دانش نامه احادیث پزشکی

نویسنده : محمد محمدی ری شهری مترجم : دکتر حسین صابری

پیش گفتار

اهمیت پزشکی

در حوزه علوم بشری، پزشکی، سرآمد همه دانش هاست؛ چرا که فلسفه سایر علوم، بهره وری انسان از مواهب زندگی است و این هدف، جز در پرتو سلامت جسم و جان، میسر نیست.(1) از این رو، امام باقر (علیه السلام) می فرماید:
واعلم أنه لا علم کطلب السلامة، ولا سلامة کسلامة القلب.(2)
بدان که نه هیچ دانشی چون جستن سلامت است و نه هیچ سلامتی چون سلامت دل.
این سخن، به روشنی نشان می دهد که از نگاه اسلام، طب روان، ارجمندتر از طب تن، و طب تن، ارزشمندتر از سایر علوم است. این حدیث نبوی نیز بدین معنا اشاره دارد که می فرماید:
العلم علمان: علم الادیان و علم الأبدان.(3)
دانش بر دو گونه است: دانش دین ها و دانش بدن ها.

طبابت، کار خداوند است

قرآن کریم، از ابراهیم خلیل (علیه السلام) نقل می کند که فرمود:
واذا مرضت فهو یشفین.(4)
و چون بیمار شوم، او (خداوند) شفایم می دهد.
این سخن، بدین معنا است که طبابت، کار خداوند متعال است و طبیب واقعی اوست.(5)
خداوند است که خواص درمانی را در داروها نهاد و در نظام آفرینش، برای هر دردی دارویی آفرید(6) و به انسان، استعداد شناخت دردها و داروها و چگونگی درمان آنها را عنایت کرد و بدین سان، او را مظهر نام های طبیب و شافی خود، قرار داد، چنان که پیامبران الهی نیز (برای درمان بیماری های جان) مظهر این نام های مقدس هستند. امام علی (علیه السلام)، در توصیف پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید:
طبیب دوار بطبه، قد أحکم مراهمه، وأحمی مواسمه، یضع ذلک حیث الحاجة الیه، من قلوب عمی، وآذان صم، وألسنة بکم. متتبع بدوائه مواضع الغفلة، ومواطن الحیرة.(7)
طبیبی بود که طبابت را بر بالین بیماران می برد، مرهم را درست بر جایی که باید، می نهاد و آن جا که بایسته بود، داغ می نشاند. او این همه را بدان جا می رساند که نیازمندش بود: دل های بی فروغ، گوش های ناشنوا و زبان های ناگویا. با درمان خویش، منزلگاه های بی خبری و جایگاه های سرگشتگی انسان را می جست.
بنابراین، از نگاه اسلام، طبیب و دارو خواه برای روح (جان / روان)، و خواه برای تن (بدن / جسم)، تنها نقش یک واسطه را در نظام حکیمانه آفرینش ایفا می کنند و درمان کننده، فقط خداوند متعال است.