فهرست کتاب


آداب معاشرت در اسلام (ترجمه شرح الاربعین النبویة)

محمد حسین الجلالی‏ جواد بیات و محمد آذربایجانی‏

غیبت و احکام آن

اسلام غیبت را حرام نموده و آن را به زشت ترین صورت، توصیف کرده است. چنانکه خداوند متعال می فرماید:
ولا تجسسوا ولا یغتب بعضکم بعضا ایحب احدکم أن یأکل لحم أخیه میتا فکرهتموه...
(حجرات / 12)
درباره مردم، تجسس نکنید و بعضی از شما (مومنان) غیبت بعضی دیگر را نکند آیا فردی از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟! (مسلما دوست ندارد.)
غیبت عبارت است از: یاد کردن اوصاف و شکل و خوی کسی، به طوری که اگر بشنود، از آن ناراحت شود، و این اوصاف هم حقیقتا در او باشد. این عمل یکی از گناهان کبیره و معاصی بزرگ است، که چه خونهائی را بر زمین ریخته است و مردم زیادی را هلاک ساخته و خانه هائی را ویران نموده و بین مردم جدائی انداخته است.
در حدیث شریف آمده است:
ایاکم والغیبة فان الغیبة أشد من الزنا ان الرجل یزنی و یتوب فیتوب الله علیه و ان صاحب الغیبة لایغفرله حتی یغفرله صاحبها.
(بحار / ج 74، 89 - میزان الحکمة / ج 7، 338)
از غیبت بپرهیزید زیرا که غیبت از زنا بدتر است چه بسا مردی زنا کند و توبه نماید، و خدا توبه اش را قبول کند ولی غیبت کننده آمرزیده نمی شود مگر اینکه صاحب غیبت از وی درگذرد.
پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:
الغیبة أن تقول فی اخیک ما فیه فان کنت صادقا فقد اغتبته و ان کنت کاذبا فقد بهته.
(میزان الحکمه / ج 7، 338 - ترغیب / ج 3، 515)
غیبت آن است که آنچه در برادر دینی تو است، از آن سخن گوئی که اگر راست گفته باشی غیبت او را کرده ای و اگر دروغ گفته باشی به وی بهتان زده ای.
پس غیبت و سخن چینی و بهتان صفاتی هستند که در شر و بدی به هم نزدیک اند.
سیری در روایات اسلامی
1 - پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:
کذب من زعم انه من حلال و هویأکل لحوم الناس بالغیبة.
(بحار / ج 72، 259)
دروغ می گوید کسی که گمان می کند حلال زاده است، در حالی که گوشت مردم را با غیبت آنان می خورد.
2 - پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:
من اغتاب مسلما او مسلمة لم یقبل الله صلاته ولا صیامه اربعین یوما و لیلة الا أن یغفرله صاحبه.
(بحار / ج 72، 259)
هر کس مرد یا زن مسلمانی را غیبت نماید، خداوند چهل شبانه روز نماز و روزه او را قبول نمی کند مگر اینکه صاحب غیبت وی را ببخشد.
3 - پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:
ألا و من یطول علی أخیه فی غیبة سمعها فیه فیردها عنه رد الله عنه ألف باب من السوء فی الدنیا والاخرة فان هو لم یردها و هو قادر علی ردها کان علیه کوزرمن اغتابه سبعین مرة.
(بحار / ج 72، 247)
آگاه باشید هر کس در گوش دادن به غیبت برادران مومن، بردباری نشان دهد و از آن مانع بشود، خداوند هزار دراز درهای بدی را در دنیا و آخرت از وی برمی گرداند و اگر از آن (غیبت) جلوگیری ننماید، در حالی که قدرت بر رد آن نیز دارد؛ هفتاد بار گناه غیبت کننده بر او خواهد بود.
4 - پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:
من بهت مومنا او مومنة أو قال ما لیس فیه اقامه الله تعالی یوم القیامة علی تل من نار.
(بحار / ج 72، 194)
هر کس به مرد و زن مومن، بهتان بزند، یا آنچه که در او نیست درباره اش بگوید؛ خداوند متعال در روز قیامت او را در میان تلی از آتش، نگه می دارد.
امام صادق (علیه السلام) فرمود:
الغیبة تأکل الحسانت کما تأکل النار الحطب.
(مکاسب شیخ انصاری (ره) - باب غیبت / 40)
غیبت کردن، اعمال نیک انسان را می خورد، چنانکه آتش هیزم را می سوزاند.
6 - امام صادق (علیه السلام) فرمود:
هر کس مسلمانی را غیبت کند و درباره آنچه که (از عیب) در اوست چیزی بگوید، او از ولایت خداوند عزوجل خارج شده و در ولایت شیطان داخل می شود.
7 - امام صادق (علیه السلام) فرمود:
من باهت مومنا أو مومنة بما لیس فیهما حبسه الله یوم القیامة فی طینة خبال.
(بحار / ج 72، 194)
هر کس به مرد یا زن مومن بهتان زند، و آنچه در او نیست بر وی ببندد، خداوند روز قیامت وی را در گل سرشته به زردابه دوزخیان، حبس و زندانی کند.
8 - امام صادق (علیه السلام) فرمود:
اذا اتهم المومن أخاه انمات الایمان فی قلبه کما ینماث الملح فی الماء.
(بحار / ج 72، 198)
هر کس برادر مومن خود را متهم سازد، ایمان در قلب وی ذوب می شود، چنانکه نمک در آب ذوب می شود.
در حرام بودن غیبت فرقی نیست که انسان خود غیبت کند یا به غیبت دیگران گوش دهد، زیرا که گوش دادن به غیبت نیز، مانند خود غیبت کردن حرام است، و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از غیبت کردن و گوش دادن به آن، نهی فرموده است.

مواردی که غیبت جایز است

چند مورد از حرمت غیبت، استثناء شده است و اینها مواردی است که دارای مصلحت شرعی است و روایات به چند مورد از آنها تصریح کرده است:
اول - فاسقی که آشکارا معصیت می کند.
دوم - تظلم و اظهار ظلم مظلوم (و غیبت کردن) پشت سر کسی که به او ظلم کرده، برای احقاق حق خود.
سوم - نصیحت و خیرخواهی کسی که در ازدواج با شریک شدن، مورد مشورت قرار گرفته، جایز است، تا حقیقت روشن شود و مشورت کننده، بدون آگاهی در دام نیافتد.
چه بسیارند افرد با وقار، که هنگام مشورت از خیرخواهی خودداری و کوتاهی می کنند، در حالی که اسلام در چنین مواردی غیبت را جایز دانسته است. این گونه افراد در جاهای حرام، غیبت را جایز می دانند، ولی در این نوع موارد، که اسلام اجازه داده است، اظهار حقیقت را حرام می دانند. گویا که اینان مأمورند با دستورات و اوامر دین مخالفت ورزند. پناه بر خدا از انحراف.

کفاره غیبت

کفاره غیبت، عبارت از توبه بین خود و خداوند متعال و عذرخواهی از شخص غیبت شده می باشد، بشرط اینکه مفسده ای بر این عذرخواهی مترتب نشود. اما هرگاه از مفسده بترسد یا فرد غیبت شده مرده باشد، باید برای وی، استغفار و طلب آمرزش نماید.