هزار و یک حکایت قرآنی

نویسنده : محمد حسین محمدی

حکایت 303 : مبارزه با قرآن!

هشام بن حکم از شاگردان نامدار امام صادق (علیه السلام) می گوید: چهارتن از مشاهیر دهریه**دهریه: کسانی هستند که به خدا ایمان نداشته و جز زندگی دینا چیزی نمی شناسند امروزه می توان آنان را مادی یا ماتریالیست نامید. *** و بزرگان ادبا به نام های عبد الکریم ابن ابی العوجا))، عبد الملک دیصانی))، عبد الله بن مقفع و عبد الملک بصری، در مسجد الحرام اجتماع نموده و درباره حج و نیز نفوذ زاید الوصف پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و توجه روز افزون مسلمانان به شعائر اسلامی و رنج و ناراحتی هایی که مسلمانان در راه دینداری و حفظ ایمان بر خود هموار می دارند، گفگو می نمودند. پس از بررسی جهات مختلف امر و گفتگوی فراوان به این نتیجه رسیدند که باید به مبارزه با قرآن که اساس این دین است برخاست. برای نیل به این هدف قرآن را پیش خود به چهار قسمت تقسیم نمودند تا هر کدام با فرصت کامل آن را مطالعه و بررسی نموده، ایرادهای ادبی و علمی بر آن وارد ساخته و سال دیگر در موسم حج در همان مکان گردآمده و یکدیگر را از کار خویش مطلع سازند. سال بعد در ایام حج در کنار یکدیگر اجتماع نموده و هر یک از دیگری نتیجه زحمات یکساله را خواستار شد. ابن ابی العوجا معذرت خواست و گفت: هنگامی که من به این آیه بر خوردم لو کان فیهما الهه الا الله لفسدتا**انبیاء/ 22، ترجمه: اگر در آسمان و زمین جز الله خدایان دیگری بود، فاسد می شدند (و نظام جهان به هم می خورد.) ***مطالعه آن مرا به وحشت انداخت و بلاغت آن مرا از تعرض به آیات دیگر بازداشت. پس از وی عبد الملک دیصانی نیز عذر خواسته و گفت: من ضمن مطالعه قرآن چون به این آیه رسیدم که یا ایها الناس ضرب مثل فاستمعوا له ان الذین تدعون من دون الله لن یخلقوا ذبابا ولو اجتمعوا له و ان یسلبهم الذباب شیئاً لا یستنقذوه منه ضعف الطالب و المطلوب**حج/ 73، ترجمه:ای مردم! مثلی زده شده است به آن گوش فرادهید: کسانی را که غیز از خدا می خوانید هرگز نمی توانید مگسی بیافرینند هر چند برای این کار دست به دست هم دهند و هر گاه مگس چیزی از آنها برباید نمی توانند آن را باز پس گیرند هم این طلب کنندگان ناتوانند و هم آن مطلوبان (هم این عابدان و هم آن معبودان.) *** دقت در لفظ و معنی آن مرا حیران ساخت و از کاری که در نظر داشتم منصرف شدم سپس عبد الملک بصری سخن راند و گفت: بلاغت این آیه فلما استیئسوا منه خلصوا نجیاً**یوسف/ 80، ترجمه هنگامی که (برادران) از او مأیوس شدند به کناری رفتند و با هم به نجوا پرداختند. *** مرا مبهوت ساخت و مانع از آن شد که خیال خود را دنبال کنم. در آخر، عبد الله بن مقفع نیز اظهار داشت آیه وقیل یا ارض ابلعی مآءک و یا سمآء اقلعی و غیض المآء وقضی الامر و استوت علی الجودی و قیل بعداً للقوم الظالمین**هود/ 44، ترجمه: و گفته شد: ای زمین آبت را فروبر و ای آسمان خودداری کن و آب فرونشست و کار پایان یافت و (کشتی) بر (دامنه کوه) جودی پهلو گرفت (و در این هنگام) گفته شد: دورباد قوم ستمگر (از سعادت و نجات و رحمت خدا). درباره این آیه ر.ک: حکایت 305. *** که درباره چگونگی طوفان نوح است و اینکه آغاز و پایان آن داستان مفصل را در یک آیه گنجانده چنان مرا متحیر و پریشان نمود که قدرت تفکر در سایر آیات برایم باقی نماند. هشام در ادامه می گوید: در این هنگام که آن چهار نفر حیران و سراسیمه به یکدیگر می نگریستند، حضرت صادق (علیه السلام) که آن سال به حج آمده بودند از کنار آنها گذشتند و گویی می دانستد که آنان به چه کاری مشغول هستند و به چه می اندیشند بدین جهت حضرت نیز خطاب به آنان این آیه از قرآن مجید را تلاوت فرمود: قل لئن اجتمعت الانس و الجن علی ان یأتوا بمثل هذا القرآن لا یأتون بمثله ولو کان بعضهم لبعض ظهیراً**اسراء/ 88. ***.
یعنی: بگو اگر انسانا و پریان (جن و انس) اتفاق کنند که همانند این قرآن را بیاورند، همانند آن را نخواهند آورد هر چند یکدیگر را (در این کار) کمک کنند**ر.ک: داستان های اسلامی 1/ 183 180 به نقل از: تنزیه التنزیل/ 130. ***)).

حکایت 304 : قرآن محوری در سفارش امام علی (علیه السلام)

امام علی (علیه السلام) در روزهای نخست خلافت خود به سال 35 هجری قمری در مدینه ایراد سخنرانی نموده که در قسمتی از آن درباره ویژگی های قرآن، چنین فرمود: آگاه باشید! همانا این قرآن پند دهنده ای است که نمی فریبد و هدایت کننده ای است که گمراه نمی سازد و سخنگویی است که هرگز دروغ نمی گوید. کسی با قرآن همنشین نشد مگر آنکه بر او افزود یا از او کاست در هدایت افزود و از کوردلی و گمراهی اش کاست. آگاه باشید، کسی با داشتن قرآن، نیازی ندارد و بدون قرآن، بی نیاز نخواهد بود پس درمان خود را از قرآن بخواهید و در سختی ها از قرآن یاری بطلبید که در قرآن درمان بزرگ ترین بیماری ها یعنی کفر و نفاق و سرکشی و گمراهی است پس به وسیله قرآن خواسته های خود را از خدا بخواهید و با دوستی قرآن به خدا روی آوردی و به وسیله قرآن از خلق خدا چیزی نخواهید زیرا وسیله ای برای تقرب بندگان به خدا، بهتر از قرآن وجود ندارد. آگاه باشید که شفاعت قرآن پذیرفته و شخنش تصدیق می گردد. آن کس که در قیامت قرآن شفاعتش کند، بخشوده می شود و آن کس که قرآن از او شکایت کند، محکوم است. در روز قیامت ندا دهنده ای بانگ می زند که: آگاه باشید امروز هر کسی گرفتار بذری است که کاشته و عملی است که انجام داده، جز اعمال منطبق با قرآن پس شما در شمار عمل کنندگان به قرآن باشید از قرآن پیروی کنید با قرآن خدا را بشناسید و خویشتن را با قرآن اندرز دهید و رأی و نظر خود را برابر قرآن متهم کنید و خواسته های خود را با قرآن نادرست بشمارید**ر.ک: ترجمه نهج البلاغه (دشتی)/ 335 332، خطبه 176. ***.

حکایت 305 : آیه ای دوسطری و 20 نوع بدیع

مرحوم ملا فتح الله کاشانی صاحب تفسیر منهج الصادقین درباره آیه 44 سوره مبارکه هود**وقیل یا ارض ابلعی مآءک و یا سمآء اقلعی و غیض المآء و قضی الامر و استوت علی الجودی و قیل بعدا للقوم الظالمین، ترجمه: و گفته شد ای زمین آبت را فروبر وای آسمان، خودداری کن و آب فرونشست و کار پایان یافت و کشتی بر دامنه کوه جودی))، پهلو گرفت و در این هنگام گفته شد: دورباد قوم ستمگر از سعادت و نجات و رحمت خدا. *** چنین می نویسد: بدانکه این آیه در غایت فصاحت و نهایت بلاغت است و در مفتاح و کشاف و دلایل الاعجاز و اسرار البلاغه و غیر آن در وجوه فصاحت و بلاغت آن، سخنان گفته اند و در بیان نظم غریب و اسلوب عجیب، نکته ها در ایراد هر کلمه و حسن مواقع آن در سلک تحریر کشیده و از جمله امر است به ارض و سماء که جماداتند تا دال باشد بر کمال اقتدار پروردگار و حسن تقابل و ایتلاف الفاظ و حسن بیان در تصور حال و ایجاز بدون اخلال و ایراد اخبار بربنای مفعول ( فعل مجهول) به جهت دلالت بر تعظیم فاعل و تعیین او که فی نفسه مستلزم استغنای از ذکر او و عدم توهم غیر او، و حواله باقی دقائق و نکات آن به کتب (علم) معانی است**علامه جلال الدین سیوطی در الاتقان فی علوم القرآن نوع پنجاه و هشتم در بدایع قرآن بیش از چهل نوع بدیع را ذکر نموده و به توضیح و شرح یکایک آنها پرداخته است. در آخرین نوع از این انواع که از آن با نام ابداع یاد نموده چنین می گوید: ابداع آن است که سخن، بر چند نوع از بدیع مشتمل باشد، ابن ابی الاصبع گفته: در هیچ سخنی مانند فرموده خدای تعالی و قیل یا ارض ابلعی... و قیل بعدا للقوم الظالمین ندیده ام. در این آیه بیست نوع بدیع وجود دارد و حال آنکه این آیه خود تنها دارای هفده لفظ است. این بدایع عبارت است از: 1 مناسبت کامل 2 استعاره 3 طباق 4مجاز 5 اشاره 6 ارداف، 7 تمثیل 8 تعلیل 9 صحت تقسیم 10 احتراس 11 حسن نسق 12 ائتلاف لفظ با معنی 13 ایجاز 14 تسهیم 15 تهذیب 16 سهل المرج بودن حروف 17 خالی بودن از زشتی و پیچیدگی ترکیب 18 حسن بیان 19 تمکین 20 انسجام 21 اعتراض (این مورد را علامه سیوطی اضافه نموده است.) ر.ک: ترجمه الاتقان فی علوم القرآن 2/ 305 304. نکته: آیه شریفه مورد بحث (در قرآن های مشهور به عثمان طه )تنها دوسطر است و این درحالی است که قرآن های عثمان طه تقریباً دارای نه هزار سطر است. ***. مروی است که فصحاء و بلغاء کفار قریش مجتمع شدند برآنکه معارضه کنند به قرآن، پس چهل روز خود را از نان گندم و گوشت و انواع اطعمه لذیذه منع کردند و به قوت لایموت ( غذای بخود و نمیر) اوقات می گذارنیدند جهت تصفیه ذهن و ذکاء ( تیزهوشی) و بعد از مدت مذکوره چون خواستندی که در آن ( معارضه) شروع کنند این آیه را شنیدند از غایت فصاحت و کمال بلاغت آن متحیر و فروماندند و گفتند هذا کلام لا یشبهه شی ء من الکلام و لا یشبه کلام المخلوقین**این سخنی است که هیچ سخنی همانند آن نیست و به سخن خلایق شبیه نیست. *** پس ترک معارضه کردند و متفرق گشتند**ر.ک: تفسیر کبیر منهج الصادقین 4/ 427. ***.
دربیان و در فصاحت کی بود یکسان سخن - گر چه گوینده بود چون جاحظ و چون اصمعی
در کلام ایزد بی چون که وحی منزل است - کی بود تبت یدا مانند یا ارض ابلعی