هزار و یک حکایت قرآنی

نویسنده : محمد حسین محمدی

حکایت 88 : پاسخ کوبنده امام صادق به ابو حنیفه

روزی ابوحنیفه (از علمای مشهور اهل سنت و رئیس مذهب حنفی) در حضور امام صادق (علیه السلام) بود. غذایی بر سفره نهاده شد و با هم خوردند. پس از صرف غذا، امام صادق (علیه السلام) فرمود: الحمد لله رب العالمین**حمد/ 2، انعام/ 45، یونس/ 10، صافات/ 182، زمر/ 75، غافر/ 65، ترجمه: ستایش مخصوص خداوندی است که پروردگار جهانیان است.*** اللهم هذا منک و من رسولک**خدایا این غذا از جانب تو و از جانب رسول تو بود. ***. ابو حنیفه به عنوان اعتراض گفت: ای ابا عبد الله! آیا برای خدا شریک قرار دادی؟ (و رسولش را شریک او نمودی.) امام صادق (علیه السلام) به او فرمود: وای بر تو! خداوند در قرآنش می فرماید: و ما نقموا الا ان اعناهم الله و رسوله من فضله**توبه/ 74، ترجمه: آنها فقط از این انتقام می گیرند که خداوند و رسولش آنان را به فضل خود بی نیاز ساختند. *** و در موردی دیگر می فرماید: ولو اتهم رضوا ما آتاهم الله رسوله و قالوا حسبنا الله سیؤتینا الله من فضله و رسوله**توبه/ 59، ترجمه: (در حالی که) اگر به آنچه خدا و پیامبرش به آنان داده راضی باشند و بگویند خداوند برای ما کافی است و به زودی خدا و رسولش از فضل خود به ما می بخشند (برای آنها بهتر است.) ***.
ابو حنیفه گفت: سوگند به خدا گویی این دو آیه از قرآن را هرگز نخوانده و نشینده بودم مگر در این لحظه (که خداوند لفظ رسولش را در کنار نام خود قرار داده است) امام (علیه السلام) فرمود: بلکه این دو آیه را، هم خوانده ای و هم شنیده ای ولی خداوند در مورد تو و افرادی همانند تو این (دو) آیه را نازل کرده است:
الف: افلا یتدبرون القرآن ام علی قلوب اقفالها**محمد/ 24، ترجمه: آیا آنها در قرآن تدبر نمی کنند یا بردلهایشان قفل نهاده شده است. ***.
ب: کلا بل ران علی قلوبهم ما کانوا یکسبون**مطففین 14، ترجمه: چنین نیست، بلکه اعمالشان چون زنگاری بردلهایشان نشسته است. *** (یعنی: قلب آلوده تو، تو را به این گونه اعتراضات واداشته است. اگر قلب صاف بود این گونه اشتباه و اعراض نمی کردی**ر.ک: حکایت های شنیدنی 4/ 145 143 به نقل از: کنزالفوائد (کراجکی) 196. ***.)

حکایت 89 : همه مسئول هستند

مردی به خدمت امام صادق علیه صلوات الله الفالق رسید و عرض کرد: یا ابن رسول الله! من همسایگانی دارم که دارای کنیزکانی آوازخوان و مطرب هستند. این کنیزکان با عود ( یکی از آلات موسیقی) نوازندگی می کنند. من نیز گاهی که به دستشویی میروم زمان بیشتری در آنجا درنگ می کنم تا به آواز و نوازندگی آنان گوش فرادهم. (این عمل من چه حکمی دارد؟) امام (علیه السلام) فرمود: از این کار، دست بردار. آن مرد گفت: به خدا سوگند من به قصد گوش فرادادن به آنجا نمی روم (یعنی: این عملی نیست که آن را با پای خویش انجام داده باشم تنها عملی شنیدنی است که آن را با گوشم می شنوم. امام (علیه السلام) فرمود: عجبا! خدای به فریادت برسد! ای مرد! چه می گویی؟ مگر نشنیده ای که خدای عزوجل می فرماید: ان السمع و البصر و الفؤاد کل اولئک کان عنه مسئولا**اسراء/ 36، ترجمه: گوش و چشم و دل همه مسؤولند (و در پیشگاه الهی همه باید پاسخگو باشند.) *** آن مرد گفت: گویا من تا به حال از هیچ کس این آیه از کتاب خدا را نشنیده بودم**نکته قابل توجه این است که: این شخص همیشه آیه را با صدر آن در نظر می گرفته و در آن رابطه معنی می کرده است و هیچ گاه به فکرش خطور نمی کرده که این قسمت از آیه بتواند مستقل باشد و معنای جدیدی ارایه دهد (و لذا سخن استناد و استدلال حضرت او را شگفت زده کرده است) مجموع آیه چنین است. و لا تقف ما لیس لک به علم ان السمع و البصر و الفواد کل اولئک کان عنه مسئولا یعنی: از آنچه راجع به آن علم نداری پیروی نکن (زیرا) گوش و چشم و قلب همه آنها مورد بازخواست واقع می شوند. در پایان لازم به ذکر است که: از کلام حضرت که فرمود: آیا نشنیده ای که خدا می فرماید و سپس قسمتی از آیه را قرائت کردند، معلوم می شود که بعضی از کلام خدا هم مستقلاً ظهور دارد و آن ظهور قابل احتجاج نیز هست و نباید ذیل آیه را تنها با در نظر گرفتن صدر آیه، معنی کرد و گفتکه تنها در پیروی از غیر علم است که چشم و گوش و قلب مسئولند. ***. بنابراین من آن عمل را ترک نموده واستغفار و توبه می نمایم**ر.ک: من لا یحضره الفقیه 1/ 45، باب الاغسال ح 6. درباره مشابه روایت مذکور ر.ک: فروع کافی، باب الغناء، ح 10. ***.

حکایت 90 : روزه داری تمامی اعضا و جوارح

حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) بنابر روایت ابوبصیر می فرماید: روزه داشتن تنها خودداری کردن از خوردنی ها و آشامیدنی ها نیست زیرا حضرت مریم (علیها السلام)بنابر نقل قرآن کریم فرمود: انی نذرت للرحمن صوما**مریم/ 26، ترجمه: من برای خداوند رحمان روزه ای نذر کرده ام (روزه سکوت). *** و منظور او از صوم ( روزه)، صمت ( سکوت) بود**به قرینه ذیل همین آیه. *** پس شما به هنگام روزه داری زبان خویش را حفظ نمایید و نیز چشمانتان را. و نسبت به یکدیگر حسد نورزید و با هم به نزاع برنخیزید زیرا حسد ایمان آدمی را می بلعد همان گونه که آتش هیزم را بلعیده و از بین می برد**ر.ک: من لا یحضره الفقیه 2، 67 باب آداب الصائم ح 5. ***.