فهرست کتاب


آسانترین راه برای سیر و سلوک و تهذیب نفس (خلاصه ای از کتاب اوصاف الاشراف خواجه نصیر الدین طوسی)

خواجه نصیر الدین طوسی‏ باز نویس:سید محمد رضا غیاثی کرمانی

باب دوم : درباره رفع موانع سیر و سلوک که مشتمل بر شش فصل است.

فصل اول : توبه

خدای تعالی درباره توبه می فرماید:
توبوا الی الله جمیعا ایها المومنون لعلکم تفلحون(60)
توبه به معنای برگشت از گناه است. قبل از هر چیز باید دانست که گناه چیست تا بتوان از آن بازگشت نمود روشن و واضح است که کارهای انسان بر پنج نوع است.
1- کاری که حتما باید انجام داد و ترک آن جایز نیست. (واجب)
2- کاری که نباید انجام داد و انجام آن جایز نیست. (حرام)
3- کاری که انجام آن از انجام ندادن آن بهتر است. (مستحب)
4- کاری انجام ندادن آن از انجام آن بهتر است. (مکروه)
5- کاری که انجام دادن آن و ندادن آن یکسان است. (حلال)
گناه عبارت از کاری است که از نوع دوم یعنی حرام می باشد و توبه از آن بر همه عاقلان واجب است و منظور از گناه در اینجا تمامی گناهان فکری و زبانی و عملی است که با اختیار و اراده هر انسان عاقلی صورت می گیرد.
و اما ترک مستحب که از نوع سوم، و انجام مکروه که از نوع چهارم است ترک اولی نامیده می شود، و برای معصومین ترک اولی ناپسند است و بایستی از آن توبه کنند و برای اهل سیر و سلوک که به غیر از خداوند مقصدی ندارند توجه به غیر خدا گناه محسوب می شود و باید از آن توبه کنند. پس توبه بر سه نوع است:
1- توبه عام که مربوط به همه بندگان است (که بایستی از ترک واجبات و انجام محرمات توبه کنند).
2- توبه خاص که مربوط به معصومان است (که بایستی از ترک اولی توبه کنند).
3- توبه اخص که مربوط به اهل سیر و سلوک است (که بایستی از توجه به غیر خدا توبه کنند).
و اما توبه گنهکاران از نوع اول است و توبه حضرت آدم علیه السلام و سایر انبیاء از نوع دوم و توبه پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم که می فرماید:
و انه لیغان علی قلبی و انی لاستغفر الله فی الیوم سبعین مرة(61) از نوع سوم است.

توبه عام

و اما توبه عام متوقف بر دو شرط است.
1- آگاهی نسبت به تمامی کارها که کدام کار موجب رسیدن به کمال، و کدام کار موجب نقص است.
البته کمال بر حسب اشخاص گوناگون است. برای برخی از افراد نجات از عذاب، و برای عده ای رسیدن به ثواب و برای گروهی رضا و تقرب به پروردگار است.
نقص نیز مانند کمال گوناگون است برای برخی عملی که موجب استحقاق کیفر است و برای عده ای عملی که موجب محرومیت از ثواب است و برای گروهی عملی که موجب غضب آفریدگار یعنی لعنت است نقص محسوب می گردد.
2- آگاهی نسبت به فائده کمال، یعنی رضای خداوند، و ضرر نقص، یعنی غضب الهی.
هر عاقلی که این دو شرط، یعنی این دو آگاهی را دارا باشد گناه نمی کند و اگر احیانا مرتکب شده باشد توبه می نماید.