فهرست کتاب


آداب معاشرت در اسلام (ترجمه شرح الاربعین النبویة)

محمد حسین الجلالی‏ جواد بیات و محمد آذربایجانی‏

کفاره غیبت

کفاره غیبت، عبارت از توبه بین خود و خداوند متعال و عذرخواهی از شخص غیبت شده می باشد، بشرط اینکه مفسده ای بر این عذرخواهی مترتب نشود. اما هرگاه از مفسده بترسد یا فرد غیبت شده مرده باشد، باید برای وی، استغفار و طلب آمرزش نماید.

اصلاح بین مردم در اسلام

دشمنی و کینه ای که از سخن چینی یا از غیبت، بین دو نفر سرچشمه می گیرد، گاهی موجب پیدایش عداوت بین دوستان و نزدیکان در یک جامعه می گردد، در نتیجه باعث جدائی بین دستجات و گروهها و تقسیم آنها به دستجات کوچکتر می شود، و اصلاح بین مردم اینگونه مفاسد را از بین خواهد برد، که در صورت ادامه و بقای آن، جامعه از یک زشتی و شربه زشتی دیگری کشیده خواهد شد.
چنانکه در قرآن کریم آمده است:
انما المومنون اخوة فاصلحوا بین اخویکم.
(حجرات / 10)
همانا مومنین با یکدیگر برادرند، پس بین برادران خود اصلاح کنید.
و در جای دیگر از قرآن می فرماید:
ان ارید الا الاصلاح ما استطعت و ما توفیقی الا بالله علیه توکلت و الیه انیب.
(هود / 88)
من (هود علیه السلام) اراده ای جز اصلاح ندارم به اندازه ای که توان دارم و برایم موفقیتی نیست مگر از جانب خدا، به او توکل نموده و به سوی او بازگشت می کنم.
بنابراین خیراندیشی و اصلاح بین مردم هنگامی است که شخص اصلاح دهنده خود فرد صالحی باشد، که از خود شروع نموده و بعد از خودسازی و تهذیب خویشتن به دیگران بپردازد، و در اصلاح آنان قدم بردارد.
لذا ملاحظه می شود که در قرآن کریم ماده صلاح و اصلاح بیش از یکصد و هفتاد (170) بار تکرار گردیده است چنانکه جمله الذین آمنوا و عملوا الصالحات بیش از پنجاه (50) مورد تکرار شده است. رمز آن هم این است که اگر کسی خود را به آداب حسنه مودب نسازد قادر به تأدیب و اصلاح دیگران نخواهد بود. خویشتن را اصلاح نکند، نمی تواند در دیگران موثر واقع بشود. قرآن کریم بسیاری از پیامبران الهی علیهم السلام را به خیر اندیشی توصیف کرده، چنانکه درباره پیامبر بزرگ خدا ابراهیم (علیه السلام) فرموده است:
و لقد اصطفیناه فی الدنیا و انه فی الاخرد لمن الصالحین.
(بقره / 130)
همانا ما او (ابراهیم) را در دنیا برگزیدیم و در آخرت نیز او از صالحین و شایستگان خواهد بود.
و درباره حضرت یحیی (علیه السلام) فرموده:
ان الله یبشرک بیحیی مصدقا بکلمة من الله و سیدا و حصورا و نبیا من الصالحین.
(آل عمران / 39)
همانا خداوند تو را به یحیی بشارت می دهد (کسی) که کلمه خدا (مسیح علیه السلام) را تصدیق می کند و رهبر خواهد بود، و از هوسهای سرکش برکنار، و پیامبر و از صالحان است.
و درباره حضرت عیسی (علیه السلام) فرموده:
و بکلم الناس فی المهد و کهلا و من الصالحین.
(آل عمران / 46)
و (عیسی علیه السلام) در گهواره و در پیری و بزرگی با مردم سخن خواهد گفت و از نیکان و صالحان خواهد بود.
و درباره زکریا (علیه السلام) و یحیی (علیه السلام) و عیسی (علیه السلام) و الیاس (علیه السلام) فرموده: و زکریا و یحیی و عیسی و الیاس کل من الصالحین.
(انعام / 85)
(بیاد آور) زکریا و یحیی و عیسی و الیاس را که همگی از صالحان بودند.
و درباره اسحاق (علیه السلام) و یعقوب (علیه السلام) فرموده:
و وهبنا له اسحق و یعقوب نافلة و کلا جعلنا صالحین.
(انبیاء / 72)
و به او (ابراهیم (علیه السلام) بعد از اسماعیل، اسحاق و یعقوب را عطا کردیم و همه را از شایستگان قرار دادیم.
و درباره اسماعیل و ادریس و ذاالکفل علیهم السلام فرموده:
واسمعیل و ادریس و ذاالکفل کل من الصابرین، و ادخلناهم فی رحمتنا انهم من الصالحین.
(انبیاء / 86)
(و بیاد آور) اسماعیل و ادریس و ذاللکفل را که جملگی از صابران بودند و همه را در رحمت خود داخل کردیم، زیرا که آنها از صالحان بودند.

مراتب اصلاح بین مردم

مراتب اصلاح بین مردم زیاد است و هر چقدر وسیعتر باشد، سود آن نیز بیشتر خواهد بود و هر مقدار سریعتر انجام پذیرد مؤثرتر می شود.
خداوند متعال می فرماید:
فاتقوا الله و اصلحوا ذات بینکم.
(انفال / 1)
از خدا بترسید و در میان خود اصلاح نمائید.
بنابراین اصلاح ذات البین یکی از ارزشهای بزرگ اسلامی است چه بین افراد یک جامعه و یا بین گروههای مختلف باشد، چنانکه در آیه شریفه آمده است:
و ان طائفتان من المومنین افتتلوا فاصلحوا بینهما... انما المومنون اخوة فاصلحوا بین اخوایکم واتقوا الله لعلکم ترحمون.
(حجرات / 10)
و هرگاه دو گروه از مومنین با یکدیگر کارزار و جنگ کنند، بین آنان را صلح دهید...
همانا مومنین با یکدیگر برادرند، پس در بین آنها اصلاح نموده و از خدا بترسید شاید که مورد رحمت خدا قرار بگیرید.
دین اسلام، بر نگهداری و حفظ زبان از بدگوئی، اسائه ادب و غیبت و سخن چینی و تهمت زدن، تأکید فراوان دارد، زیرا که صفات فوق، در شر آفرینی و ایجاد فساد نقش مشترک دارند و اسلام با توجه به اختلاف مردم در قومیت ها و نژادها و حسب و نسبها به اصلاح بین مردم فرمان می هد، زیرا که اصلاح دادن یک هدف انسانی و وظیفه هر انسان است. چقدر زیباست بیان خداوند متعال که می فرماید:
لاخیر فی کثیر من نجویهم الا من امر بصدقة أو معروف أو اصلاح بین الناس و من یفعل ذلک ابتغاء مرضات الله فسوف نوتیه اجرا عظیما.
(نساء / 14)
در بسیاری از راز گفتن ها و سخنان در گوشی آنان خبری نیست مگر کسی که فرمان به صدقه یا کار پسندیده یا اصلاح بین مردم دهد و هر کس چنین کاری را برای جلب رضای خدا انجام دهد، پاداش بزرگی به او خواهم داد.