تاریخ عصر غیبت

نویسنده : پورسید آقایی، جباری، عاشوری، حکیم

پیشگفتار

باسم رب المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف
با شهادت امام عسکری علیه السلام (260 ه) دوره غیبت فرا می رسد. غیبت هنگامی است که طرح اساسی مذهب ریخته شده است و احادیث در شکل اصول اربعماة و جوامع نگهداری شده اند و معیار شناسایی احادیث، و تهذیب آنها به دست آمده، و شاگردانی مبرز و توانا برای دفاع از کیان اعتقادی و فقهی شیعه در برابر فرقه ها و گروه های مختلف به ویژه اهل سنت که از حمایت خلفا نیز برخوردار بودند، تربیت یافته اند و کارگشای حوادث هستند.
حضور حجت احتیاج به بلوغی دارد که هنوز حاصل نشده، و زمینه ای می خواهد که هنوز فراهم نگشته است، پس به طور طبیعی غیبت شروع می شود و تا هنگامی که زمینه های رهبری آن حضرت فراهم نشود در پرده غیبت خواهد ماند. چون همان طور که می دانیم از وظایف امام، حفظ اسلام و رهبری مسلمانان است. طرح بنیادی مذهب، حفاظت و نگهداری آن تا زمان امام عسکری علیه السلام انجام شده و اصول کلی آن القا گردیده است. می ماند رهبری مسلمانان که آن هم احتیاج به آمادگی بیشتر و زمینه ای گسترده و یاورانی مناسب دارد. هرگاه که این زمینه ها فراهم شد غیبت به ظهور می انجامد، و گرنه ادامه غیبت طبیعی است.
رویداد غیبت امام دوازدهم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) که بدون تردید از مهم ترین حوادث تاریخ تشیع است، از دو دیدگاه اعتقادی و تاریخی قابل بررسی می باشد.
نوشته حاضر نگاهی است از منظر تاریخی، تلاشی است در جهت بررسی تاریخ غیبت صغری و غیبت کبرای امام دوازدهم (عجل الله تعالی فرجه الشریف)
در بررسی غیبت صغری (260-329 ه) ابتدا مروری خواهیم داشت به بررسی منابع و شناخت وضعیت سیاسی اجتماعی و فکری عصر امام (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در آستانه غیبت و آشنایی با زمینه های تاریخی و تمهیدات ائمه، به ویژه عسکریین علیه السلام برای ورود شیعه به این عصر، بررسی سازمان مخفی وکالت، و تکوین و فرآیند تکاملی آن و نقش آن، در زمان غیبت صغری عجل الله تعالی فرجه و سپس کیفیت آغاز غیبت، دلائل آن، شرح حال نواب اربعه و وظائف و نقش آنان در این عصر.
در بررسی غیبت کبری (329 ه) نیز اشاره ای خواهیم داشت به تاریخ شیعه، نهضت ها و دولت های آن همراه حرکت های علمی و مبارزات علما و دوران های مرجعیت فقها و مدارس آنان، و در نهایت بررسی کوتاهی پیرامون آثار و سیرت امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف). امید که توانسته باشیم گامی هر چند کوتاه در جهت آشنایی با تاریخ آن حضرت برداشته باشیم.(1)

فصل 1 : معرفی و بررسی منابع تاریخ عصر غیبت

رویداد غیبت امام دوازدهم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از دو دیدگاه اعتقادی و تاریخی قابل بررسی است.
از نیمه اول قرن چهارم هجری (دهم میلادی) بسیاری از دانشمندان، غیبت آن حضرت را تنها از دیدگاه اعتقادی بررسی کرده اند،(2) در حالی که بدون تردید این رویداد جنبه تاریخی نیز دارد. ظاهراً ارتباط نزدیک بین غیبت و امامت باعث جای گرفتن این موضوع در مباحث کلامی شیعه و نادیده انگاشتن تدریجی جنبه های تاریخی آن شده است.
آنچه ما درصدد آن هستیم، دیدگاه تاریخی است. آشنایی با زمینه های تاریخی غیبت امام دوازدهم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و بررسی سازمان مخفی وکالت، و تکوین و سیر تکاملی آن، و نقش آن در زمان غیبت صغری، از عمده ترین مباحث این دیدگاه است.

بررسی منابع

برای بررسی تاریخ امام دوازدهم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و عصر غیبت، می توان از کتاب هایی که در خصوص موضوع غیبت نوشته شده و نیز برخی کتاب های رجالی و تاریخی، سود برد. در ذیل به بررسی اجمالی هر سه خواهیم پرداخت.