طب پیامبر اعظم صلی اللّه علیه و آله و سلّم معروف به طب النّبی صلی اللّه علیه و آله و سلّم

محمد جعفر واصف‏

روایت 201 تا 300

201- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ اللّه تعالی یدخل بلقمة الخبز و قبضة التمر و مثله مما ینفع المسکین ثلاثة الجنة، صاحب البیت الآمر به و الزوجة المصلحة و الخادم الذی یناول المسکین.
فرمود: خداوند به وسیله ی یک لقمه نان و یک مشت خرما و امثال آن که فقیر را سودمند افتد سه تن را به بهشت می برد، صاحب خانه که به دادن آن فرمان دهد و زنی که آن را آماده کند و خادمی که آن را به فقیر دهد.
202- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:تداووا فانّ الّذی انزل الداء انزل الدواء.
فرمود: مداوا کنید زیرا آن که درد را فرستاد دوا را نیز فرستاد.
203- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الثلث و الثلث کثیر انک أن تذر ورثتک اغنیاء خیر من أن تذرهم عالة یتکففون الناس و انک لن تنفق تنقة تبتغی بها وجه اللّه الا أجرت بها حتی ما تجعل فی أمرأتک.
فرمود: ضمن وصیت، فقط ثلث مال خود را به دیگران ده و ثلث بسیار است، تو اگر وارثان خود را بی نیاز واگذاری بهتر از آن است که فقیر و محتاج مردم باشند، تو هیچ خرجی در راه خدا نمی کنی، مگر آن که در مقابل آن پاداش می یابی، حتی غذایی که به زن خود می خورانی.
204- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لو أنّ ابن آدم هرب من رزقه کما یهرب من الموت لادرکه رزقه کما یدرکه الموت.
فرمود: اگر آدمی زاد از روزی اش بگریزد، چنان که از مرگ می گریزد، روزی اش بدو رسد، چنان که مرگ می رسد.
205- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:أجیبوا الداعی و لاتردوا الهدیة و لاتضربوا المسلمین.
فرمود: دعوت را بپذیرید، هدیه را رد مکنید و با مسلمانان زد و خورد نکنید.
206- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:تداووا بألبان البقر فانی ارجوا ان یجعل اللّه فیها شفاء فانها تأکل من کل الشجر.
فرمود: با شیر گاو مداوا کنید، زیرا من امیدوارم که خدا در آن شفا قرار داده باشد، از آن جهت که از هر نوع گیاه می چرد.
207- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:خمس من سنن المرسلین: الحیاء و الحلم و الحجامة و السواک و التعطر.
فرمود: پنج چیز از سنت پیغمبران است: حیا و حلم و حجامت و مسواک و عطر زدن.
208- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ فی الحجم شفاء.
فرمود: حجامت مایه ی شفاست.
209- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ اللّه تعالی حیث خلق الداء خلق دواء فتداووا.
فرمود: خداوند که درد را آفریده درمان آن را نیز آفرید، پس دردهای خویش را درمان کنید.
210- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ اللّه لم یضع داء الا وضع له شفاء.
فرمود: خدا دردی پدید نیاورد جز آن که علاجی برای آن قرار داده است.
211- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ اللّه لم ینزل داء الا انزل له شفاء الا الهرم.
فرمود: خداوند دردی پدید نیاورد جز آن که علاجی برای آن قرار داده به جز پیری.
212- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ اللّه لم ینزل داء الا انزل له دواء علمه من علمه و جهله من جهله، الا السام و هو الموت.
فرمود: خداوند دردی را خلق نکرده جز این که دوایی برای آن فرستاده است، مگر مرگ را که درمان ندارد و این مطلب را عالم بداند و جاهل نداند.
213- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ اللّه یبتلی عبده المؤمن بالسقم حتی یکفر عنه کل ذنب.
فرمود: خداوند بنده ی مؤمن خود را به بیماری مبتلا می کند تا همه ی گناهان او را بریزد.
214- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:تداووا عباداللّه فانّ اللّه تعالی لم یضع داء الّا وضع له دواء غیر داء واحد الهرم.
فرمود: بندگان خدا! امراض خود را مداوا کنید، زیرا خدا مرضی پدید نیاورد جز آن که دوایی برای آن قرار داده مگر یک درد، و آن پیری است.
215- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:کلواالزّیت و أدهنوا به فانّه من شجرة مبارکة.
فرمود: زیتون خورید و از روغن آن نیز استفاده کنید که این درخت مبارک است.
یعنی از روغن زیتون علاوه بر خوردن به بدن خود نیز بمالید.
216- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:کلوا جمیعاً ولاتفرقوا فانّ الطعام الواحد یکفی الاثنین و طعام الاثنین یکفی الثلاثة والأربعة کلوا جمیعاً ولاتفرقوا فانّ البرکة مع الجماعة.
فرمود: با هم غذا خورید و پراکنده مشوید که غذای یکی برای دو تن کافی است و غذای دو تن برای سه تن و چهار تن کافی است، با هم غذا خورید و پراکنده مشوید، که برکت قرین جماعت است.
217- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لکل شی زکاة و زکاة الدّار بیت الضیافة.
فرمود: هر چیزی را زکاتی است و زکات خانه اطاق پذیرایی است.
218- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لو اهدی الیّ کراع لقبلت و لو دعیت الیه لأجبت.
فرمود: اگر پاچه گوسفندی به من هدیه دهند می پذیرم و اگر به خوردنش دعوتم کنند اجابت می کنم.
219- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لاتکلفوا للضّیف.
فرمود: برای مهمان تکلیف مکنید.
220- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لاتمیتوا القلوب بکثرة الطعام و الشّراب فانّ القلب یموت کالزرع اذکثر علیه الماء.
فرمود: دل های خویش را به زیاد خوردن و نوشلدن نکشید که دل چون زراعت است وقتی آب آن زیاد شد، خواهد مرد.
221- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:أثنان علیلان ابداً، صحیح محتم وعلیل مخلّط.
فرمود: دو کس پیوسته بیمار و رنجور باشند، تندرستی که از خوردن پرهیز کند و بیماری که از خوردن نپرهیزد.
222- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:کان یأمر بدفن سبعة اشیاء من الانسان الشعر و الظفر و الدم و الحیض و المشیمة و السّن و العلقة.
رسول اکرم صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم به دفن کردن هفت چیز تأکید می فرمود: و آن هفت چیز عبارت است از: مو، ناخن، خون بدن، خون حیض، بچه دان، دندان، و علقه یعنی خون بسته شده ای که آدمی از آن به وجود می آید.
این هفت چیز مخصوصاً خون و علقه عامل مهمی برای نشو و نمای میکروب ها هستند و در صورتی که دفن نگردند، ممکن است افراد جامعه به بیماری های صعب العلاج مبتلا گردند.
223- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من شرب الخمر بعد ما حرمها اللّه علی لسانی فلیس بأهل أن یتزوج اذا خطب.
فرمود: هر کس شراب(مایع مست کننده) نوشد، بعد از آن که خداوند از زبان من نوشیدن آن را حرام نمود، پس اگر خواستگاری کرد، برای زناشویی و تزویج شایستگی ندارد.
224- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ایّاکم و الاستمناء فانّه یورث الداء و یجرکم الی النّار.
فرمود: از استمنا سخت بپرهیزید که استمنا تولید بیماری می کند، و شما را به سوی آتش می کشاند.
علم پزشکی مضرات استمناء را که از جمله آن ها مالیخولیا، دیوانگی، تنگی نفس، خفقان و طپش قلب است مسلم دانسته است.
مهمترین عامل مؤثر که پسران و دختران را از شراره های این آتش خانمان سوز می رهاند همانا اختیار همسر است که پیغمبر بزرگ اسلام، بدان سفارش اکید، فرموده است.
225- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:تحت کل شجرة جنابة فبلوا الشعر و انقوا البشرة.
فرمود: در بن هر موی، آثاری از جنابت است، پس بعد از جنابت، موها را شسته و پوست بدن را پاک نمایید.
226- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لاتسترضعوا الحمقاء و لا العمشاء فان اللبن یعدی.
فرمود: زنان کم عقل و مبتلا به درد چشم را به دایگی اطفال انتخاب نکنید، زیرا شیر منتقل کننده است.
برخی از بیماری ها از طریق شیر به نوزاد انتقال می یابد.
227- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:کره اللّه ان یکلم الرجل مجذوماً الّا أن یکون بینه و بینه قدر ذراع.
فرمود: خداوند بد دارد که شخصی با مجذوم(کسی که مبتلا به بیماری خوره است) صحبت کند، مگر این که مقدار یک ذراع بین ایشان فاصله باشد.
228- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:یشرب الماء المغلی فان ماء المغلی ینفع من کل شی ء.
فرمود: آب جوشیده نوشیده شود، چه آن که آب جوشیده نافع است و زیان نمی رساند.
زیرا آب ها غالباً آلوده به میکروب است و با جوشیدن، میکروب ها از بین می روند. آن گاه صبر کنید تا سرد شود بعد بخورید. البته این عمل در مکان هایی که آب لوله کشی نیست باید انجام شود تا آلودگی آن از بین رود و گرنه آب لوله کشی تصفیه شده است.
229- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:یا معشر النّاس علیکم بالباه!
فرمود: ای گروه مردم جماع بر شما لازم است!
منی که از فضولات هضم رابع است، هرگاه مقدار زیادی از آن، در بدن جمع شود، مخصوصاً اگر شخص جوان، دَمَوی مزاج و فربه باشد، در اثر اعتدال در جماع، تقویت حرارت غریزی کرده، هم و غم و فکر را از خود سلب می کند و حدّت غضب را از خود دور می سازد، لکن اگر مجرد بماند و منی بسیاری در او جمع شود احداث درد، در طرف بالای ران و خصیتین نموده، فَرَح او کم و موجب کسالت و بلادت و تاریکی چشم و سنگینی سر و ضعف اعصاب و کم اشتهایی گردد.
230- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لاتووا التّراب خلف باب فانه مأوی الشیطان.
فرمود: خاکروبه را پشت در نریزید چه خاکروبه مسکن شیطان است.
منظور از شیطان همان میکروب است، که تولید بیماری می کند.
231- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من فقه الرجل انّ یختار موضعاً لبوله.
فرمود: و از دانایی مرد آن است که برای ادرار خود محلی اختیار کند.
منظور همان سرویس بهداشتی است، سرویس های بهداشتی در حفظ سلامت و بهداشت خانواده بسیار مهم اند. سازمان ملل یک روز از سال را روز توالت نامید (به دلیل اهمّیت سرویس های بهداشتی). استفاده از صابون را برای کودکان باید اجباری کرد و نیز چقدر خوب است که مردم مسلمان همان طورکه گوسفند برای مکان های مذهبی نذر می کنند، صابون و مواد شوینده ی بهداشتی نیز برای توالتهای عمومی نذر کنند تا در این مکان ها آلودگی فراگیر نشود، معلوم نیست خیر بودن نذر صابون، کم تر از چیزهای دیگر باشد.
232- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:نهی انّ یتغوط الرجل علی شفر بئر یستعذب منها او علی شفر نهریستعذب منها.
پیغمبر اکرم نهی فرمود، که مردم نباید در لب چاه یا کنار نهری که آب آشامیدنی از آن برداشته می شود قضای حاجت کنند، زیرا خیلی از میکروب ها وارد آب می شود و با نوشیدن آن آب، بسیاری از بیماری ها مثل حصبه، وبا و برخی از انگل ها در انسان ایجاد می شود.
233- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:نهی انّ یبول احد تحت شجرة مثمرة.
نهی فرمود: که مردم نباید زیر درخت میوه دار بول و ادرار کنند.
چون خیلی از بیماری ها از خوردن میوه ی آلوده به انسان سرایت می کند، پس باید منبع آلودگی را از آن دور کرد.
234- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:التدبیر نصف العیش.
فرمود: عاقبت اندیشی نیمی از زیستن است.
اگر اشخاص به اندازه ی کافی امکانات کافی داشته باشند و درست مصرف کنند از خیلی امراض روحی و جسمی نجات می یابند. زیرا کسانی که درآمد ندارند همیشه از لحاظ روحی پریشان هستند و چون امکانات مالی ندارند دچار سوء تغذیه و عوارض بعد آن می شوند.
235- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ثلاثة یتخوف منهن الجنون، التغوط بین القبور، و المشی فی خفّ واحد، و الرجل ینام وحده.
فرمود: سه کار است که در آن ها بیم دیوانگی است: 1- در گورستان غایط کردن 2- با یک لنگه کفش راه رفتن 3- یکّه و تنها خوابیدن.
236- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ الحمی من قیح جهنّم فبردواها بالماء.
فرمود: همانا تب اثر جوشانی از جهنم است، پس با آب سرد بدن را خنک کنید.
237- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من أتخّذ ثوبا فلینظفه.
فرمود: هر کس که لباس بپوشد، باید لباسی نظیف و پاکیزه به تن نماید.
238- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:نیه ان یشاب اللبن بالماء.
فرمود: شیر را با آب مخلوط مسازند.
239- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:اغتنموا برد الربیع فانّه یفعل بابدانکم مایفعل باشجارکم و اجتنبوا برد الخریف فانّه یفعل بابدانکم مایفعل باشجارکم.
فرمود: غنیمت شمارید خنکی بهار را، که با بدن های شما آن کند که با درختان می کند و برکنار دارید خود را از خنکی فصل خزان، که با بدن های شما همان کند که با درختان می کند!
240- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:علیکم باللبان فانّه یلسح الحّر کما یلسح الاصبع العرق عن الجبین و یشدّالظهر و یزید فی العقل و یذکی الذهن و یجلوا البصر و یذهب النسیان.
فرمود: بر شما خوردن کندر لازمست، که زیادی حرارت را از دل پاک کند چنان که انگشت، عرق را از صورت پاک کند و نیز کمر را محکم نموده و موجب افزایش عقل شود و ذهن را مستعد، دیده را روشن و فراموشی را از بین می برد.
المنجد - لُبان هم به معنی کندر و هم به معنی سقز است، شاید در این حدیث سفارش به جویدن سقز شده باشد، اهل فن باید بیشتر تحقیق کنند.
241- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لیس للصّبی خیر من لن امّه.
فرمود: برای کودک چیزی بهتر از شیر مادر نیست.
242- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ما من انسان الاوفی رأسه عرق من جذام فبعث اللّه علیه الزکام فیذبه فاذا وجده أحدکم فلیدعه و لایداویه حتی یکون اللّه یداویه.
فرمود: نیست هیچ بشری جز این که در سر او رگ و ریشه ای از خوره موجود می شود، پس خداوند می انگیزد زکام را بر وی، که آن را آب کند و از بین ببرد، پس هرگاه یکی از شما زکام شود آن را واگذارد. در صورتی که لازم به مداوا نباشد، در صدد مداوای آن برنیاید تا وقتی که خداوند آن را مداوا کند و بالطبع بهبودی یابد.
در حدیث دیگری از رسول گرامی اسلام روایت شده که آن حضرت فرمود: به من نسبت جنون می دهند و حال آن که من زکام می کنم، از این حدیث و احادیث فوق استفاده می شود که زکام برای بدن خصوصاً مغز انسان بسیار مفید است، زکام علاوه بر آن که آب بدن را تنظیم می کند موجب شست وشوی مخاط بینی نیز می شود. از طرفی در بین عامه ی مردم، به کسی که حالت جنون و حماقت داشته باشد، اصطلاحاً می گویند فلانی خشک مغز است و یا به بینی خود با انگشت اشاره می کنند و می گویند فلانی قوای دماغی اش خشک است، و نیز در بین قدیمی ها معروف بود که هنگام احوال پرسی می گفتند: تر دماغ هستی؟ این ها همه گرفته شده از روایات فوق است، در ضمن در علم جدید هم بعضی از پزشکان معتقدند که زکام را به حال خود بگذارید و معالجه نکنید، البته زکام غیر از آنفولانزا و یا بیماری عفونی مخاط بینی است، زکام یعنی آبریزش بینی، نوعی بیماری ویروسی است که نیاز به درمان ندارد، بلکه باید دوره ی بیماری طی شود، اما اگر در اثر بی احتیاطی و عدم پرهیز خصوصاً در مواجهه ی شخص زکامی با سرخ کردنی ها، زکام به بیماری گلو درد، و مانند آن تبدیل شود که بسیار خطرناک است و نیاز به درمان دارد.
243- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الزکام جند من جنود اللّه یبعثه علی الداء فیزیله.
فرمود: زکام لشکری از لشکریان حضرت حق است، که خداوند آن را به جهت دفع امراض آفرید.
244- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الرضاع یغیر الطباع.
فرمود: شیر دادن دایه، طبیعت اطفال را تغییر دهد و دگرگون سازد.
یعنی برای فرزندان خود مادران رِضاعی خوب و سالم انتخاب کنید که فرزندان از طریق شیر، طبیعتشان تغییر می کند.
245- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:العطاس للمریض دلیل علی العافیة و راحة البدن.
فرمود: عطسه ی بیمار شاهد بر خوبی و آسودگی اوست.
لذا مسلمانان بعد از شنیدن عطسه گویند: عافیت باشد.
246- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:عقوق الوالدین یبترّ العمر.
فرمود: آزردن پدر و مادر عمر را کوتاه کند.
247- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:مااستفاد أمرء مسلم فائدة بعدالاسلام افضل من زوجة مسلمة تسرّء اذا نظر الیها و تطیعه اذا امرها و تحفظه اذا غاب عنها.
فرمود: مسلمان را هیچ بهره ای بعد از اسلام، به مانند زن خوب که مسلمان باشد نیست به طوری که هرگاه نظر بِدان زن کند شادان شود، هرگاه دستوری به وی دهد، زن دستورش را اجرا نماید و چون غایب شود، آن زن در حفظ مال و حیثیت او بکوشد. چنان که سعدی علیه الرحمه گوید:
زن خوبروی فرمانبر پارسای - کند مرد درویش را پادشای
248- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:أکل السفرجل یذهب ظلمة البصر.
فرمود: خوردن بِه، تاریکی دیدگان را برطرف سازد.
بِه، سرشار از ویتامین A و B و املاح آهکی تانن است.
249- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:کلوا السفرجل و تهادوبینکم، فانه یجلواالبصر و ینبت المودة فی القلب و اطعموا حبالاکم فانه یحسن اولادکم.
فرمود: بِه را بخورید و به عنوان هدیه بین خودتان بفرستید، زیرا چشم را جلا می دهد، دوستی و مودّت را بر قلب قرار می دهد. به زنان حامله نیز بدهید، زیرا باعث نیکویی و خوبی اولاد شما می شود.
250- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لاتسترضعواالحمقاء فانّ اللبن یشبّ علیه.
فرمود: زنان احمق را دایه و شیردهنده ی اطفال خود قرار ندهید، زیرا پرورش کودک با شیر است.
251- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من أکل السداب و نام علیه أمن من الدوران و ذات الجنب.
فرمود: هر کس سداب خورد و به خواب رود از دوران مغز و ذات الجنب در امان باشد.
252- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من أکل الطین فمات فقداعان علی قتل نفسه.
فرمود: هرکس گِل خورد و بمیرد، به یقین بر مرگ خویش کمک کرده است.
253- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ترک العشاه مهرمة.
فرمود: ترک کردن غذای شب، پیری آورد.
254- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّا أفصح العرب بیدانی ارتضعت من بنی زهرة.
در مقام تأثیر شیر در روحیه ی کودک آن حضرت فرمود: من فصیح ترین عربم از آن جا که از بنی زهره شیر خوردم.
بنی زهره قبیله ای از قبایل عربند که در فصاحت و زبان آوری شهره بودند.
255- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:غسل الیدین فی أول الطعام ینفی الفقر و فی آخره ینفی الهّم.
فرمود: شست وشوی دستان قبل از خوردن غذا فقر را از بین برد و شست وشوی دستان پس از غذا غم و اندوه را از بین برد.
اهمیت این حدیث شریف پوشیده نیست! بسیاری از افراد، خصوصاً طبقات فقیر جامعه، بیش تر فقرشان از کثیفی و بیماری است. احادیث نبوی بسیاری درباره ی رابطه ی فقر و کثیفی وارد شده، بعضی از زنان با دست های آلوده به سینه ی خود دست می زنند و بعد به بچه شیر می دهند.و کودک از همان اول کودکی دائماً بیمار است. با توجه به هزینه های سنگین درمان، فقیر بودن شخص مسلم است زیرا از طرفی شخص توان فعالیت ندارد و از طرف دیگر باید هزینه ی درمان را بپردازد. عمل ساده شست وشوی دست ها، قبل و بعد از غذا خوردن، کاری بسیار مهم است و اهمیت به سزایی در سلامت و بهداشت انسان دارد.
256- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الریح الطیّب یشد القلب ویزید فی الجماع.
فرمود: بوی خوش دل را قوی ساخته، مزید بر جماع نیز هست.
257- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من بات و فی یده غمر فعرض له عارض فلا یلومّن الاّ نفسه.
فرمود: کسی که بر بستر خواب رود و دستش به چربی آلوده باشد و بیمار شود، کسی جز خویشتن را سرزنش نکند.
258- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:یسرّوا و لا تعسروا.
فرمود: (در امور دنیوی) آسان گیر باشید نه سخت گیر!...
این حدیث شریف مربوط به اعصاب و روان انسان است، چون انسان های سخت گیر بر اعصاب و روان خود فشار عصبی وارد می کنند و موجب کوتاهی عمر و بیماری خویش می شوند در حالی که انسان های اهل تسامح و تساهل در امور دنیوی، زندگی راحت تری دارند و کم تر دچار بیماری های روانی می شوند. خونسردی و آرامش خاطر در امور دنیا مایه ی تسکین قلب و اعصاب است، چنان که عجله و سخت گیری موجب فشار اعصاب و قلب و بی نظمی دستگاه حیات است.
259- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:معاشر الشباب علیکم بالبائة فمن لم یستطع فعلیه بالصوم فان الصوم له و جاء.
فرمود: ای گروه جوانان بر شما جماع و گرفتن همسر لازم است. پس هر کس که بر آن قدرت ندارددارای همسر نیستروزه بگیرد، همانا روزه سختی عذوبت را تسکین می دهد.
260- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:و کان اذا اتی مریضاً - قال اذهب الوسواس و البأس برب الناس اشف و انت الشافی لاشفاء الاشفاؤک.
فرمود: هر وقت رسول خدا صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم به عیادت بیماری می رفت، برای شفای او دعای فوق و کلام بالا را ذکر می فرمود، دعا نیز مانند صدقه، یکی از وسایل مهم شفا و درمان است و چه بسا دیده شده که امراض صعب العلاج در اثر دعا و توسل بهبودی یافته است.
261- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:تخنب الدواء ما احتمل بدنک الداء فاذا لم یحتمل الداء فالدواء.
فرمود: از دارو بپرهیزید تا وقتی که بدن درد را تحمل می کند و هرگاه درد را تحمل نکرد آن گاه درد را با دارو درمان کن.
262- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:خیر الأدام فی الدّنیا و الآخرة اللحم و لا أحرمه.
فرمود: بهترین خوراکی ها، در دو جهان گ وشت است، من خوردنش را حرام نمی کنم.
مقصود گوشت هایی است که در اسلام خوردن آن ها حلال است.
263- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لا یطولن احدکم شاربه و لا عانته و لا شعرابطه فانّ الشیطان أتخذها مخنئاً یستتربها.
فرمود: احدی از شما شارب و موی عانه و موی زیر بغل را بلند نکند، چه همانا، در وقتی که بلند باشد، شیطان( میکروب ها) در آن جای گرفته، و در میان موها پنهان می گردد.
264- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:العجووة من الجنة و هو شفاء من السّم.
فرمود: عجوه از میوه های بهشت و درمان سم است.
265- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ترک الخلال و هم الأسنان.
فرمود: ترک کردن خلال باعث سستی و بی پایگی دندان است.
266- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:السّواک شطر الوضوء والوضوءشطر الایمان.
فرمود: مسواک کردن جزئی از وضو و وضوگرفتن جزئی از ایمان است.
267- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:علیکم بالخلبة و لوبیع وزنها ذهبا.
فرمود: بر شما است خوردن خلبه اگرچه به قیمت طلا فروخته شود.
خلبه نوعی از شنبلیله است که طبیعت آن گرم و خشک می باشد.
268- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:العسل شفاء یطرد الریح و الحمی.
فرمود: خوردن عسل درمان است و از بدن باد و تب را دور می کند.
269- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:نبات الشعر فی الانف أمان من الجذام.
فرمود: روییدن مو در داخل بینی حافظ شخص است از مرض خوره.
270- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:غطّو الأناء و اوکثوالسباء فانّ السنة لیلة تنزل فیها الوباء لایمرباناء لیس علیه غطا او سقا لیس علیه و کا الّا أن ینزل فیه من ذلک الوباء.
فرمود: درب کوزه های آب را بپوشانید و نیز دهانه ی مشک های آب را ببندید چه در سال شبی فرارسد و میکروب وبا شیوع یابد و موجب آلودگی آب شده و از این راه بیماری وَبا تسرّی پیدا کند.
271- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:بیت الشیطان من بیوتکم بیت العنکبوت.
فرمود: خانه ی شیاطین (میکروب ها) در خانه های شما لانه ی عنکبوت است.
272- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لاتووا مندیل اللحم فی البیت فانّه مربض الشیطان.
فرمود: دستمال گوشت را در اطاق نگذارید چه آن خوابگاه شیطان است.
بدیهی است که موادگوشتی چون با خون همراه است مخزن خوبی برای رشد میکروب ها می باشد.
273- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لا خیر فیمن لا یضیف.
فرمود: آن که مهمان نپذیردخیری در او نیست.
274- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لا یتکلّفن أحد لضیفة مالایقدر.
فرمود: هیچ کس نباید آن چه را قدرت ندارد به تکلف برای مهمان فراهم کند.
275- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ فی تمرکم هذا تسع خصال: یخبل الشیطان، و یقوی الظّهر و یزید فی المجامعة، و یزید فی السمع و البصر، و یقرب من اللّه، و یباعد من الشیطان، و یهضم الطعام و یذهب بالداء و یطیب النّکهة.
فرمود: در خرما نُه خاصیت است:
1- از میکروب جلوگیری می نماید.
2- پشت را قوی کند.
3- قوه ی باه را زیاد می کند.
4- قوه بینایی و شنوایی را تقویت می نماید.
5 و 6- انسان را به خدا نزدیک و از شیطان دور می کند.
7- سبب هضم غذا است.
8- دردها را نابود می سازد.
9- دهان را خوش بو می نماید.
276- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:أطعموا المرئة فی شهرها الذی تلد فیه التمر فانّ ولدها یکون حلیماً نقّیا.
فرمود: به زن باردار در آخرین ماه حاملگی خرما بدهید، زیرا کودک او بردبار و پاکیزه خواهد شد.
277- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من أکل الهندباء و نام علیه لم یحرک فیه سم و لأسحر و لم یقربّه شی من الدواب حیّة و لأعقرب.
فرمود: هرکس کاسنی بخورد و بعد از آن بخوابد، هیچ گونه سم یا سِحر در او تحریک نمی گردد. هم چنین مار و عقرب به او نزدیک نمی شوند (اشاره ایست به خاصیت سم زدایی کاسنی).
278- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّه یورث النعاس و یهضم الطعام.
فرمود: کاهو خواب آور و هضم کننده ی غذا است.
279- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ولکن ان أکل منه... فلایخرج الی مسجد کراهیة اذاء علی من یجالسه.
فرمود: اگر کسی تره بخورد نباید به مسجد برود، برای آن که دیگران ناراحت نشوند.
280- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:علیکم بالزیت فانه یکشف المرة و یذهب البلغم و یشد العصب و یحسن الخلق و یطیب النفس و یذهب بالغم.
فرمود: روغن زیتون برطرف می کند بلغم را و مقوی اعصاب و نیکو کننده ی اخلاق و باعث پاکی نفس و از بین برنده ی غم و اندوه است.
281- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ذانک الأطیبان التمر و اللبن.
فرمود: دو چیز گوارایند، خرما و شیر.
282- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:اذا أکل الاسم أقل من شرب الماء و یقول هو أمرء لطعامی.
فرمود: وقتی غذای چرب می خورند آب کمتر می نوشیدند و می فرمود: آب کمتر برای غذای من گواراتر است.
283- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:نهی انّ یشرب الماء کرعاً کما یشرب البهایم انّ لایشرب من عند عروته و لا من کسر انّ کان فیه.
فرمود: از کناره ی دست گیره ی ظرف و جای شکستگی آن آب نباید آشامید.
284- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من قل طعمه صح بدنه و صفا قلبه و من کثر طعمه سقم بدنه و قسی قلبه.
فرمود: کسی که کمتر غذا بخورد بدنش سالم و قلبش باصفا است، و افراد پرخور بدنی مریض و قلبی با قساوت دارند.
285- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ الأسنان و هی جوهرة صافیة یتلوث بصحبة مضغ الطعام فیغیربها و عادت الی أصلها.
فرمود: دندان ها که صاف و زیبایند و به واسطه ی جویدن غذا کثیف و آلوده می شوند و کم کم بوی دهان تغییر می یابد و ایجاد فساد در قوای دماغیه می نماید. وقتی که انسان مسواک نماید فساد از بین می رود، و دندان دو مرتبه تمیز و پاکیزه می گردد.
286- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ من حق الضیف أن یعدله له خلالاً.
فرمود: یکی از حقوقی که مهمان به گردن میزبان دارد این است که میزبان برای او چوب خلال را در وقت غذا خوردن آماده کند.
287- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:نهی انّ یؤکل اللحم غریضاً و - قال انما یأکله السباع.
پیامبر صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم نهی می فرمود از خوردن گوشت نیمه خام و می فرمود: آن غذای درندگان است.
288- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لحم البقر بالسلق ینفع من البرص.
فرمود: گوشت گاو با چغندر برای بیماری پیسی وبرص مفید است.
289- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لحم القطاة للیرقان و لحم الحباری للبواسیر و وجع الظهر و لحم الدراج لتسکین الغم و الکرب.
فرمود:گوشت قطاة( مرغی است بزرگ تر از مرغ خانگی، گردنی بلند و بال های زرد دارد )برای یرقان و گوشت حباری (پرنده ی است از کبوتر بزرگ تر به آن سنگ خواره می گویند )برای بواسیر (هموروئید) و کمر درد، و گوشت دراج (پرنده ای شبیه کبک) سبب تسکین غم و اندوه است.
290- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الطبیب اللّه و لعلک ترفق بأشیاء تخرق بها غیرک.
فرمود طبیب حقیقی خداست شاید چیزهایی برای تو مناسب است که برای غیر تو مناسب نیست.
291- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ثلاث حق علی کل مسلم: الغسل یوم الجمعه و السواک و الطیّب.
فرمود: سه چیز است که ار هر مسلمانی لازم است: غسل جمعه و مسواک زدن و استعمال بوی خوش.
292- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ اللّه لا یؤاخذ المزاح الصادق فی مزاحه.
فرمود: خداوند شوخی را که در شوخی خود راست گو باشد مؤاخذه نمی کند.
293- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:حجّوا تستغنواوسافرواتصحوا.
فرمود: به حج روید تا بی نیاز شوید و سفر کنید تا سالم بمانید.
294- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من فقه الرجل رفقه فی معیشته.
فرمود: مدارا در معاش از دانش مرد است.
295- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من فقه الرجل انّ یصلح معیشته و لیس من حب الدنیا طلب ما یصلحک.
فرمود: اصلاح معیشت از دانش مرد است و جست وجوی چیزی که معاش تو را به اصلاح آورد، دنیاپرستی نیست.
296- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الشعر الحسن أحد الجمالین یکسوه اللّه المرء المسلم.
موی نیکو داشتن یکی از دو زیبایی است که خدا به مرد مسلمان دهد.
297- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:غیر و الشب و لاتشبهوا بالیهود.
فرمود: موی سپید را رنگ کنید و چون یهودیان مشوید.
298- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:أطیب أطیب المسک.
بهترین عطرها، عطر مشک است.
299- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ خیار عباداللّه المؤفون المطیبون.
فرمود: بهترین بندگان خدا، آن هایی هستند که به وعده وفا کنند و بوی خوش به کار برند.
300- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:حبب الی من دنیاکم النساء و الطیب و جعلت قرّة عینی فی الصّلاة.
فرمود: من از دنیای شما دو چیز را دوست دارم؛زن و بوی خوش و روشنی چشم من در نماز است.

روایت 301 تا 309

301- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:خیر طیب الرجال ماظهر ریحه و خفی لونه و خیر طیب النساء ماظهر لونه و خفی ریحه.
فرمود: بهترین عطر مردان آن است که بویش عیان و رنگش نهان باشد و بهترین عطر زنان آن است که رنگش عیان و بویش نهان باشد.
یعنی برای مردان آرایش پسندیده نیست و حال آن که آرایش برای زنان شایسته است، منتهی فقط برای شوهر خویش، نه برای تظاهر و خودنمایی و تجلی در حضور دیگران.
302- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الحمی رائد الموت و سجن اللّه فی الأرض.
فرمود: تب پیشاهنگ مرگ و زندان خداوند در روی زمین است.
303- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الدواء من القدر و قدینفع باذن اللّه تعالی.
فرمود: دوا از وسایل تقدیر است و به فرمان خدا فایده می دهد.
304- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:جبلت القلوب علی حب من أحسن ألیها و بغض من أساء ألیها.
فرمود: دل ها را به اقتضای فطرت، آن کس را که به آن ها نیکی کند، دوست دارند. و آن کس را که به آن ها بدی کند، دشمن دارند.
305- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:روّحوا القلوب ساعة بساعة.
فرمود: قلب های خویش را ساعت به ساعت استراحت دهید.
306- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:شرّ الامور محدثاتها و شرّالعمی عمی القلب و شرّالمعذورة حین یحضر الموت و شرّالنّدامة یوم القیامة و شرّالماکل أکل مال الیتیم و شرّالمکاسب کسب الرباء.
فرمود: بدترین چیزها، تازه های آن است و بدترین کوری ها، کوری قلب است. بدترین توبه ها، توبه هنگام مرگ است. بدترین پشیمانی ها، پشیمانی روز قیامت است. بدترین خوردنی ها، خوردن مال یتیم است و بدترین کسب ها، کسب رباست.
307- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الضحک ضحکان ضحک یحبّه اللّه و ضحک یمقة اللّه فامّا الضحک ألّذی یحبّه اللّه فالرجل یکشر فی وجه اخیه شوقا الی رویته، و اما الضحک ألّذی یمقته اللّه تعالی فالرجل یتکلم بالکلمة الجفاء و الباطل لیضحک أو یضحک یهوی بها فی جهنم سبعین خریفا.
فرمود: خنده دو قسم است خنده ای است که خدا آن را دوست دارد و خنده ای است که خدا آن را دشمن دارد، اما خنده ای که خدا آن را دوست دارد، آن است که مرد به روی برادر خویش از شوق دیدار وی لبخند زند. اما خنده ای که خدای والا آن را دشمن دارد آن است که مرد سخن ناشایست گوید که بخندد یا بخنداند و به سبب آن هفتاد پاییز در جهنم سرنگون رود.
از این که خنده موهبتی است، الهی در آن شکی نیست اما خنده باید حاکی از نشاط درونی و انبساط قلب انسان باشد نه خنده بی جا و بی مورد که فقط صدای قهقهه باشد اما از شادی قلب خبری نباشد. کسانی هستند به ظاهر خندان و مضحکه آمیز، که چنین افرادی در جامعه غالباً با دوستان و رفقای خود بگو و بخند دارند، اما به محض این که به خانواده ی خود می رسند افسرده دل و ناراحتند. این نوع انسان ها نشاط قلبی ندارند. خنده شان از روی عادت و تنها با اذیّت دیگران آمیخته است. در واقع نشاط روحی غیر از خنده ی بی جااست.خنده ی بی جا را اسلام منع کرده است.
308- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الضّیافة ثلاثة أیّام فما زاد فهو صدقة وعلی الضیّف ان یتحوّل بعد ثلاثة أیّام.
فرمود: مهمانی سه روز است و هرچه بیش تر شد صدقه است و مهمان باید پس از سه روز تغییر جادهد.
309- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الضیّف یأتی برزقه و یرتحل بذنوب القوم، یمحّص عنهم ذنوبهم.
فرمود: مهمان روزی خویش بیارد، گناهان کسان ببرد و گناهان آن ها را پاک کند.

...................) Anotates (.................
1) سید حسن صدر- تأسیس الشیعه.
2) در نسخه چاپ حیدریه نجف، به جای کلمه نساء، النای، آمده، بنابراین به جای زن، نی به کار رفته است.