هزار و یک حکایت قرآنی

نویسنده : محمد حسین محمدی

حکایت 305 : آیه ای دوسطری و 20 نوع بدیع

مرحوم ملا فتح الله کاشانی صاحب تفسیر منهج الصادقین درباره آیه 44 سوره مبارکه هود**وقیل یا ارض ابلعی مآءک و یا سمآء اقلعی و غیض المآء و قضی الامر و استوت علی الجودی و قیل بعدا للقوم الظالمین، ترجمه: و گفته شد ای زمین آبت را فروبر وای آسمان، خودداری کن و آب فرونشست و کار پایان یافت و کشتی بر دامنه کوه جودی))، پهلو گرفت و در این هنگام گفته شد: دورباد قوم ستمگر از سعادت و نجات و رحمت خدا. *** چنین می نویسد: بدانکه این آیه در غایت فصاحت و نهایت بلاغت است و در مفتاح و کشاف و دلایل الاعجاز و اسرار البلاغه و غیر آن در وجوه فصاحت و بلاغت آن، سخنان گفته اند و در بیان نظم غریب و اسلوب عجیب، نکته ها در ایراد هر کلمه و حسن مواقع آن در سلک تحریر کشیده و از جمله امر است به ارض و سماء که جماداتند تا دال باشد بر کمال اقتدار پروردگار و حسن تقابل و ایتلاف الفاظ و حسن بیان در تصور حال و ایجاز بدون اخلال و ایراد اخبار بربنای مفعول ( فعل مجهول) به جهت دلالت بر تعظیم فاعل و تعیین او که فی نفسه مستلزم استغنای از ذکر او و عدم توهم غیر او، و حواله باقی دقائق و نکات آن به کتب (علم) معانی است**علامه جلال الدین سیوطی در الاتقان فی علوم القرآن نوع پنجاه و هشتم در بدایع قرآن بیش از چهل نوع بدیع را ذکر نموده و به توضیح و شرح یکایک آنها پرداخته است. در آخرین نوع از این انواع که از آن با نام ابداع یاد نموده چنین می گوید: ابداع آن است که سخن، بر چند نوع از بدیع مشتمل باشد، ابن ابی الاصبع گفته: در هیچ سخنی مانند فرموده خدای تعالی و قیل یا ارض ابلعی... و قیل بعدا للقوم الظالمین ندیده ام. در این آیه بیست نوع بدیع وجود دارد و حال آنکه این آیه خود تنها دارای هفده لفظ است. این بدایع عبارت است از: 1 مناسبت کامل 2 استعاره 3 طباق 4مجاز 5 اشاره 6 ارداف، 7 تمثیل 8 تعلیل 9 صحت تقسیم 10 احتراس 11 حسن نسق 12 ائتلاف لفظ با معنی 13 ایجاز 14 تسهیم 15 تهذیب 16 سهل المرج بودن حروف 17 خالی بودن از زشتی و پیچیدگی ترکیب 18 حسن بیان 19 تمکین 20 انسجام 21 اعتراض (این مورد را علامه سیوطی اضافه نموده است.) ر.ک: ترجمه الاتقان فی علوم القرآن 2/ 305 304. نکته: آیه شریفه مورد بحث (در قرآن های مشهور به عثمان طه )تنها دوسطر است و این درحالی است که قرآن های عثمان طه تقریباً دارای نه هزار سطر است. ***. مروی است که فصحاء و بلغاء کفار قریش مجتمع شدند برآنکه معارضه کنند به قرآن، پس چهل روز خود را از نان گندم و گوشت و انواع اطعمه لذیذه منع کردند و به قوت لایموت ( غذای بخود و نمیر) اوقات می گذارنیدند جهت تصفیه ذهن و ذکاء ( تیزهوشی) و بعد از مدت مذکوره چون خواستندی که در آن ( معارضه) شروع کنند این آیه را شنیدند از غایت فصاحت و کمال بلاغت آن متحیر و فروماندند و گفتند هذا کلام لا یشبهه شی ء من الکلام و لا یشبه کلام المخلوقین**این سخنی است که هیچ سخنی همانند آن نیست و به سخن خلایق شبیه نیست. *** پس ترک معارضه کردند و متفرق گشتند**ر.ک: تفسیر کبیر منهج الصادقین 4/ 427. ***.
دربیان و در فصاحت کی بود یکسان سخن - گر چه گوینده بود چون جاحظ و چون اصمعی
در کلام ایزد بی چون که وحی منزل است - کی بود تبت یدا مانند یا ارض ابلعی

حکایت 306 : اعجاز ملموس

امین ریحانی، دانشمند و فیلسوف بر جسته مسیحی در نامه ای به آیت الله شیخ محمد حسین کاشف الغطآء درباره اعجاز قرآن چنین می نویسد: شما می گویید، قرآن اعجاز می کند و این سخن ما صحیح است... در دوران اقامتم در لندن و نیویورک، زیاد اتفاق می افتاد که من قرآن را با همان لحن و لغت عربی تلاوت می کردم و نغمه های دلربای آن همسایگانم را از خود بی خود و عقل را از سرشان بدر می کرد**ر.ک: سرگذشت های تلخ و شیرین قرآن 2/ 61 به نقل از: محمد و قرآن/ 184. ***)).
خوشتر آن باشد که سر دلبران - گفته آید در حدیث دیگران

بخش پنجم: تأثیر و نفوذ قرآن

اذا تتلی علیهم آیات الرحمن خروا سجدا وبکیا
مریم/ 58.