فهرست کتاب


آداب معاشرت در اسلام (ترجمه شرح الاربعین النبویة)

محمد حسین الجلالی‏ جواد بیات و محمد آذربایجانی‏

استهزاء و مسئولیت آن از نظر اسلام

خداوند متعال می فرماید:
یا ایها الذین امنوا لایخر قوم من قوم عسی أن یکونوا خیرا منهم ولا نساء من نساء عسی أن یکن خیرا منهن ولا تلمزوا انفسکم ولا تنابزوا بالألقاب، بئس الاسم الفسوق بعد الایمان و من لم یتب فاولئک هم الظالمون.
(حجرات / 11)
ای اهل ایمان! مومنان هرگز نباید گروهی گروه دیگر را استهزاء و مسخره کنند (شما چه می دانید) شاید آن قومی را که مسخره می کنید بهترین مومنان باشند. و نیز بین زنان با ایمان قومی دیگری را مسخره نکنند. چه بسا آن قوم بهتر از آنان باشند و هرگز (از همدینان خود) عیبجوئی نکنید. و به نام و لقب های زشت یکدیگر را نخوانید که پس از ایمان به خدا، نام فسق (بر مومن گذاشتن) بسیار زشت است و هر که از فسق و گناه به درگاه خدا توبه نکند بسیار ظالم و ستمکار است.
یکی از آداب اسلامی این است که هیچ انسانی، انسان دیگری را که در آفرینش مانند او است، به استهزاء نگیرد.
گاهی کسی که تو او را به باد مسخره گرفته ای، ممکن است انسانی شریف و با ارزش و پاک سرشت و خیرخواه جامعه باشد اگر چه ظاهر او گویای اینها نباشد.
این اخلاق زشت گاهی از ناآگاهی به مسئولیت خطیر انسانی و گاهی از حسادت سرچشمه می گیرد. زیرا که انسان حسود می خواهد از ارزش انسان متمدن در زندگی بکاهد لذا به کوچکترین نقطه ضعف وی انگشت می گذارد در حالی که خودش بیش از او نقطه ضعف دارد. اگر او انسان شریفی بود، به مقتضای شرافتش بجای مسخره کرده افراد به وظیفه اش عمل می کرد و در به سعادت رساندن دیگران، سعی و کوشش می نمود.
مراد از سخریه که در آیه شریفه به آن اشاره شده است؛ یعنی استهزاء و اهانت کردن به کرامت انسانها به هر طریقی که ممکن باشد. دین اسلام، هم از راه مثبت بوسیله تشویق و ترغیب انسان به کارهای نیک، و هم از راه منفی بواسطه نهی از منکر و دوری از آن، (با مسخره کرده یکدیگر)، مبارزه کرده است.

مسئولیتهای انسان

1 - مسئولیت در مقابل افراد جامعه

دین اسلام نسبت به امر به معروف و نهی از منکر، بسیار اهمیت داده و سفارش کرده است، زیرا که ایندو در برگیرنده مسئولیت در زندگی انسان است، و مسئولیت پذیری، هر فرد مسلمان را در زندگی موفق، و در پیشگاه خالق و وجدان و جامعه خود سربلند می کند، که خداوند متعال می فرماید:
ان السمع والبصر والفؤاد کل اولئک کان عنه مسئولا.
(اسراء / 36)
(... و بدون تحقیق در پس سخن نرو و کسی را نیک و بد مخوان و از احدی نکوهش و ستایش نکن و به کسی گمان بد نبر) زیرا که چشم و گوش و دل در پیشگاه خداوند مسئول اند.
و در سوره نور آیه 24 می فرماید:
یوم تشهد علیهم ألسنتهم و أیدیهم و أرجلهم بما کانوا یعملون.
بترسید از روزی که زبان و دست و پایتان بر اعمال (ناشایست) شما گواهی دهند.