آداب معنوی(2000 عمل مستحب و مکروه )

نویسنده : روح الله ولی ابرقوئی

مقدمه

انسان، طالب سعادت و کمال است. او به گونه ای خلق شده است که پیوسته به دنبال گمشده و معشوق خود، یعنی خالق و پرورش دهنده خود می گردد؛ لیکن در اجتماع و جامعه انسانی موانع و سرگرمی های دنیوی و مادی فراوانی چراغ فروزان فطرت و ذات انسانی را کم نور و گاهی خاموش می کنند. انسان برای این که در دام چنین صیادهایی که رئیس و فرمانده آنها ابلیس رجیم می باشد نیفتد، باید راه و مسیر شریعت و انبیا و ائمه (علیهم السلام) را بپیماید تا با روح و باطنی پولادین آن موانع را از سر راه بردارد و به کمال واقعی که همان رسیدن به خداست، برسد.
خداوند متعال کتاب آسمانی خود، قرآن مجید را که حاوی کامل ترین و مهمترین قوانین و دستورات الهی است را بر رسول گرامی اش حضرت محمد بن عبدالله (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل نمود تا وسیله ای برای هدایت بشر باشد. سپس ولایت باطنی و تکوینی و امامت ائمه (علیهم السلام) را برای مردم قرار داد تا ادامه دهنده سیر نبوت باشند و بشر را به سر منزل حقیقت برسانند.
بی تردید تنها راه سعادت بشر فقط انجام فرایض و واجبات الهی و محرمات است. اگر انسان فرایض را با اخلاص و حضور قلب به جا آورد بهترین وسیله را برای قرب و رسیدن به خدا برگزیده است.
در شرع مقدس اسلام همراه واجبات و محرمات، مجموعه ای از اعمال مستحب و مکروه مقرر شده که برای انجام یا ترک آنها تأکید زیادی شده است. اگر چه نمازهای مستحبی زیادی داریم که واقعاً در بیشتر مواقع باعث قرب و نزدیکی به خداوند می شوند، مثل نماز شب و نمازهای دیگری که تأکید زیادی بر اقامه آنها شده است و همچنین با ترک بعضی از مکروهات زمینه مناسبی برای ترک محرمات در انسان ایجاد می شود، اما نباید فراموش کرد که اصل در دین، عمل به واجبات و ترک محرمات است. امیر مؤمنان حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند: أن للقلوب اقبالاً و ادباراً فاذا اقبلت فاحملوها علی النوافل و اذا ادبرت فاقتصروابها علی الفرائض؛ برای قلب ها گاهی نشاط و روی آوردن و گاهی بی نشاطی و روی برگرداندن می باشد. پس هرگاه قلوب شما پرنشاط هستند (و به قول معروف حال عبادت دارند) آنها را علاوه بر انجام واجبات به انجام مستحبات وادار سازید و آن گاه که بی نشاطند، تنها به انجام فرایض و واجبات قناعت کنید.(1)
لازم به ذکر است که مکروهات و اصل کراهت بر دو قسم است:
الف) مکروهاتی که از نظر شرع مقدس دارای مفسده کمی می باشند؛ مثلاً ایستاده آب نوشیدن در هنگام شب مکروه است این بدان معناست که چنین کاری ضرر کمی برای بدن دارد.
ب) مکروهاتی که اصلاً دارای مفسده نیستند، ولی ثواب عمل عبادی را کم می کنند. به عبارت دیگر کراهت آنها به معنای اقل الثواب می باشد؛ مثلاً نماز خواندن در حمام مکروه است این یعنی ثوابی که نماز دارد با اقامه آن در حمام کم می شود، نه آن که این عمل مفسده ای داشته باشد.
کتابی که در پیش رو دارید مشتمل بر حدود دو هزار آداب (مستحبات و مکروهات) است که ان شاءالله خوانندگان عزیز با مطالعه آن و با توجه به مطالب مذکور بتوانند سیر تکاملی و سعادت خویش را به خوبی و نشاط روحی بپیمایند و در این مسیر بنده حقیر و عاصی خدا را از دعاهای خیر خود فراموش نکنند.
از خداوند متعال می خواهیم تا ما را در انجام واجبات و ترک محرمات توفیق دهد و به ما خلوص و حضور قلبی دائم عطا نماید. از او می خواهیم که همواره به ما حال عبادت و سوز دل عنایت فرماید تا با انجام مستحبات و ترک مکروهات، رضایت و خشنودی او را که بهترین پاداش است، کسب نماییم! (ان شاء الله)
روح الله ولی ابرقویی - قم - 9 صفر 1422
پنج شنبه 13 اردیبهشت 1380

آداب دعا کردن

1 - حضور قلب.
2 - خضوع و فروتنی.
3 - امیدواری.
4 - شناخت خدا و اعتقاد به قدرت او و علم او به نیاز.
5 - امیدواری به خدا و قطع امید از دیگران.
6 - پرهیز از گناه به ویژه ستم مالی و آبرویی به مردم.
7 - گریستن. روایت شده است: بین بهشت و جهنم، گردنه ای است که کسی از آن عبور نمی کند، مگر کسانی که از ترس خدا، خیلی گریه کرده باشند.
8 - سپاس و ستایش خداوند.
9 - ذکر نامهای خدا که مناسب دعایش می باشد و نیز گفتن نعمتهای خداوند و شکر آن، بیان گناهان و آمرزش خواستن برای آنها.
10 - درنگ و عجله نکردن و اصرار و پافشاری در دعا. زیرا خداوند درخواست کننده لجوج را دوست دارد و حداقل پافشاری این است که دعای خود را سه بار تکرار کرده و خواسته خود را سه بار بگوید.
11 - پنهان دعا کردن. زیرا هم فرمان خداوند را که می فرماید: در پنهان دعا کنید اجابت کرده و هم از آفت ریا دور می ماند. روایت شده است: دعای پنهانی، برابر با هفتاد دعای آشکار است.
12 - شریک ساختن دیگران در دعا.
13 - با دیگران دعا کردن. دعا در جمع نیز باعث اجابت است. بهترین جمعیت برای دعا، چهل نفر است. چهار نفر هم می توانند هر کدام ده بار دعا کنند و اگر نتوانست در جمع دعا کند، خود نیز می تواند چهل بار دعا کند.
14 - تضرع در دعا به همراه قلب خاضع و بدن متواضع و چاپلوسی. خداوند به حضرت موسی (علیه السلام) وحی کرد: موسی! هنگامی که مرا می خوانی ترسان باش، صورت خود را خاک آلوده کن و با اعضای مهم بدنت، برایم سجده کن... قلبت را با ترس از من بمیران. زنده دل و کهنه لباس باش...
15 - صلوات فرستادن بر محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و آل او (علیهم السلام) در اول و آخر دعا باعث اجابت دعا است.
16 - پاکدلی و روی آوردن با تمام وجود به خداوند.
17 - دعا کردن قبل از بلا.
18 - شریک نمودن دیگران در دعا و قبل از خود، آنان را دعا کردن.
19 - بلند کردن کف دستها هنگام دعا.
20 - در دست داشتن انگشتری عقیق یا فیروزه. از امام صادق (علیه السلام) روایت شده: هیچ کف دستی به سوی خدای متعال بلند نشده است که نزد او محبوبتر باشد از کفی که انگشتر عقیق در آن است.
21 - صدقه دادن قبل از دعا، باعث اجابت دعا می گردد.
22 - انتخاب اوقات مخصوصی برای دعا، مثل شب و روز جمعه، بین ظهر و عصر روز چهارشنبه برای نفرین کردن کفار، وقت نماز عشاء، یک ششم اول از نیمه دوم شب، آخر شب تا طلوع فجر، بین طلوعین، سه شب قدر در ماه رمضان که برترین آن شب بیست و سوم است، شبهای احیاء که عبارتنداز: شب اول رجب، نیمه شعبان، عید فطر و قربان و روز عرفه، فطر و قربان، هنگام وزیدن بادها، باریدن باران، از بین رفتن سایه ها و ریختن اولین قطره خون مقتول مؤمن، هنگام اذان ظهر و از طلوع فجر تا طلوع خورشید، بعد از نمازهای واجب، وتر، فجر و نماز ظهر و مغرب.
23 - مکانهای خاص نیز به اجابت دعا کمک می کنند. مانند: رأس الحسین و مکانی که زیر گنبد آن قرار دارد.
24 - حالات عالی مانند رقت قلب.
25 - طهارت، نماز و روزه(2).

آداب و مراقبت های ایام سال