فهرست کتاب


آداب معاشرت در اسلام (ترجمه شرح الاربعین النبویة)

محمد حسین الجلالی‏ جواد بیات و محمد آذربایجانی‏

نذر شرعی و احکام آن

نذر شرعی عبارت است از ملتزم شدن به انجام یا ترک کار مقدور در برابر خداوند متعال مثل اینکه نذر کند؛ یکی از دوستان مومن را زیارت کند، یا مثلا سیگار را ترک نماید یا در روز معین روزه بگیرد یا مبلغ معینی به فقراء کمک کند. که در همه این موارد، وفای به نذر واجب است و اگر مخالفت کرد، کفاره بر او واجب می گردد. و لازم است که مورد نذر، عقلا مقدور انسان بوده و شرعا نیز راجح و انجام آن بهتر از ترکش باشد. پس نذر به انجام دادن حرام یا مکروه، صحیح نمی باشد.

چند مسأله

1 - هرگاه کاری هنگام نذر یا قسم یا عهد مقدور انسان بوده و بعد از آن، ناممکن یا مشکل بشود، وفای به آن واجب نیست و کفاره هم ندارد.
2 - نذر و سوگند فرزند با منع پدر و مادر و همچنین نذر و سوگند زن با منع شوهر، منعقد نمی گردد و عمل به آن واجب نیست و کفاره هم ندارد.
2 - نذر و سوگند فرزند با منع پدر و مادر و همچنین نذر و سوگند زن با منع شوهر، منعقد نمی گردد و عمل به آن واجب نیست و کفاره هم ندارد.
3 - نذر نسبت به دیگران صحیح نیست. چنانکه گاهی بعضی افراد نذر می کنند که دختر خود را به سید بدهند که اینگونه نذرها صحیح نمی باشد و بر دختر هم وفای به آن، واجب نیست، بلکه او آزاد است (قبول بکند یا نکند) و خلاصه آنکه نذر نوعی معاهده با خداوند سبحان است که اگر شروط آن محقق شد، وفای به آن واجب است و هرگاه با آن مخالفت کند، کفاره بر او واجب می شود، که این خود نوعی از مجازات و کیفر است تا بلکه شخص از پیمان شکنی برگشته و ملتزم به عهد و پیمانهای خود بشود.

ارزش امانتداری در اسلام

خداوند متعال می فرماید:
یا ایها الذین امنوا لا تخونوا الله والرسول و تخونوا اماناتکم و انتم تعلمون.
(انفال / 27)
ای کسانیکه ایمان آورده اید، به خدا و پیامبر و امانتهای خود، خیانت نورزید در حالیکه شما (زشتی خیانت را بخوبی) می دانید.
یکی از بزرگترین راههای پیشرفت و ترقی هر جامعه، امانتداری آن است و کسی که امانتدار نیست، ایمان ندارد و کسیکه ایمان ندارد، خیری در وجود او نمی باشد. نه برای خود و نه برای ملت و وطن. زیرا که امانتداری موجب اطمینان جامعه و ساختن افراد آن است. و طبیعی است که مراتب امانتداری به اختلاف مرتبه اطمینان و مسئولیت افراد بستگی دارد. پس امانت رؤسا و کارفرمایان عبارت از انجام وظایف خویش در قبال ملت و کشور می باشد. و همچنین برای وزیر و مدیر و کارفرما لازم است که در انجام وظیفه خود بنحو احسن امین باشند و بر هر مسئولی لازم است که بر مصالح مردم و کشور خود دقیق و هشیار باشد و هر کس امانت و پستی را بعهده می گیرد باید وظیفه خود را به نیکی انجام دهد و بین امانت کوچک و بزرگ فرقی نمی باشد و حکم اسلام در همه آنها یکسان است.
امام سجاد (علیه السلام) می فرماید:
علیکم بأداء الأمانة فوالذی بعث محمدا صلی الله علیه و آله بالحق نبیا لو أن قاتل أبی الحسین ابن علی (علیه السلام) ائتمننیعلی السیف الذی قتله به لأدیته الیه.
(بحار / ج 72، 114)
بر شما باد به ادای امانت. قسم به خداوندی که محمد صلی الله علیه و آله را به حق به پیامبری برانگیخت، اگر قاتل پدرم حسین بن علی (علیه السلام) شمشیری را که با آن پدرم را شهید کرده پیش من امانت گذارد، البته آن را به او برمی گردانم.
و این نوع سخت گیری و تأکید از امام مسلمین بر ادای امانت، برای هشدار به این است که هدف شهادت امام حسین (علیه السلام) برای تطبیق اسلام با تمام بندها و جزئیات آن بوده است؛ که یکی از آنها ادای امانات است. و دیدگاه اسلام در مورد خیانت به امانت از این مطلب روشن می شود که خیانت، بدترین صفتی است که جامعه بوسیله آن، شکاف برمی دارد و نظام آن مختل می گردد. و در واقع خیانت یکنوع هرج و مرج و سقوط در سراشیبی است که چیزی مضرتر از آن، بر مردم و ملت وجود ندارد. زیرا که خیانت مستلزم از بین رفتن مسئولیتها در جامعه می گردد.
خداوند متعال می فرماید:
انالله یأمرکم ان تودوا الا مانات الی اهلها.
(نساء / 58)
خداوند به شما فرمان می دهد که امانت ها را به صاحبان آن، برگردانید.
و در جای دیگر می فرماید:
ان الله لایحب من کان خوانا أتیما.
(نساء / 107)
همانا خداوند افراد خیانت پیشه گنه کار را دوست ندارد.