک: الاعلام (زرکلی) 7 / 185.***

حکایت 645: یا موسی!

چنین حکایت کرده اند که: مأمون بر عبدالله بن طاهر خشم گرفت و با یاران خویش در دستگیری او به مشورت پرداخت. یکی از دوستان عبدالله در آن مجلس حاضر بود. نامه ای خطاب به او نوشت بدین مضمون که: بسم الله الرَّحمِنِ الرّحیم، یا موسی چون عبدالله نامه بر گشاد و این عبارت کوتاه را دید، به شگفتی اندر شد و همچنان در آن باره می اندیشید تا این که دانست مراد دوستش این آیه است که: یا موسی اءنّ المَلَأُ یَأتَمِرُونَ بِکَ لِیَقتُلُوکَ...** قصص / 20.*** یعنی: ای موسی! این انجمن با هم رأی می زنند تا تو را بکشند)).** ر. ک: محاضرات الادبآء 1/ 144، تأثیر قرآن و حدیث در ادبیات فارسی / 13 به نقل از: کتاب الحیوان 1/ 126، نکته: لفظ موسی در قرآن مجید 136 بار و حرف ندای یا 361 بار به کار رفته ( ر. ک: المعجم الاحصایی لالفاظ القرآن الکریم 3 / 1671 - 1667، 1503) و کلمه موسی با حرف ندا - به شکل یا موسی مجموعا 24 بار در قرآن تکرار شده است ( ر. ک: المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم / 682 - 680) حال با توجه به این آمار و ارقام باید دانست که عبدالله بن طاهر اگر با قرآن مانوس و آشنا نبود، چگونه می توانست - با توجه به کثرت تکرار آیات مورد بحث - مراد دوست خود را از این جمله معمایی دریافته و خود را از مهلکه نجات دهد؟! با توجه به این که در آن زمان کتاب های کشف الآیات مدون یا اصلا وجود نداشته و یا این که اگر هم بر فرض، موجود بود بدین شیوه مدون امروزین و با سهولت مورد دسترسی نبوده است).***

حکایت 646: چند پرسش از امیر بیان علیه السلام

علامه خبیر سید حبیب الله خویی در شرح نهج البلاغه خویش با عنوان منهاج البراعه از شارح بحرانی و محدث جزائری و غیر این دو، از ابوالحسن الکندری حدیث کند که: حضرت امام امیرالمؤمنین - علیه صلوات رب العالمین - هنگامی که خطبه شقشقیه))** خطبه سوم نهج البلاغه.*** را قرائت می فرمود، مردی برخاست و نامه ای به دست آن حضرت داد. در آن نامه ده مسأله مطرح شده بود که حضرت همه را جواب فرمود. ما در این جا پنج مسأله از آن مسایل را - که حضرت با استناد به آیات قرآن پاسخ داده اند - ذکر می نماییم.
مسأله اول: کدام حیوان است که از شکم حیوانی دیگر بیرون آمد و حال آن که بینشان هیچگونه نسبت (و خویشاوندی) نبود؟ حضرت در پاسخ فرمود: یونس علیه السلام است که از شکم ماهی خارج شد.** اشاره به آیه شریفه: فَنَبَذناهُ بِالعَراءِ وَ هُوَ سَقیمٌ صافات/ 145، ترجمه: او ( یونس) را در یک سرزمین خشک و خالی از گیاه افکندیم در حالی که بیمار بود.***
مسأله دوم: آن چیست که قلیل آن، مباح ولی کثیر آن حرام است؟
حضرت فرمود: نهر طالوت است که خداوند متعال می فرماید: الّا مَنِ اغتَرَفَ غُرفَة بِیَدِهِ** بقره / 251، ترجمه: (طالوت به سپاهیان گفت: خداوند شما را به وسیله یک نهر آب آزمایش می کند آن ها که از آن بنوشند از من نیستند) و آن ها که جز یک پیمانه با دست خود بیشتر از آن نخورند از من هستند.*** که هر کس بیشتر از آن را بیاشامد حرام است.
مسأله سوم: کدام عبادت است که اگر به جا آورده شود حرام و اگر ترک شود نیز حرام است؟
حضرت فرمود: نماز سکاری ( اشخاص مست) است. شخصی که مست شراب باشد اگر نماز بخواند معصیت کرده زیرا خداوند می فرماید: لا تَقرَبُوا الصَّلاة وَ انتُم سُکاری ** نساء/ 43، ترجمه: در حال مستی به نماز نزدیک نشوید.*** و اگر نماز را ترک نماید نیز معصیت کرده است.
مسأله چهارم: کدام پرنده است که نه برایش اصلی وجود دارد و نه فرعی یعنی نه پدر دارد و نه مادر و نه اولاد؟
حضرت فرمود: پرنده ای بود که عیسی علیه السلام از گِل درست کرد که خدای تعالی می فرماید: وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّینِ کَهَیْئَةِ الطَّیْرِ بِإِذْنِی فَتَنفُخُ فِیهَا فَتَکُونُ طَیْرًا بِإِذْنِی** مائده / 110، ترجمه: و (به خاطر بیاور) هنگامی که به فرمان من، از گل چیزی بصورت پرنده می ساختی، و در آن می دمیدی، و به فرمان من، پرنده ای می شد. درباره مشابه این آیه، ر. ک: آل عمران / 49.***
مسأله پنجم: دو نفر نصرانی شهادت داده اند که فلان نصرانی یا مجوسی یا یهودی مسلمان شده است. آیا شهادت این دو نصرانی مقبول است یا خیر؟
حضرت فرمود: بلی، شهادتشان مورد قبول است زیرا خدای تعالی می فرماید: وَ لتَجِدنَّ اقرَبَهُم مودَّة للذین آمنُوا الَّذِینَ قالُوا انَّا نَصاری ذالِکَ باَنَّ مِنهُم قِسّیسینَ و رُهباناً و انَّهُم لا یَستَکبِروُونَ. **مائده / 82، ترجمه: (به طور مسلم دشمن ترین مردم نسبت به مؤمنان را یهود و مشرکان خواهی یافت) و نزدیک ترین دوستان به مؤمنان را کسانی می یابی که می گویند: ما نصاری هستیم این به خاطر آن است که در میان آن ها، افرادی عالم و تارک دنیا هستند و آن ها (در برابر حق) تکبر نمی ورزند.***
پس کسی که نسبت به عبادت پروردگار استکبار ندارد، شهادت دروغ نمی دهد.** ر. ک: قضاوت های حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام / 350 - 348، به نقل از: منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه، ج 1.***