فهرست کتاب


دانش نامه احادیث پزشکی

محمد محمدی ری شهری دکتر حسین صابری

رهنمودهای اسلام درباره خوردن

رعایت دستورهای بهداشتی درخوردن و آشامیدن، یکی از مهم ترین عوامل سلامت، شادابی و طول عمر است. اگر مردم بدانند که چه باید بخورند، چه اندازه بخورند و چگونه بخورند و نیز دانسته خود را به کار ببندند، بی تردید، بیشتر بیماری ها از جامعه بشری رخت برخواهد بست و انسان ها لذت و طراوت زندگی را خواهند چشید.
نخستین نکته برای رعایت دستورهای بهداشتی درباره خوردن، توجه به این حقیقت است که در نظام آفرینش، خوردن، ابزاری برای زندگی است، نه آنکه زندگی، ابزاری برای خوردن؛ چنان که در حکمتی منسوب به امام علی (علیه السلام) آمده است:
لا تطلب الحیاة لتأکل، بل اطلب الاکل لتحیا؛(1683)
زندگی را برای خوردن مخواه؛ بلکه خوردن را برای زندگی بخواه.
بسیاری از مردم - اگر نگوییم بیشتر آنان - سلامت، شادابی و زندگی خود را فدای شکم خود می کنند. از این رو، هیچ گاه به فکر این نیستند که چه بخورند، چگونه بخورند و چه اندازه بخورند. پس، هر چه را مزه بهتری دارد، به هر اندازه که میل دارند و به هر شکلی که پیش بیاید، مصرف می کنند و بدین سان، گرفتار انواع بیماری ها می شوند، چنان که امام علی (علیه السلام) می فرماید:
من غرس فی نفسه محبة أنواع الطعام، اجتنی ثمار فنون الاسقام؛(1684)
هر کس در دل خود، درخت علاقه به انواع غذاها را بکارد، میوه گونه های ناتن درستی را می چیند.
رهنمودهای اسلام در این زمینه، فوق العاده مهم و ارزشمندند و با در نظر گرفتن عصر صدور آنها، معجزه علمی پیشوایان دین، محسوب می شوند. در این باره، توجه به دو نکته، دارای اهمیت است:
1 - رهنمودهای اسلام درباره خوردن، تنها سلامت جسم را تضمین نمی کنند؛ بلکه تضمین کننده سلامت هم جسم و هم جان انسان هستند.
2 - از آن جا که عقل و علم، بر همه رازهای آفرینش احاطه ندارند، چه بسا حکمت برخی از رهنمودهای اسلام برای دانش امروز، مجهول باشد؛ ولی بی تردید، این، به معنای بی دلیل بودن آن رهنمودها نیست، چنان که فلسفه شماری از احکام اسلام، در گذشته مجهول بود و امروزه علم به راز آنها پی برده است.
و اینک، اشاره ای کوتاه به آن رهنمودها:

یک - مهم ترین رهنمود

نخستین و مهم ترین رهنمود اسلام دربراه مواد غذایی مورد مصرف، این است که حلال باشند، بدین معنا که:
اولا: آنچه انسان مصرف می کند، باید از راه مشروع، تهیه شده باشد. غذایی که از راه نامشروع و تجاوز به حقوق دیگران تهیه گردد، هر چند ممکن است برای سلامت جسم، ضرر نداشته باشد؛ اما بی تردید بری سلامت روان، زیانبار است.
ثانیاً: غذای انسان باید از طیبات (آنچه پاک است) تهیه شده باشد. بر اساس این رهنمود، انسان نباید غذاهایی را که طبع توده مردم، از آن نفرت دارد، یا اسلام، خوردن آن را ممنوع دانسته (مانند: گوشت مردار یا گوشت حیوانات حرام گوشت) مصرف کند، هر چند که تجاور به حقوق دیگران نباشد.
ثالثاً: غذا برای کسی که مصرف کننده است، نباید زیانبار باشد. توضیح، این که: ممکن است غذایی، برای یک نفر مفید باشد؛ اما برای دیگری، به دلیل آن که بیمار است، زیانبار باشد.
رابعاً: غذا برای جان انسان و یا جامعه نباید مفسده داشته باشد. توضیح، این که: ممکن است غذایی حلال باشد و برای جسم هم زیانبار نباشد، لیکن چگونگی مصرف آن، برای جان و یا جامعه مفسده داشته باشد (مانند: غذا خوردن در ظروف طلا و نقره، یا غذا خوردن از سفره ای که مشروبات الکلی در آن قرار دارد). خوردن این گونه غذاها نیز در اسلام، ممنوع شناخته شده است.

دو - دو وعده غذا خوردن در شبانه روز

در روایات اسلامی، برای تداوم سلامت و شادابی انسان، خوردن دو وعده غذا در صبح و شام، توصیه شده است. اهل بهشت نیز که در دار الاسلام، جاوید هستند، در همین دو وعده، غذا می خورند: ولهم رزقهم فیها بکرة وعشیا؛(1685) و در بهشت، هر صبح و شام، روزی آنان آماده است.