آئین زندگی

مرحوم آیة الله آقای حاج شیخ جواد تهرانی‏

(دیدگاه اسلام)

صلح و سازش: اسلام نه تنها از هر گونه (ستمکاری) تعدی و اذیت و آزار و ضرر اشخاص نسبت به یکدیگر (چنانکه در بسیاری از مطالب گذشته این کتاب دیده شده) به شدت منع و نهی می کند؛ بلکه می گوید: افراد جامعه برادران یکدیگرند و باید به اصلاح و صلح و سازش بین خود بپردازند و در تمام خوبیهای زندگی، مادی و معنوی کمک یکدیگر باشند. و گاه می گوید: همه نسبت به هم به منزله برادر و خواهر، و اطفال به منزله اولاد همه می باشند.بلکه نسبت به یکدیگر در نیکی و مهربانی و عطوفت و کمک مانند اعضاء همگی برای خاطر آن یک عضو آرامش نداشته باشند.
اسلام می گوید: مردم با ایمان باید دوستدار و یاور یکدیگر و دلیل و رهنمای یکدیگر باشند، اهتمام به امور یکدیگر بنمایند و نافع و ناصح و خدمتگزار یکدیگر بوده، کوشا در انجام حوائج یکدیگر باشند، و یکدیگر را به کارهای خیر و معروف وادار و از هرگونه کار زشت و منکر و فساد جلوگیری نمایند؛ هر فرد برای دیگران باید دوست بدارد هر آنچه را برای خود دوست دارد و کراهت بدارد هر آنچه را که برای خود کراهت می دارد.
اسلام می گوید: در مقابل دشمن ستمگر، باید مردم در صف محکم، متحد و همدست به منزله یک دست واحد بوده باشند و گذشته از حفظ وحدت و اتحاد بین خود که بزرگترین عامل پیشرفت و موفقیت است، باید همیشه مسلمانان مجهز به تجهیزات علمی و نیروهای هر عصر، به حدی باشند که تمام دشمنان خود را مرعوب داشته باشند.
اسلام می گوید: طبقات و افراد جامعه در حقوق و رد قبال قانون همه مانند دندانه های یک شانه برابر و یکسانند، امتیازات جاهلیت مانند امتیاز نژاد از میان مردم ملغی است؛ آری امیتاز (آنهم امتیاز شرافتی نه حقوقی) به زیادی تقوی و دانش است.
اسلام حمایت از ضعفاء و سفارش آنان را به دیگران با تأکید بسیار و به عناوین و بیانات بی شمار، کرده است.
اینک به ذکر نمونه ای از مدارک اسلام راجع به مطالب فوق پرداخته و مطالب فوق را نیز بخش، بخش در جلوی هر دسته از مدارک، مجدد یادآوری می کنیم انشاء الله تعالی.

(صلح و سازش)

اسلام می گوید: افراد جامعه مؤمنان، برادران یکدیگرند؛ پس باید به اصلاح (صلح و سازش) بین خود بپردازد و در نیکوکاری و تقوی یکدیگر را یاری کنند بلکه نسبت به یکدیگر به منزله اعضاء یک خاندان و حتی به منزله اعضاء یک تن شوند.
قرآن کریم :
(1) جز این نیست که اشخاص با ایمان برادرانند؛ پس میان برادرانتان اصلاح کنید و از خدا بپرهیزید، باشد که رحمت کرده شوید.
انما المؤمنون اخوة فاصلحوا بین اخویکم واتقوا الله لعلکم ترحمون.
(حجرات، 10)
(2) هیچ خیر و فایده ای در بسیاری از سخنان سری و راز گفتن مردم نیست مگر (راز گفتن) کسی که بر صدقه ای یا به کار نیکی یا به اصلاح میان مردمانی امر نماید و هر که به طلب رضای خدا چنین کند، (ما که خداوندگاریم) به زودی اجری بزرگ به او خواهیم داد.
لا خیر فی کثیر من نجویهم الا من امر بصدقة او معروف او اصلاح بین الناس ومن یفعل ذلک ابتغاء مرضات الله فسوف نؤتیه اجراً عظیماً. (نساء، 114)
(3) بر نیکی و پرهیزگاری یکدیگر را یاری و کمک کنید، و بر گناه و ستم تعاون نکنید، و از (معاصی) خدا بپرهیزید که خدا در کیفر دادن سختگیر و شدید است.
وتعاونوا علی البر والتقوی ولا تعاونوا علی الاثم والعدوان واتقوا الله ان الله شدید العقاب.
(مائده، 2)
روایات :
(1) از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): کسی که برای صلح بین دو نفر می رود، فرشته های خداوند تا هنگامی که برگردد بر او صلوات می فرستند و ثواب شب قدر به او داده می شود.
من مشی فی صلح بین اثنین صلی علیه ملائکة الله حتی یرجع واعطی ثواب لیلة القدر.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 632)
(2) از امام زین العابدین (علیه السلام): حق هم آیینان تو بر تو، در دل گرفتن سلامت و رحمت است برای آنان (تا این که فرمود:) و این که پیش تو پیرمردان آنان به جای پدرت، و جوانانشان به جای برادران (و خواهرانت) و پیره زنانشان به جای مادرت، و کودکانشان به جای فرزندانت باشند.
وحق اهل ملتک اضمار السلامة والرحمة لهم (الی ان قال (علیه السلام):) وان تکون شیوخهم بمنزلة ابیک وشبابهم بمنزلة اخوتک وعجایزهم بمنزلة امک والصغار منهم بمنزلة اولادک.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 442)
(3) از امام صادق (علیه السلام): اشخاص با ایمان در نیکی نمودنشان و رحمتشان و عطوفتشان به یکدیگر مانند یک پیکرند که چون عضوی از آن به درد آید سایر اعضاء با بیداری شب و تب او را همراهی می کنند.
المؤمنون فی تبارهم وتراحمهم وتعاطفهم کمثل الجسد اذا اشتکی تداعی له سائره بالسهر والحمی.
(مستدرک الوسائل، ص 410؛ به نقل از حسین بن سعید الاهوازی در کتاب المؤمن)

(اهتمام به امور مسلمین)

اسلام می گوید: مردم با ایمان باید یاور و دوستدار و چشم و راهنمای یکدیگر شوند، و اهتمام در امور مسلمین داشته و نافع و ناصح و ساعی و کوشا در انجام حوائج آنان باشند.
قرآن کریم :
(1) مردان و زنان مؤمن همه اولیا (یاور و دوستدار) یکدیگرند، به معروف یکدیگر را وادار می کنند و از منکر باز می دارند، اقامه نماز و ایتاء زکوة و اطاعت خدا و رسول او می کنند، آنانند که خداوند به زودی رحمتشان دهد که خداوند عزیز و حکیم است.
والمؤمنون والمؤمنات بعضهم اولیاء بعض یأمرون بالمعروف وینهون عن المنکر ویقیمون الصلوة ویؤتون الزکوة ویطیعون الله ورسوله اولئک سیرحمهم الله ان الله عزیز حکیم.
(توبه، 71)
روایات :
(1) از امام صادق (علیه السلام): مؤمن برادر مؤمن است، چشم اوست، دلیل اوست، به او خیانت و ستم و تقلب و خلف وعده نمی کند.
المؤمن اخ المؤمن عینه ودلیله لایخونه ولایظلمه ولایغشه ولایعده عدة فیخلفه.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 228)
(2) از امام صادق (علیه السلام): مسلمان برادر مسلمان است؛ چشم او و آینه او و دلیل اوست، به او خیانت و خدعه و ستم نکند و دروغ نگوید و غیبت او ننماید.
المسلم اخ المسلم هو عینه ومرآته ودلیله لایخونه ولایخدعه ولایظلمه ولایکذبه ولایغتابه.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 228)
(3) از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): کسی که صبح کند در حالی که به امور مسلمین اهتمام نداشته باشد مسلمان (صحیح و کامل) نیست؛ و کسی که صدای شخصی را بشنود که ندا می کند: ای مسلمانان (به فریادم برسید)؛ و او را اجابت نکند پس او مسلمان (صحیح و کامل) نیست.
من اصبح لایهتم بامور المسلمین فلیس بمسلم، ومن سمع رجلاً ینادی: یا للمسلمین! فلم یجبه فلیس بمسلم.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 520)
(4) از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): مردم، روزی خواران خداوندند، پس محبوبترین مردم نزد خداوند کسی است که روزی خواران خدا را نفع رساند.
الخلق عیال الله فاحب الی الله من نفع عیال الله.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 520)
(5) از امام صادق (علیه السلام): از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) سؤال شد که محبوبترین مردم نزد خدا کیست؟ فرمود: نافعترین مردم برای مردم.
سئل رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): من احب الناس الی الله؟ قال: انفع الناس للناس.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 520)
(6) از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): خلق همگیشان روزی خواران خداوندند؛ پس محبوبترین آنان نزد خداوند عزّوجلّ، نافعترین ایشان برای روزی خواران خدا است.
الخلق کلهم عیال الله فاحبهم الی الله عزّوجلّ انفعهم لعیاله. (وسائل الشیعه، ج 2، ص 521)
(7) از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): بهترین مردم کسی است که مردم به او بهره ور گردند.
خیر الناس من انتفع به الناس.
(مستدرک الوسائل، ج 2، ص 403؛ به نقل از امالی صدوق)
(8) از امام عسگری (علیه السلام): دو خصلت است که فوق آن دو، چیزی نیست: ایمان به خدا و نفع داشتن برای برادران (ایمانی).
خصلتان لیس فوقهما شی ء: الایمان بالله ونفع الاخوان.
(مستدرک الوسائل، ج 2، ص 403؛ به نقل از تحف العقول)
(9) از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): به راستی عظیمترین مردم از جهت مقام نزد خداوند در روز قیامت کسی است که بیشتر از همه در روزی زمین به خیرخواهی خلق خدا قدم برداشته باشد.
ان اعظم الناس منزلة عندالله یوم القیمة امشاهم فی ارضه بالنصیحة لخلقه.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 526)
(10) از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): هر یک از شما همانگونه که برای خود خیر خواهی دارد، باید برای برادر (ایمانی) خود خواهی داشته باشد.
لینصح الرجل منکم اخاه کنصیحته لنفسه.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 526)
(11) از امام صادق (علیه السلام): بر شما باد خیرخواهی خالص نسبت به خلق برای خدا؛ پس هرگز خدا را به عملی افضل از آن ملاقات نخواهید نمود.
علیکم بالنصح لله فی خلقه فلن تلقاه بعمل افضل منه.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 526)
(12) از امام صادق (علیه السلام): بر مؤمن واجب است که برای مؤمن در حضور و غیاب خیرخواهی داشته باشد.
یجب للمؤمن علی المؤمن النصیحة له فی المشهد والمغیب. (وسائل الشیعه، ج 2، ص 526)
(13) از امام صادق (علیه السلام): اشخاص با ایمان خدمتگذار یکدیگرند. راوی سؤال نمود: چگونه خدمتگذار یکدیگرند؟ امام فرمود: فایده به یکدیگر می رسانند.
المومنون خدم بعضهم لبعض. قال الراوی قلت: وکیف یکون خدم بعضهم لبعض؟ قال (علیه السلام): یفید بعضهم بعضاً.
(مستدرک الوسائل، ج 2، ص 411؛ به نقل از کتاب الاخوان صدوق)
(14) از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): اشخاص با ایمان برادرند، حوائج یکدیگر برآورند؛ پس به برآوردن حوائج یکدیگر، خداوند حوائج آنان را در روز قیامت برآورد.
المؤمنون اخوة یقضی بعضهم حوائج بعض فبقضاء بعضهم حوائج بعض یقضی الله حوائجهم یوم القیمة.
(مستدرک الوسائل، ج 2، ص 406؛ به نقل از امالی شیخ مفید)
(15) از امام صادق (علیه السلام): رفتن مسلمان در پی حاجت برادر مسلمانش بهتر از هفتاد طواف خانه کعبه است.
مشی المسلم فی حاجة اخیه المسلم خیر من سبعین طوافاً بالبیت.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 524)
(16) از امام صادق (علیه السلام): برآوردن حاجت یک نفر مؤمن، از بیست حج که در هر حجی صاحبش صد هزار خرج کند، نزد خدا محبوبتر است.
لقضاء حاجة امرء مؤمن احب الی الله من عشرین حجة کل حجة ینفق فیها صاحبها مأة الف.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 524)
(17) از امام کاظم (علیه السلام): به راستی خدا بندگانی در زمین دارد که در انجام حوائج مردم کوشش می کنند؛ آنان در روز قیامت ایمنند، و کسی که بر مؤمنی مسرتی وارد کند خداوند در روز قیامت قلب او را فرحناک سازد.
ان لله عباداً فی الارض یسعون فی حوائج الناس هم الامنون یوم القیمة، ومن ادخل علی مؤمن سروراً فرح الله قلبه یوم القیمة.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 524)
(18) از امام صادق (علیه السلام): خداوند عزّوجلّ فرموده: خلق، روزی خواران من هستند؛ محبوبترین ایشان نزد من با لطفترین آنان است به خلق و کوشاترین آنان در برآوردن حوائج خلق.
قال الله عزّوجلّ: الخلق عیالی فاحبهم الی الطفهم بهم واسعاهم فی حوائجهم.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 524)
(19) از امام صادق (علیه السلام): کسی که در برآوردن حاجت برادر مسلمانش شتاب و کوشش بنماید و خداوند به دست او انجام آن حاجت را جاری سازد، برای او خداوند عزّوجلّ (ثواب) یک حج و یک عمره و اعتکاف و روزه دو ماه در مسجدالحرام می نویسد، و اگر کوشش کند ولی انجام آن را خداوند به دست او جاری نسازد، برای او خداوند عزّوجلّ (ثواب) یک حج و یک عمره می نویسد.
من سعی فی حاجة اخیه المسلم فاجتهد فیها فاجری الله علی یدیه قضاها کتب الله عزّوجلّ له حجة وعمرة واعتکاف شهرین فی المسجدالحرام وصیامهما وان اجتهد ولم یجر الله قضاها علی یدیه کتب الله عزّوجلّ له حجة وعمرة.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 524)
(20) از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): رفتن با برادر مسلمان در پی حاجتی، محبوبتر است نزد خداوند متعال از اعتکاف دو ماه در مسجدالحرام.
مشی مع اخ مسلم فی حاجة احب الی الله تعالی من اعتکاف شهرین فی المسجد الحرام.
(مستدرک الوسائل، ج 2، ص 408)