طب پیامبر اعظم صلی اللّه علیه و آله و سلّم معروف به طب النّبی صلی اللّه علیه و آله و سلّم

محمد جعفر واصف‏

روایت 1 تا 25

بسم اللّه الرحمن الرحیم و به نستعین
1- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ما خلق اللّه تعالی داء الا و خلق له دواء الا السام
فرمود: خدای متعال، هر دردی که آفرید، درمانش نیز بیافرید، مگر مرگ را که درمان ندارد.
2- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم: ألذی أنزل الداء انزل الشفاء.
فرمود: خدایی که درد و بیماری را نازل کرد، درمان آن هم نازل فرمود.
اگر دردی مانند سرطان و یا ایدز و مانند آن در حال حاضر قابل درمان نیست، نباید گفت: قابل درمان نیست، بلکه داروی شفا بخش آن هنوز توسط بشر کشف نشده است. براساس احادیث فوق، بیماری لاعلاج وجود ندارد.
3- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم: بشر المحذورین بطول العمر.
فرمود: پرهیز کنندگان را به طول عمر بشارت باد.
شاید معنایش چنین باشد که اشخاصی که از خوردن هر چیزی پرهیز می کنند و به اصطلاح شکمو نیستند، عمری طولانی تر خواهند داشت. بعضی از مترجمین محترم، محذورین را به محرورین ترجمه کرده اند، بنابراین معنای حدیث بدین صورت خواهد بود: گرم مزاجان را به طول عمر بشارت باد.
4- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم: أصل کل داء البرودة
فرمود: اساس اکثر بیماری ها از ضعف و ناتوانی بدن است.
در کتاب های لغت از برودة دو معنی استنباط شده است: یعنی به معنی ضعف و ناتوانی، چنان که گویند:بَرَدَ زید براداً و بروداً؛یعنی: زید ضعیف و ناتوان گردید. دیگر به معنی سردی و خنکی نیز آمده است، چنان که گویند:بَرُدَبَرداً و بُروُدة؛یعنی: سرد و خنک شد. حال اگر به معنی دوم ترجمه شود، معنی حدیث چنین خواهد شد: اساس اکثر بیماری ها از سردی و یا اکثر بیماری ها از سرماخوردگی است.
ایرج میرزا شاعر عهد قاجار درباره ی ضعف بدن، شعری سروده که بی مناسبت با حدیث مذکور نیست:
گویند ابوالعلاء معری، شاعر نابینای اهل سوریه در پایان عمر خویش، دچار ضعف و سستی بدن شده بود، در بستر بیماری، پزشکی بر بالینش حاضر کردند، پزشک گفت: بیمار از ضعف و ناتوانی بدن، بیمارشده، جوجه مرغی برایش آماده کنید تا از ناتوانی نجات پیدا کند. وقتی جوجه را بر سفره ی ابوالعلا که در تمام عمر گوشت نخورده بود، حاضر کردند، گریه کرد و گفت:
قصه شنیدم که بوالعلاء به همه عمر - لحم نخورد و ذوات لحم نیازرد
در مرض موت با اجازه دستور - خادم او جوجه با به محضر او برد
خواجه چون آن طیر کشته دید برابر - اشک تحسر زهر دو دیده بیفشرد
گفت چرا ماکیان شدی، نشدی شیر - تا نتواند کسب به خون کشد و خورد
مرگ برای ضعیف امر طبیعی است - هر قوی اول ضعیف گشت و سپس مُرد
5- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم: کل و أنت تشتهی و أمسک و أنت تشتهی
فرمود: هنگامی که گرسنه ای بخور و در حالی که هنوز سیر نشده ای از خوردن دست بردار.
6- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم: المعدة بیت کل داء و الحمیة رأس کل دواء فاعط نفسک ما عودتها.
فرمود: منزلگاه اکثر بیماری ها معده ی انسان است، و پرهیز از خوردن بی حساب نیز بهترین نوع درمان است، بخور چیزی را که به آن عادت کرده ای.
حکما گویند: بنی آدم در واقع بنی عادت است، عادت های خوراکی در زندگی بسیار مهم اند، مثلاً اگر عادت به خوردن غذاهای ساده داشته باشید و در یک مهمانی غذای چرب را بخورید، بلافاصله عوارض بد آن را احساس خواهید کرد، از این رو، پزشکان علوم تعذیه می گویند، در کودکان از همان ابتدا ذائقه سازی کنید، یعنی ذائقه ی کودکان را به غذاهای گوناگون عادت دهید.
7- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم: أحب الطعام الی اللّه تعالی ماکثرت علیه الایدی
فرمود: بهترین خوراکی ها در نزد خدای متعال غذایی است که دست های زیادی به طرفش دراز شود.
ظاهراً معنی حدیث این است که در یک سفره که چند نوع غذا قرار دارد بهترین غذا آن است که مصرف بیش تری دارد مثل نان و برنج.
8- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم: الأکل باصبع واحدة أکل الشیطان و الأکل بالاثنین أکل الجبابرة و بالثلاث أکل الأنبیاء.
فرمود: خوردن با یک انگشت خوراک شیطان است و دو انگشتی خوردن خوراک متکبران است و با سه انگشت طعام را خوردن خوراک انبیا است.
9- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم: برد الطعام فان الحار لا برکة فیه.
فرمود: غذا را سرد کرده وبخورید که در غذای داغ، خیری نیست.
پزشکان گویند: نوعی سرطان دهان و حنجره ناشی از خوردن چای داغ است که بعضی ها عادت به خوردن چای داغ یا به قول معروف چای لب سوز دارند.
10- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم: اذا أکلتم فاخلعوا نعالکم فانه اروح لاقدامکم و انه سنة جمیلة.
فرمود: هنگام غذا خوردن کفش هایتان را از پا درآورید، تا پاهایتان راحت باشد. که این عمل، روشی زیبا و درست است.
11- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم: الأکل مع الخدام من التواضع فمن اکل معهم اشتاقت الیه الجنة.
فرمود: غذا خوردن با خدمتکاران، نشانه تواضع و فروتنی است. کسی که چنین رفتاری دارد، بهشت در انتظارش می باشد.
12- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم: الأکل فی السوق من الدنائة.
فرمود: در بازار و معابر عمومی چیزی خوردن، نشانه پستی و فرومایگی شخص است.
13- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:المؤمن یاکل بشهوة اهله و المنافق یاکل اهله بشهوته.
فرمود: انسان با ایمان، خوراکش مطابق میل افراد خانواده اش می باشد، در حالی که خوراک منافق، مطابق میل و خواست خودش می باشد، و خانواده برایش اهمیتی ندارد.
14- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم: اذا وضعت المائدة فلیاکل احدکم مما یلیه و لا یتناول ذروة الطعام فان البرکة تاتیها من اعلاها و لایقوم احدکم و لایرفع یده و ان شبع حتی یرفع القوم ایدیهم فان ذلک یخجل جلیسه.
فرمود:وقتی سفره ی غذا بر پا شد، از خوراکی های دم دست بردارید و به طرف بالای غذا، دست درازی نکنید، چون خیر و برکت در قسمت بالای آن است، و نیز اگر سیر شدید، از غذا خوردن دست نکشید، تا بقیه افراد کنار سفره هم، غذای خود را بخورند، تا از خوردن خجالت نکشند.
15- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:البرکة فی وسط الطعام فکلوامن حافاته و لاتأکلوا من وسطه.
فرمود: برکت در وسط غذا است، پس از کنار آن بخورید، نه از وسط آن.
در دو حدیث اخیر به برکت در وسط و یا بالای سفره، اشاره شد، شاید منظور مبارک حضرت آن است که وقتی افراد سر سفره به قسمت های خوب و وسط سفر هجمه می کنند، ارزش سفره ی غذا از بین می رود، چنان که در بعضی از مجالس عروسی و میهمانی های دسته جمعی، بعضی از مدعوین، برای آن که از دیگران عقب نمانند، چنان به گوشت یا خورشت ها هجمه می کنند که به یک باره متوجه می شوی در سفره، برنج و نان هست اما گوشت یا مرغ تمام شده و عملاً سفره ی طعام از حیز انتفاع خارج شده و باعث نگرانی و خجالت صاحب مجلس می شوند. این وضع را تقریباً همه ی ما در مجالس عمومی دیده ایم. ظاهراً این رفتار عیب ناک همواره بوده، لذا پیامبر بزرگوار صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم در دو حدیث به این امر اخلاقی اشاره فرمودند.
16- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:البرکة فی الثلاثة الجماعة و السحور و الثرید.
فرمود: خیر و برکت در سه چیز است: اول به صورت دسته جمعی غذا خوردن، دوم غذا خوردن در سحرهاو سوم نان در آب گوشت و یا آب دوغ و مانند آن تردید کردن.
17- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من استعمل الخشبتین امن من عذاب الکلیتین.
فرمود: کسی که مسواک و خلال می کند،از درد کلیه ها در امان خواهد بود.
ممکن است حدیث بدین صورت باشد من استعمل الخشبتین امن من عذاب الکلبتینیعنی: کسی که از دو چوب (خلال و مسواک) مدام استفاده کند، از درد و بیماری های دندان در امان خواهد بود.
مراد از کلبتین، انبر دندان کشی است.
18- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:تخللوا علی اثر الطعام و تمضمضوا فانهما مصحة الناب و النواجد.
فرمود: بعد از خوردن، خلال کنید و با مضمضه کردن، دهان را بشویید زیرا این عمل موجب سلامتی دندان هایتان می شود.
19- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:القصعة تستغفر لمن یلحسها.
فرمود: ظرف غذا و بشقاب، برای کسی که آن را خوب پاک کرده و بلیسد استغفار می کند.
مقصود از لیسیدن ظرف غذا، زیاد نیاوردن غذا است. در بعضی از فرهنگ های مردمی، غذا در بشقاب زیاد آوردن، نوعی شخصیت طلبی و بزرگ نمایی است. این عمل که قطعاً اسراف است، فعلی حرام و مذموم است.
20- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:طعام الجواد دواء و طعام البخیل داء.
فرمود: خوردن غذای انسان کریم موجب درمان، و خوردن غذای انسان بخیل دردآور است.
چون غذای انسان های کریم با منّت نیست و شخص کریم توقع جبران آن را ندارد. اما فرد بخیل با منت نهادن و ریختن آبرو باعث آزار انسان می شود و هم چنین در صدد است که چند برابر آن چه را داده بگیرد. چون انسان های بخیل گمان می کنند، که با خوردن غذایشان، آن غذا کم می شود. اما انسان های کریم معتقدند که میهمان حبیب خداست و برکت با خود می آورد و میهمان را کریمانه پذیرایی می کنند اما افراد بخیل با تنگ نظری و منت نهادن، کاری را انجام می دهند که انسان از غذا خوردن بر سر سفره ی آن ها پشیمان می شود.
21- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:کلوا جمیعاًو لاتفرقوافان البرکة فی الجماعة.
فرمود: با هم غذا بخورید نه به صورت انفرادی که خداوند خیر و برکت خویش را در غذا خوردن به صورت دسته جمعی قرار داده است.
22- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:کثرةالطعام شوم.
فرمود:پرخوری شوم و ناگوار است.
23- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من جاع او احتاج و کتمه من الناس و مضی الی اللّه تعالی کان حقاً علیه ان یفتح له رزق سنة حلالاً.
فرمود:اگر کسی،گرسنگی و نیازمندی خویش را از مردم پنهان نگاه دارد (عزت نفس به خرج دهد) و امر خویش را به خدای منان واگذارد، خدای متعال برای او یک سال روزی حلال مقدر خواهدکرد.
دروازه های روزی حلال برایش گشوده خواهد شد.
24- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من کان یؤمن باللّه و الیوم الاخر فلیکرم ضیفه.
فرمود: کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد، میهمانش را عزیز و گرامی دارد.
25- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من التواضع أن یشرب الرّجل من سؤر أخیه المؤمن.
فرمود: از فروتنی و تواضع انسان آن است که نیم خورده ی برادر مؤمن خویش را بنوشد.
چون اوصافی که اسلام برای انسان قائل است، دهان مؤمن پیوسته پاکیزه و بری از آلودگی است، در احادیث قبلی مشاهده فرمودید که مسواک کردن و خلال و مضمضه کردن را رسول گرامی بسیار سفارش فرمودند.

روایت 26 تا 50

26- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من قل أکله قل حسابه.
فرمود: کسی که خوراکش سبک تر و کم تر است، لاجرم حساب و کتابش نیز در روز قیامت سبک تر خواهد بود.
27- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لایشربن احدکم قائماً.
فرمود: هنگامی که ایستاده هستی از نوشیدن پرهیز کن.
28- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:المحتکر ملعون فی الدنیا و الآخرة.
فرمود: احتکارکننده ملعون دنیا و آخرت است.
29- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الاحتکار فی عشرة البّر والشعیر و التمر و الزبیب و الذرة و السمن و العسل و الجبن و الجوز و الزیت.
فرمود: در ده چیز احتکار(کالایی را ذخیر کردن تا در موقع مناسب گران تر به فروش برسانند)است: 1. گندم 2. جو 3. خرما 4. کشمش 5. ذرت 6. روغن 7. عسل 8. پنیر 9. گردو 10. روغن زیتون
30- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:اذا لم یکن للمرء تجارة الاّ فی الطعام طغی و بغی.
فرمود: اگر انسان به غیر تجارت مواد غذایی، تجارت دیگری نداشته باشد دچار طغیان و معصیت می شود.
علتش این است که اگر تاجر فقط مواد غذایی و خوراکی مردم را در اختیار داشته باشد ممکن است روزی طمع کرده آن را احتکار کند و یا گران بفروشد.
31- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من جمع طعاماً یتربّص به الغلآء أربعین یوماً فقد بری من اللّه و بریِ اللّه منه.
فرمود: کسی که یک ماده غذایی را به امید این که گران شود و گران بفروشد، چهل روز نگه دارد، او از خداوند دور شده و خداوند هم از وی بری خواهد بود.
32- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من احتکر علی المسلمین طعاماً ضربه اللّه تعالی بالجذام والافلاس.
فرمود: کسانی که موادغذایی مسلمانان را احتکار کنند، خدای متعال آنان را به بیماری جذام و بیچارگی دچار خواهد کرد.
در واقع پیامبر گرامی اسلام صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم ، محتکرین موادغذایی را نفرین کرده اند.
33- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:تسحروا فانّ السحور برکة.
فرمود: سحری بخورید که خیر و برکت در سحری خوردن است.
34- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:سحروا خلاف أهل الکتاب.
فرمود: برخلاف اهل کتاب (یهودی و نصاری)که سحری نمی خورند، سحری بخورید.
35- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:علیکم بالهریسة فانّها تنشط للعبادة اربعین یوماً و هی التی نزلت علینا بدل مائدة عیسی .
فرمود: بر شما باد خوردن حلیم(غذایی که از گندم و گوشت کوبیده شده، تهیه می شود)که نشاط دهنده ی انسان در راه عبادت و بندگی تاچهل روز است و حلیسم خوراکی است که در عوض مائده ای بر عیسی علیه السّلام برایم فرستاده شد.
یعنی ارزش حلیم چون ارزش مائده ی آسمانی بر عیسی علیه السّلام است.
36- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لاتقطعوا الخبز بالسکین و اکرموه فانّ اللّه تعالی أکرمه.
نان را با کارد مبرید و گرامی بداریدش، چنان که خدای متعال آن را گرامی و ارزشمند داشت.
37- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ثلث لقمات بالملح قبل الطعام تصرف عن ابن آدم اثنین و سبعین نوعاً من البلاء منه الجذام و البرص.
فرمود: سه لقمه با نمک خوردن قبل از غذا، هفتاد و دو بیماری هم چون جذام و برص (نوعی بیماری پوستی) را از بنی آدم دفع می کند.
38- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من أکل الملح قبل کل شی دفع اللّه عنه ثلثمائة و ثلثین نوعاً من البلاء اهونها الجذام.
فرمود: کسانی که قبل از خوردن هر چیز، مقداری نمک می خورند خدای متعال سی صد و سی نوع بلا و بیماری که کم ترین آن بلاها، جذان است، را از وی دور کند.
نمک علاوه بر این که طعه دهنده ی غذا است، یکی از املاح لازم برای بدن است. نمک یا همان کلرید سدیم در معده و اثنی عشر تجزیه شده و اسید کلریدریک معده را درست می کند، که کمک کننده ی هضم غذاست. عملکرد دیگر نمک برقراری فشار اسمزی بین مایعات و سلول های بدن است. قابل ذکر است که خوردن نمک برای کسانی که سالم هستند در نظر گرفته شده، و برای کسانی که به تجویز پزشک، مصرف نمک مضر شناخته شده باید از خوردن آن خودداری کنند.
39- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:افتتحوا بالملح فانّه دواء من سبعین دآء.
فرمود: خوردن را با نمک آغاز کنید که آن دوای هفتاد درد است.
شاید مراد از هفتاد یا سیصد و سی از جهت نفع بی شمار این ماده غذایی است نه آن که دقیقاً هفتاد درد را درمان کند و در محاورات عمومی به کاربردن چنین اصطلاحی در همه ی زبان ها معمول است. مثلاً می گویند: صد بار آمدم نبودی؟ یعنی زیاد آمدم.
40- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:أفضل الصدقة ألماء.
فرمود: بهترین صدقات آب است.
در قدیم خصوصاً در سرزمین حجاز، هیچ کیمیایی چون آب ارزشمند نبود، حضرت سفارش فرمود تا آب را به عنوان صدقات جاریه قرار دهند، لذا متموّلین در گذشته با ساختن آب انبار و قنات و مانند آن و وقف آن برای عموم سعی در ایجاد صدقه جاریه داشتند. ضمناً احادیث در این باب بسیار است.
41- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:اذا اشتهیتم الماء فأشربوه مصّا و لا تشربوه عبّا.
فرمود: هنگامی که میل به آب داشتید (تشنه بودید) آن را به مکیدن (جرعه جرعه) بنوشید آن را لاجرعه (یک باره) نیاشامید.
یعنی یک لیوان آب را یک نفس وارد معده نکنید، بلکه جرعه جرعه بنوشید تا آب، این مایع حیاتی بر بدنتان گوارا باشد.
42- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ألعب یورث الکبّاد.
فرمود: نوشیدن لاجرعه ی آب برای کبد (جگر سیاه) مضر است.
تصور کنید: یک لیوان آب یخ صفر درجه یک باره وارد معده شود و کبد این غده ی حساس بدن، که باید با درجه ی حرارت معین کار کند، در اثر هم جواری با معده چه بلایی به سرش می آید.
43- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من تعوّد کثرة الطعام و الشراب قسی قلبه.
فرمود: کسی که خود را به پرخوردن و زیاد نوشیدن عادت دهد، سنگ دل می شود.
44- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم: اذا شرب أحدکم المآء وتنفس ثلاثاً کان آمناً.
فرمود: اگر هنگام نوشیدن آب، حداقل سه بار تنفس کنید، سلامتی خویش را تأمین کرده اید.
45- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:شرار امّتی الّذین یاکلون مخاخ العظام.
فرمود: اشرار امّت من کسانی هستند، که مغز استخوان می خورند.
46- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:انّ ابلیس یخطب شیاطینه و یقول علیکم باللّحم و المسکر و النسا فانّی لااجد اجماع الشّرّ الّا فیها.(2)
فرمود: شیطان رجیم به شیطان ها (انسان های معصیت کار) می گوید: بر شما باد خوردن گوشت و شراب و زن و من هیچ اجماعی را شرتر از این نیافتم.
47- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:علیکم باکل الجزور.
فرمود: بر شما باد خوردن بره های چاق و فربه.
چون احتمال بیماری در حیوانات لاغر بیش تر است.
48- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:اللّحم ینبت اللّحم و من ترک اللّحم اربعین صباحاً سآء خلقه.
فرمود: خوردن گوشت باعث روییدن گوشت در بدن می شود و اگر کسی چهل روز خوردن گوشت را ترک کند، بداخلاق و عصبی خواهد شد.
چون یک سری ویتامین ها و پروتئین های مهم و ضروری بدن در گوشت قرمز است اگر مصرف آن قطع شود پروتئین ها و ویتامین های ضروری به خصوص ویتامین B21 و... که بیش تر در گوشت، آن هم گوشت قرمز است، به بدن نمی رسد. هم چنین بیش ترین منبع آهن بدن نیز در گوشت قرمز و جگر است. بیش تر کسانی که گوشت خوار نیستند دچار کم خونی می شوند. علاوه بر آن موجب بیماری جسمی و روحی است که باعث بدخلقی فرد نیز خواهد شد.
49- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من ترک أکل المیتة و الدّم و لحم الخنزیر عند الاضطرار و مات فله النّار خالداً مخلدا.
فرمود: کسی که در هنگام ضرورت یعنی هنگامی که هلاکتش قطعی است از خوردن گوشت حیوان مرده و یا خون و گوشت بوزینه اِبا کند و بمیرد در آتش جهنّم مخلد خواهد بود.
زیرا این عمل نوعی خودکشی است. و این حدیث نشان دهنده ی اهمیت حیات انسان است.
50-قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لا تقطعوااللحم بالسکین علی الخوان فانه من صنع الاعاجم و انهشوه نهشا فانه اهنأ و امرو.
فرمود: گوشت را با چاقو نبرید که بر سفره بگذارید زیرا این کار از کارهای عجم است، بلکه گوشت را کوبیده مصرف کنید که بر شما گواراتر است.
شاید قطعه قطعه کردن گوشت با چاقو، مصرف آن را در سفره مشکل می کرده، لذا حضرت فرمود: برای مصرف راحت تر و نیز خوشمزه تر بودن، آن را بکوبید. چنان که امروز در بین ایرانیان آب گوشت را این گونه می کنند. برخلاف بیفتِک اروپاییان که گاهی با کارد و چنگال هم نمی توان مصرف کرد.

روایت 51 تا 100

51- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لاتاکلوا من صید المجوس الا المسک.
فرمود: از شکار و صید مجوس به غیر ماهی مخورید.
زیرا در اسلام برای صید قوائد و قوانینی وضع شده است که مجوس آن را در هنگام صید رعایت نمی کنند.
52- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من أکل اللحم أربعین یوماً صباحاً قسی قلبه.
فرمود: کسی که چهل روز پی در پی گوشت بخورد سنگ دل شود. در حدیث 48 سفارش شده بود که در مدت چهل روز، خوردن گوشت را ترک نکنید. و در این حدیث سفارش شده به این که در مدت چهل روز پی در پی خوردن گوشت هم صحیح نیست، جالب است که در هر دو حدیث به اثر گوشت بر بدن و اخلاق و قلب انسان اشاره شده است.
53- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:اوحی اللّه تعالی الی نبی من انبیائه حین شکی الیه ضعفه ان اطبخ اللحم. مع اللبن فانی قد جعلت الشفاء و البرکة فیهما.
فرمود: هنگامی که یکی از پیامبران از ضعف بدن خود به خدا شکایت برد خداوند به وی وحی فرستاد که گوشت را با شیر بپزد و فرمود: که من در گوشت و شیر شفا و برکت قرار داده ام.
54- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الارز فی الاطعمة کالسید فی القوم و انا فی الانبیاء کالملح فی الطعام.
فرمود: برنج در بین خوراکی ها چون سرور قوم است در بین قوم خود و من در بین انبیا مانند نمک در طعام هستم.
55- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من أکل الفاکهة و ترالم تضرهُ.
فرمود: اگر کسی فقط میوه بخورد زیان نخواهد دید.
56- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ادهنوا بالبنفسج فانه بارد بالصیف حار فی الشتآء.
فرمود: روغن بنفشه مصرف کنید که در تابستان خنک و در زمستان گرم است.
دو نکته را توضیح دهم - یکی این که لغت بنفسج معرب بنفشه است و نشان از آن دارد که این لغت از زبان فارسی وارد زبان عربی شده است، هم چون لغت برنامج که معرب برنامه است، و نیز کلمه ی مهرجان که معرب کلمه مهرگان است. نکته ی دوم آن که، طبیعت سرد و گرم که در طب پیامبر صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم و نیز در طب بوعلی سینا طبیب ایرانی و به طور کلی در طب قدیم وجود داشت متأسفانه در طب جدید به طور کلی منکر این نوع تقسیم بندی شده اند.
57- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:اسقوا نسآئکم الحوامل با لالبان فانها تزید فی عقل الصبی.
فرمود: به زنان حامله ی خود شیر بنوشانید زیرا موجب افزایش عقل در کودکش خواهد شد.
58- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:اذا شربتم اللبن فتمضمضوا فان فیه دسماً.
فرمود: هنگامی که شیر نوشیدید، دهان خود را با مضمضه کردن بشویید زیرا چربی شیر در بین دندان ها موجب فساد دندان و دهان خواهد شد.
59- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ثلاثة لاترد الوسادة و اللبن و الدهن.
فرمود: سه (پیشنهاد) را رد نکنید:1- متکا(که برای تکیه دادن مهمان به پشت او قرار می دهند.)2- شیر خوردن 3- روغن.
60- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الجبن دآء و الجوز دآء فاذا اجتمعا معاصارا دوآء.
فرمود: خوردن پنیر و نیز خوردن گردو به تنهایی موجب مرض است اما وقتی هر دو را با هم استفاده کنید سبب درمان خواهد شد.
61- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:شرب اللبن محض الایمان.
فرمود: نوشیدن شیر بهره ای از ایمان است.
62- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:علیکم بالالبان فانها تمسح الحر عن القلب کما یلسح الاصبع العرق عن الجبین و تشد الظهر و تزید فی العقل و تذکی الذهن و تجلوا البصر و تذهب النسیان.
فرمود: بر شما باد خوردن شیر، زیرا: عطش از قلب بزداید چنان که انگشتان دست عرق از پیشانی پاک کند و کمر قوی دارد و عقل افزاید و ذهن را صاف و روشن نماید و چشمان نورانی گرداند و فراموشی زایل کند.
63- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:عشر خصال تورث النسیان اکل الجبن و اکل سور الفارة و اکل التفاح الحامض و الجلجلان و الحجامة علی النقرة و المشی بین المرأتین و النظر الی المصلوب و قرائة لوح المقابر و شدة الاحزان و کثرة المعاصی.
فرمود: ده چیز سبب فراموشی است: خوردن پنیر(بدون مغز گردو)، نیم خورده ی موش، سیب ترش، گشنیز سبز، خون گرفتن از برجستگی پشت گردن، بین دو زن راه رفتن، نگاه کردن به انسان دار آویخته، بسیار خواندن سنگ قبرها، بسیار غصه خوردن (بر امور دنیوی) و بسیاری گناه.
64- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لیس یجزی مکان الطعام و الشرب غیر اللبن.
فرمود: هیچ نوشیدنی و خوراکی جای شیر را نمی گیرد.
لذا گویند: شیر غذای کاملی است، چون دارای انواع ویتامین ها و مواد پروتئینی است.
65- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ثلثة یفرح بهن الجسم یربوا الطیب و لباس اللین و شرب العسل.
فرمود: سه چیز موجب شادمانی قلب و فربهی جسم است: استشمام بوی خوش، پوشیدن لباس نرم و خوردن عسل.
66- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:علیکم بالعسل فوالذی نفسی بیده ما من بیت فیه عسل الا و تستغفر الملائکة لأهل ذلک البیت فان شربها رجل دخل فی جوفه ألف دوآء و خرج عنه ألف ألف دآء فان مات و هو فی جوفه لم تمس النّار جسده.
فرمود: شما را سفارش می کنم به خوردن عسل؛ قسم به آن کسی که جانم در دست اوست، در خانه ای که عسل باشد، فرشتگان برای اهل آن خانه استغفار کنند و کسی که عسل می خورد، هزار داروی شفا بخش به بدنش وارد می شود و هزاران درد از بدنش خارج می شود و اگر در هنگام مُردن عسل خورده باشد، آتش سوزان هم وی را نافذ نخواهد بود.
این تعبیرات به خاطر خاصیت فراوانی که در عسل است گفته شده است. شما خواننده ی محترم می دانید که هیچ خوراکی مثل عسل دوام و ثبات ندارد چنان که گویند عسل بیش از ده سال در هوای آزاد سالم خواهد ماند بدون آن که فاسد یا آلوده شود. بنابراین که خوراکی که خودش چنین ذات خوبی دارد، سبب ایجاد همان چیزی است که در اوست. به قول معروف: از کوزه همان برون تراود که در اوست.
67- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:قلب المؤمن حلو یحب الحلاوة.
فرمود: قلب انسان با ایمان شاد و خوش است و خوشی را دوست دارد.
68- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من ألقم فی فم اخیه المؤمن لقمة حلولا یرجوابها رشوة و لایخاف بها من شره و لایرید الا وجهه صرف اللّه عنه بها حرارة الموقف یوم القیامة.
فرمود: کسی که در دهان برادر مؤمنش یک غذای شیرین بگذارد به طوری که قصدش رشوه دادن نباشد و غیر از خدا از هیچ کس نترسد، خداوند متعال در روز قیامت، خواری و ذلت را از او دور می کند.
69- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:نعم الشراب العسل یربی القلب و یذهب برد الصدر.
فرمود: عسل نوشیدنی خوبی است که دل را صاف و نیکو می کند و سرما و رطوبت سینه را می زداید.
70- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من أراد الحفظ فلیاکل العسل.
فرمود: اگر خواستید حافظه ای قوی داشته باشید، عسل بخورید.
71- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:اذا اشتری أحدکم الخادمة فلیکن اول ما یطعمها العسل فانه اطیب لنفسها.
فرمود: اگر خدمتکاری خریدید، اولین غذایی که به او می دهید عسل باشد. زیرا این بهترین کار است.
در این حدیث به تأثیر روانی عسل توجه شده، زیرا وقتی خدمتکاری به منزل آمد و با عسل پذیرایی شد طبیعتاً عقده های روانی طبقاتی وی از بین می رود.
72- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:اذا ولدت المرئة فلیکن اول ما تاکل الرطب الحلو و التمر فانه لوکان شی افضل منه اطعمه اللّه تعالی مریم حین ولدت عیسی علیه السّلام.
فرمود: نخشتین خوراکی زن زایمان کرده، بهتر است خرمای تازه و یا خرمای خشک باشد و اگر خوراکی بهتر از این بود، هر آینه خدای متعال حضرت مریم سلام اللّه علیها را، پس از تولد حضرت مسیح علیه السّلام از آن طعام پذیرایی می نمود.
73- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:اذا جآء الرطب فهنؤنی و اذا ذهب فعزونی.
فرمود: هنگامی که فصل خرما آید مرا تهنیت گویید و هر وقت فصل آن گذشت مرا تسلیت گویید.
74- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:بیت لا تمر فیها کان لیس فیها طعام.
فرمود: خانه ای که در آن خرما نباشد مثل آن است که در آن خانه غذایی نیست.
75- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:نعم السحور للمؤمن التمر.
فرمود: بهترین سحری برای مؤمن خرما است.
76- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:کل التمر علی الریق فانه یقتل الدود.
فرمود: خرما را ناشتا صرف کنید تا انگل های درون بدن شما را نابود کند.
77- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من وجد التمر فلیفطر علیه و من لم یجد فلیفطر علی الماء فانه طهور.
فرمود: در هنگام روزه داری اگر خرما بود با آن افطار کنید و اگر نبود با آب روزه را افطار کنید که شوینده ی خوبی است.
78- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:خیر طعامکم الخبز و خیر فاکهتکم العنب.
فرمود: بهترین غذاهای شما نان و بهترین میوه تان انگور است.
79- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:خیر الأدام فی الدنیا و الاخرة اللحم و العنب لست باکله و لا أحرّم.
فرمود: بهترین خورشت ها (خوردنی ها) در دنیا و آخرت گوشت و انگور است ولی من این دو غذا را نه می خورم و نه حرامش می دارم.
80- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:خلقت النخلة و الرمان و العنب من فضله طینة آدم.
فرمود: خدای منان درخت خرما و انار و انگور را از برتری طینت حضرت آدم علیه السّلام آفرید.
81- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:کل العنب حبة حبة فانها آهنا.
فرمود: انگور را دانه دانه بخورید که این گونه خوردن گواراتر است. خوردن انگور با خوشه باعث می شود حشرات و تخم حشراتی که در لابه لای خوشه است وارد معده شده و سبب بیماری و سوء هاضمه گردد.
82- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:شکی نوح الی اللّه عن الغم فاوحی اللّه الیه أن یأکل العنب فانه یذهب الغم.
فرمود: حضرت نوح علیه السّلام به خداوند از غمگین بودن خویش شکایت کرد، پس وحی شد به وی که انگور بخور تا غمت زایل شود.
83- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ربیع امّتی العنب و البطیخ.
فرمود: بهار امّت من فصل انگور و خربزه است.
84- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لاتردوا شربة العسل علی من أتاکم بها.
فرمود: هنگامی که به شما شربت عسل تعارف می کنند از خوردن آن تردید به خود راه ندهید.
یعنی شربت عسل را بگیرید و بخورید پیامبر گرامی اسلام صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم با این بیانات شیوا و گیرا می خواهد، خاصیت بسیار مهم عسل را گوشزد انسان ها کند.
85- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:لحم البقر دآء و لبنها دوآء و لحم الغنم دوآء و لبنها دآء.
فرمود: گوشت گاو بیماری زا و شیرین درمان کننده است. چنان که گوشت گوسفند درمان کننده اما شیرش دردآور است.
به تجربه ثابت شده که طبیعت گوشت گاو شدیداً سرد است در حالی که شیرش گرم می باشد و طبیعت گوشت گوسفند گرم و شیرش سرد می باشد.
86- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:علیکم بالفواکه فی اقبالها فانها مصحة للابدان مطردة للاحزان و القوها فی أدبارها فانها داء الأبدان.
فرمود: شما را سفارش می کنم به خوردن میوه های نوبر و تازه رسیده، زیرا باعث سلامت بدن و زوال غم و اندوه است و میوه را در پایان فصلش رها کنید که برای بدن بیماری زا است.
87- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:أکل التین أمان من القولنج.
فرمود: خوردن انجیر شخص را از قولنج (گرفتگی عضلانی) حفظ می کند.
88- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:أفضل ما یبدء به الصائم الزبیب و التمر او شیی حلو.
فرمود: بهتر آن است که روزه دار با کشمش یا خرما و یا چیز شیرین دیگر روزه ی خود را باز کند.
با توجه به احادیث دیگر در این مورد بهترین راه، برای گشایش روزه، نمک یا شیرینی و یا آب است.
89- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:أکل السفرجل یذهب ظلمة البصر.
فرمود:خوردن به، کم نوری چشم را برطرف می کند.
90- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:علیکم بالرمان و کلوا شحمه فانه دباغ المعدة و ما من حبة تقع فی جوف احدکم الا أنارت قلبه و جنبه من الشیطان و الوسوسة اربعین یوماً.
فرمود: شما را سفارش می کنم به خوردن انار همراه با پیه آن، که معده را شست وشو دهد.هر دانه ی اناری که خورده شود موجب روشنایی قلب است، به طوری که تا چهل روز شیطان و وسوسه هایش را از شما دور کند.
مقصود از پیه انار، محتویات یا به اصطلاح گوشت آن است. به مزاح گویند: شخصی انار را با پیه گوسفند می خورد، به وی گفتند: چرا انار را با پیه گوسفند می خوری؟ گفت: روایت وارد شده.
مراد از شیطان در این جا همان آلودگی ها و میکروب هاست.
91- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من أکل رمانة حتی یتممها نور اللّه قلبه اربعین یوماً.
فرمود: هر کس اناری را به تمامه بخورد، خدای متعال چهل روز قلبش را نورانی گرداند.
92- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:ما من أحد أکل رمانة الأمرض شیطانه اربعین یوماً.
فرمود: کسی که اناری کامل خورد، میکروب های بدنش چهل روز رنجور باشند.
اشاره به خاصیت ضد میکروبی و تصفیه کنندگی انار است.
93- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:علیکم بالأترج فانه یضی الفؤاد و یزید فی الدماغ.
فرمود: شما را سفارش می کنم به خوردن ترنج که موجب روشنایی قلب و سبب زیادی عقل است.
ترنج نوعی از مرکبات است.
94- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:کل التین فانه ینفع البواسیر والنقرس.
فرمود: انجیر را بخورید که به درستی برای بواسیر (هموروئید) و نقرس مفید است.
در گذشته به نقرس داءالملوک یا بیماری ثروتمندان می گفتند. زیرا: از خوردن زیاد گوشت، ثروتمندان به این بیماری که دردی در انگشتان پا بود گرفتار می شدند.
95- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:کل البادنجان و أکثره فانها شجرة رأیتها فی الجنة فمن اکلها علی انها دآء کانت دآء و من أکل علی آنهادوآء کانت دواء.
فرمود: بادنجان بخورید، و خوردنش زیاد کنید که من بوته اش را در بهشت دیدم، اگر هنگام بیماری بخورید درد است و اگر در زمان سلامت میل کنید درمان است.
96- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:علیکم بالقرع فانه یزید فی الدماغ.
فرمود: بر شما باد خوردن کدو که قوه ی عاقله را تقویت کند.
97- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:کل الیقطین فلو کان للّه سبحانه و تعالی شجرة اخف من هذه لأنبتها علی اخی یونس علیه السّلام.
فرمود: کدو را بخورید که اگر خدای سبحان درختی از آن سبک تر می داشت برای برادرم یونس علیه السّلام می رویانید.
یقطین - کدوی حلوایی یا کدوی تنبل را گویند.
98- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:اذا أتخذ أحدکم مرقا فلیکثر فیه الدبا فانه یزید فی الدماغ و العقل.
فرمود: اگر بخواهید خورشتی بار گذارید، در آن کدوی خورشتی زیاد بریزید. زیرا، کدوی خورشتی موجب افزایش فکر و عقل است.
99- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:الکرفس بقلة الأنبیاء.
فرمود: کرفس سبزی انبیا است.
100- قال رسول اللّه صلّی اللّه و علیه و آله و سلّم:من أکل الخل قام علیه ملک یستغفر له حتی یفرغ منه.
فرمود: کسی که سرکه می خورد تا هنگامی که به خوردنش ادامه می دهد، ملکی برایش استغفار می کند.
منظور این است که بعضی تا سرکه را به لب می زنند به خاطر ترشی اش، زود آن را کنار می گذارند، در حالی که حضرت با این عبارت، ما را به خوردن سرکه تشویق فرمودند.