هزار و یک حکایت قرآنی

نویسنده : محمد حسین محمدی

حکایت 207 : اخطار معاویه به ابن عباس

روایت نموده اند که: روزی معاویه خطاب به ابن عباس گفت: من در بلاد و امصار نوشته ام که مردم زبان از مناقب علی ببندند، تو نیز زبان خود را نگه دار. ابن عباس گفت: ای معاویه! آیا ما را از قرائت قرآن نهی می کنی؟ معاویه گفت: نهی نمی کنم. ابن عباس گفت: پس ما را از تأویل قرآن نهی می کنی؟ معاویه گفت: بلی، قرائت کن قرآن را لیکن معنی مکن آن را. ابن عباس گفت: کدامیک واجب تر است، خواندن قرآن یا عمل کردن به احکام آن؟ معاویه گفت: عمل واجب تر است. ابن عباس گفت: اگر کسی نداند که خدای از کلمات قرآن چه خواسته است چگونه عمل می کند؟ معاویه گفت: سؤال کن معنی قرآن را از کسی که تأویل می کند آن را به غیر آنچه که تو و اهل بیت تو به آن تأویل می کنید. ابن عباس گفت: ای معاویه! قرآن براهل بیت من نازل شده حال تو می گویی سؤال کنم معنی آن را از آل ابوسفیان و آل ابومعیط و از یهود و نصارا و مجوس؟ معاویه گفت: مرا با این طوایف قرین می کنی؟ ابن عباس گفت: بلی، به سبب آن که نهی می کنی مردم را از عمل کردن به قرآن. آیا نهی می کنی از این که اطاعت کنیم خدای را به حکم قرآن و باز می داری ما را از عمل کردن به حلال و حرام قرآن و حال آن که اگر امت سؤال نکنند از معنی قرآن و ندانند مراد آن را هلاک می شوند در دین؟ معاویه گفت: قرآن را تلاوت کنید و تأویل کنید لیکن آنچه را خدا در حق شما نازل فرموده، به مردم مگویید. ابن عباس گفت: خداوند در قرآن فرموده: یریدون این یطفئوا نور الله بافواههم و یأبی الله الا ان یتم نوره ولو کره الکافرون**توبه/ 32، ترجمه: آنها می خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش کنند ولی خدا جز این نمی خواهد که نور خود را کامل کند هر چند کافران ناخشنود باشند)). درباره نظیر این آیه، ر.ک: آیه 8 سوره مبارکه صف. ***.
معاویه گفت: ای ابن عباس! به حال خود باش و زبان از گفتن این گونه کلمات کوتاه کن و اگر به ناچار خواهی گفت: چنان بگوی که آشکار نباشد و مردم نشنوند. این بگفت و به سرای خویش رفت و صدهزار درهم و به روایتی پنجاه هزار درهم برای ابن عباس فرستاد**ر.ک: منتهی الآمال 1/ 286. ***.

حکایت 208 : معنای فاطر

از ابن عباس نقل شده که گفت: من معنی فاطر السموات و الارض**انعام/ 14، یوسف/ 101، ابراهیم /10، فاطر/ 1، زمر/ 46، شوری/ 11، ترجمه: (خدای) آفریننده آسمانها و زمین. *** را نمی دانستم، تا آن که دو مرد بادیه نشین نزد من آمدند و درباره چاهی با هم مشاجره می کردند یکی از آنها گفت: انا فطرتها من به کندن آن چاه آغاز کردم. ابن عباس معنی فاطر را از زبان آن مرد بادیه نشین استفاده کرده بود با این که فطر در لغت قریش به معنی ابتداء آفرینش و ساختن است مع الوصف این معنی برای ابن عباس قانع کننده نبود تا آن که آن را از زبان آن اعرابی شنید و پذیرفت**ر.ک: سه مقاله در تاریخ تفسیر و نحو/ 108 به نقل از: الاتقان فی علوم القرآن 1/ 196. مقدمتان/ 271. تفسیر نمونه 5/ 171. نکته: در تفسیر نمونه ذیل آیه چهارده سوره انعام چنین آمده است: ما امروز معنی فاطر را بهتر از ابن عباس می توانیم به کمک علوم روز دریابیم زیرا این تعبیر جالبی است که با دقیق ترین نظریات علمی روز با پیدایش جهان هماهنگ است چه اینکه طبق تحقیقات دانشمندان، عالم بزرگ ( مجموعه جهان) و عالم کوچکتر ( منشومه شمسی) همه در آغاز، توده واحدی بودند که بر اثر انفجارهای پی در پی از هم شکافته شدند (با توجه به اینکه فاطر از ماده فطور و به معنی شکافتن است) و کهکشانها و منظومه ها و کرات به وجود آمدند (همان گونه که این مطلب در آیه 30 سوره انبیاء با صراحت بیشتری بیان شده است.) ر.ک: تفسیر نمونه 5/ 171. ***.

حکایت 209 : ابوذر زمان و پیش بینی دهه فجر

پس از پانزده خرداد سال 1342،اعلامیه ای تحت عنوان دیکتاتور خون می ریزد از طرف نهضت آزادی ایران منتشر شد. دستگاه وابسته و ترسان از هر حرکتی، مجاهد نستوه حضرت آیت الله سید محمود طالقانی را مسئول این اعلامیه دانست و با تمام قوا برای دستگیری ایشان بسیج می شود و به طرف لواسانات لشکر کشی می کند. در نهایت آیت الله طالقانی دستگیر می شود و در روز بیست و دوم خرداد ایشان را به زندان قصر منتقل نموده و جدا از دیگر یاران زندانی می کنند. تا این که دستگاه حاکم، پرونده ای سراپا دروغ و بی اساس برای ایشان ساخته و در ضمن محاکمات طولانی و جنجالی، با هشت نفر دیگر از همراهان در سال 1342 در بیدادگاه های نظامی به ده سال زندان محکوم می گردند.
آیت الله طالقانی در بیدادگاه نظامی از بیان هر گونه سخن و دفاعی به دلیل غیر قانونی و غیر شرعی بودن دادگاه خودداری نمود ولی در آن دل شب که در حضور متهمان و مأموران، حکم محکومیت از طرف بی دادگاه نظامی قرائت شد، ناگهان ایشان با لحنی آمرانه و محکم خطاب به رؤسای دادگاه و دادستان که می خواستند بیرون بیایند و دستشان را بشویند و در پی کار خود بروند گفت: بایستید. من صحبت دارم، همه برسرجای خود ایستادند آیت الله طالقانی در حالی که ایستاده و به عصایش تکیه داده بود چنین خواند**خانم اعظم طالقانی می گوید: شبی که رأی ده سال محکومیت پدرم را دادند ایشان بلند شد و به عصای تکیه داد و سوره والفجر را خواند هر چه رییس دادگاه و سربازان خواستند مردم را بیرون کنند نمی رفتند و ایشان با تحکم و قدرت گفت ساکت باشید دارم قرآن می خوانم))، ر.ک: حکایت هایی از زندگی آیت الله طالقانی/ 30 به نقل از: روزنامه همشهری سال 1375 ش. ***: بسم الله الرحمن الرحیم * والفجر و لیال عشر و الشفع و الوتر و اللیل اذا یسر هل فی ذالک قسم لذی حجر الم تر کیف فعل ربک بعاد ارم ذات العماد التی لم یخلق مثلها فی البلاد و ثمود الذین جابو الصخره بالواد و فرعون ذی الاوتاد الذین طفوا فی البلاد فاکثروا فیها الفساد فصب علیهم ربک سوط عذاب ان ربک لبالمرصاد**فجر/ 14 1، ترجمه: به نام خداوند بخشنده بخشایشگر، به سپیده دم سوگند. و به شبهای ده گانه و به زوج فرد و به شب، هنگامی که (به سوی روشنایی روز) حرکت می کند سوگند (که پروردگارت در کیمن ظالمان است) آیا در آنچه گفته شد سوگند مهمی برای صاحب خرد نیست؟! آیا ندیدی پروردگارت با قوم عاد چه کرد؟! و یا آن شهر ارم با عظمت، همان شهری که مانندش در شهرها آفریده نشده بود و قوم ثمود که صخره های عظیم را از (کنار) صخره می بریدند (و از آن خانه و کاخ می ساختند) و فرعونی که قدرتمند و شکنجه گر بود همان اقوامی که در شهرها طغیان کردند و فساد فراوان در آنها به بار آوردند به همین سبب خداوند تازیانه عذاب را بر آنان فرو ریخت به یقین پروردگار تو در کمینگاه (ستمگران) است. ***؛ پس از تلاوت این آیات، آیت الله طالقانی رو به افسران کرد و گفت: بروید به اربابانتان بگویید که شما محکوم هستید نه ما. افسران منتظر بقیه سخنان ایشان نمی شوند و ترسان و لرزان جلسه دادگاه را با عجله ترک می کنند و در موقع ترک کردن، حتی راه را نیز گم کردند. ایشان بر اثر درک پیام انبیاء و امامان (علیهم السلام) و حاکمیت قطعی نهضت پیامبران و ائمه هدی یک حاکمیت قدرتمند روانی داشتند دقیقا این برخورد، پیش بینی سقوط نظام شاهنشاهی بود هرکس ترجمه ظاهری آیات فوق را بخواند، یک خط برانداز است و پیش بینی می کند که این نظام شاهنشاهی همانند فرعون واژگون می شود یک پیش بینی تاریخی عجیبی بود و همین طور هم شد دقیقاً تمام این آیه تحقق پیدا کرد. این از پیش بینی های بزرگ بود**ر.ک: حکایت هایی از زندگی آیت الله طالقانی/ 32 31 به نقل از: یادنامه ابوذر زمان/ 17، پیام هاجر/ 235.***.