آئین زندگی

مرحوم آیة الله آقای حاج شیخ جواد تهرانی‏

دورویی و دوزبانی

از بدترین خصال، دورویی و دوزبانی است و شخص دورو و دوزبان در اسلام از بدترین مردم است.
روایات :
(1) از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): همانا بدترین مردم روز قیامت نزد خداوند، آدم دورو است.
ان شر الناس یوم القیامة عندالله ذوالوجهین.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 235)
(2) از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): بدترین مردم کسی است که دورو و دوزبان باشد.
شر الناس من کان ذاوجهین ولسانین.
(مستدرک الوسائل، ج 2، ص 102)
(3) از امام موسی بن جعفر (علیه السلام): بد بنده ای است آنکه دورو و دوزبان باشد: ثنای برادرش را گوید هنگامی که ببیند او را، و چون از او پنهان شود او را می خورد (یعنی از او بدگویی می کند)، اگر به برادرش نعمتی داده شود به او رشک ورزد، و چون ابتلایی پیدا نماید ترک یاری او کند.
بئس العبد عبد یکون ذا وجهین وذالسانین: یطری اخاه اذا شاهده ویأکله اذا غاب عنه، ان اعطی حسده، واذا ابتلی خذله.
(مستدرک الوسائل، ج 2، ص 102؛ به نقل از تحف العقول)
(4) از امام صادق (علیه السلام): کسی که مسلمانان را به دورویی و دوزبانی ملاقات کند، در روز قیامت برای او دوزبان از آتش آماده است.
من لقی المسلمین بوجهین ولسانین جاء یوم القیمة وله لسانان من نار.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 235)

خشم

اسلام مردم را از خشم نابجا (به غیر منظور خدا) که بسیار مذموم و خطرناک است، بر حذر نموده و به بردباری و فروبردن خشم بسیار تشویق و تحریص نموده است.
روایات :
(1) از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): خشم، ایمان را فاسد می کند چنانکه سرکه عسل را.
الغضب یفسد الایمان کما یفسد الخل العسل.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 469)
(2) از امام صادق (علیه السلام): خشم کلید هر بدی است.
الغضب مفتاح کل شر
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 469)
(3) از امام صادق (علیه السلام): کسی که مالک خشمش نشود، مالک عقلش نشده است.
من لم یملک غضبه لم یملک عقله.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 469)
(4) از امیرالمؤمنان علی (علیه السلام): خشم شر است، اگر پیروی آن کنی (تو را) هلاک کند. خشم، دشمن تو است؛ پس او را مالک نفس خود مکن. خشم، خردها را فاسد و آدمی را از راه صواب دور کند. از خشم دوری کن که خشم آتش سوزان است. از خشم بپرهیز زیرا اوّل آن دیوانگی و آخر آن پشیمانی است. خشم بد قرینی است؛ عیوب آدمی را ظاهر سازد و بدی را نزدیک و خوبی را دور کند. کسی که بر او خشم و شهوتش چیره شود پس او در رتبه چهارپایان است.
الغضب شر ان اطعته دمر الغضب عدو فلا تملکه نفسک الغضب یفسد الالباب ویبعد من الصواب احذر الغضب فانه نار محرقة ایاک والغضب فاوله جنون وآخره ندم بئس القرین الغضب یبدی المعایب ویدنی الشر ویباعد الخیر من غلب علیه غضبه وشهوته فهو فی حیز البهائم.
(مستدرک الوسائل، ج 2، ص 326؛ به نقل از غرر آمدی)

کظم غیظ

خداوند در وصف متّقین که وعده بهشت وسیع را به آنان داده می فرماید:
قرآن کریم :
(1) آنانند که چون هنگام وسعت و چه هنگام شدت و سختی، به مردم انفاق می کنند، و فروخورندگان خشم و درگذرندگان از مردمند و خداوند محسنین را دوست می دارد.
وسارعوا الی مغفرة من ربکم وجنة عرضها السموات والارض اعدت للمتقین الذین ینفقون فی السراء والضراء والکاظمین الغیظ والعافین عن الناس والله یحب المحسنین.
(آل عمران، 133، 134)
(2) پس هر چه (نعمت) داده شده اید همانا متاع و بهره زندگی دنیا است و آنچه نزد خداست (از مثوبات اخروی) بهتر و پاینده تر است برای آنان که ایمان آورده اند و بر پروردگارشان توکل دارند، و آنان که از گناهان بزرگ و کارهای زشت دوری گزینند و هر گاه به خشم آیند درگذرند و چشم پوشی کنند.
فما اوتیتم من شی ء فمتاع الحیوة الدنیا وما عندالله خیر وابقی للذین آمنوا وعلی ربهم یتوکلون والذین یجتنبون کبائر الاثم والفواحش واذا ما غضبوا هم یغفرون.
(شوری، 36، 37)
روایات :
(1) از امام صادق (علیه السلام): هیچ بنده ای نیست که خشمی را فرو خورد مگر این که خداوند (عزّوجلّ) عزت او را در دنیا و آخرت زیاد می کند.
ما من کظم غیظاً الا زاده الله عزّوجلّ عزاً فی الدنیا والاخرة. (وسائل الشیعه، ج 2، ص 224)
(2) از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): کسی که خشمی را فرو خورد و بردباری کند با این که بر انفاذ و اجرای آن خشم قادر باشد، خداوند اجر یک شهید به او بدهد.
من کظم غیظاً وهو یقدر علی انفاذه وحلم عنه اعطاه الله اجر شهید.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 224)
(3) از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): کسی که خشمی را فروخورد با این که بر انفاذ آن قادر باشد، خداوند از پی آن امن و ایمانی که طعم (و لذت) آن را بیابد پاداش بدهد.
من کظم غیظاً وهو یقدر علی امضائه اعقبه الله امناً وایماناً یجد طعمه.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 224)
(4) از امام صادق (علیه السلام): کسی که خشمی را فرو خورد، با آنکه اگر می خواست آن را انفاذ کند می توانست، خداوند در روز قیامت قلب او را از رضا و خشنودی خود پر کند.
من کظم غیظاً ولو شاء ان یمضیه امضاه ملا الله قلبه یوم القیمة رضاه.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 224)
(5) از امام صادق (علیه السلام): کسی که خشمی را فروخورد با این که بر انفاذ آن توانا باشد، خداوند قلب او را تا روز قیامت از امن و ایمان پر کند.
من کظم غیظاً وهو یقدر علی انفاذه ملا الله قلبه امناً وایماناً الی یوم القیمة.
(مستدرک الوسائل، ج 2، ص 88؛ به نقل از مشکوة الانوار)
(6) از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): خردمندترین مردم، شدیدترین مردم است در مدارا و ملاطفت با مردم. و هوشیار و دوراندیش ترین مردم، کسی است که بیشتر از همه خشم خود را فروخورد.
اعقل الناس اشد مداراة للناس واحزم الناس اکظم غیظاً.
(مستدرک الوسائل، ج 2، ص 88؛ به نقل از روضة الواعظین)
(7) از امام باقر (علیه السلام): به راستی خداوند شخص با حیا و بردبار را دوست دارد.
ان الله یحب الحیی الحلیم.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 455)
(8) از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): به درستی شخص به بردباری با مردم، رتبه روزه دار شب زنده دار را درک می کند.
ان الرجل لیدرک بالحلم درجة الصائم القائم.
(مستدرک الوسائل، ج 2، ص 304؛ به نقل از لب اللباب قطب راوندی)
(9) از امام باقر (علیه السلام): کسی که خشمش را از مردم نگهدارد، خداوند عذاب روز قیامت را از او نگهدارد.
من کف غضبه عن الناس کف الله عنه عذاب یوم القیمة.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 469)
(10) از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): از محبوبترین راهها به سوی خداوند عزّوجلّ (فرو بردن) دو جرعه است: یکی جرعه خشمی که رد کنی آن را به بردباری، دیگری جرعه مصیبتی که رد کنی آن را به شکیبایی.
من احب السبیل الی الله عزّوجلّ جرعتان: جرعة غیظ تردها بحلم وجرعة مصیبة تردها بصبر.
(وسائل الشیعه، ج 2، ص 224)