فهرست کتاب


خورشید مغرب غیبت، انتظار،تکلیف

محمد رضا حکیمی‏‏‏‏‏‏‏

21 - همیاری و همکاری

پیوند استواری که باید میان منتظران برقرار باشد، مورد توجه و تذکر ائمه طاهرین (علیه السلام) بوده است. منتظران، در اعصار غیبت، حاملان اصیلترین اعتقاد، و دارندگان راستین ترین موضع حقند. اعتقادات منتظران را، مبانی زبده اسلام، و حقایق زنده قرآن تشکیل می دهد - که پیشتر یاد کرده ایم. منتظران مدعیند که ما چشم براه حرکتی هستیم که آرمان مقدس پیامبران را، از آدم (علیه السلام) و ابراهیم (علیه السلام) تا محمد (صلی الله علیه و آله) و آرمان مقدس امامان را از علی بن ابیطالب (علیه السلام) تا امام حسن عسکری (علیه السلام) تحقق بخشد، و بشریت را یکسره به رهایی بزرگ برساند. روشن است که پیوند افراد این حوزه اعتقادی مهم و درخشان - یعنی تک تک منتظران - باید تا چه اندازه صمیمی، پاک، استوار، منسجم، و عمیق باشد. در این مقام، و در مقام رفتار خدایی - انسانی که باید حاکم بر حوزه انتظار باشد، به تعلیمات سازنده بزرگ بسیاری بر می خوریم، از جمله این تعلیم:
عن جابر، قال: دخلنا علی ابی جعفر محمد بن علی - علیهما السلام - و نحن جماعة، بعد ما قضینا نسکنا، فود عناه و قنا له: اوصنا یا ابن رسول الله! فقال: لیعن قویکم ضعیفکم، و لیعطف غنیکم علی فقیرکم، و لینصح الرجل اخاه کنصحه لنفسه. واکتموا اسرارنا، ولا تحملوا الناس علی اعناقنا. و انظروا امرنا وما جاءکم عنا، فان وجد تموه فی القرآن موافقاً فخذوا به، و ان لم تجدوه موافقاً فردوه، و ان اشتبه الامر علیکم فقفوا عنده، وردوه الینا نشرح لکم من ذلک ما شرح لنا. فاذا کنتم کما اوصیناکم ولم تعدوا الی غیره، فمات منکم میت - قبل ان یخرج قائمنا - کان شهیداً. و من ادرک قائمنا فقتل معه، کان له اجر شهیدین. و من قتل بین یدیه عدواً لنا، کان له اجر عشرین شهیداً.(455)
- جابر می گوید: من و گروهی از دوستان، پس از انجام دادن فرایض حج، برای خدا حافظی، به خدمت امام محمد باقر رسیدیم. به امام عرض کردیم: ای پسر پیامبر به ما سفارشی بکنید! امام باقر فرمود: باید نیرومندان شما به ناتوانان کمک کنند. و توانگران به مستمندان برسند. هر یک از شما باید - چنانکه نیکخواه و نیکفرمای خود است - نیکخواه و نیکفرمای برادر دینی خود باشد. شما باید اسرار آل محمد (صلی الله علیه و آله)(456) را فاش نسازند (و به ناشایستگان و نامحرمان و نامستعدان نگویید)، و مردم را (با فاش ساختن پاره ای مطالب) بر سر ما نشورانید. شما باید در امر ما (خط دینی و تربیتی و تعهدی و اقدامی ما) به ژرفی بنگرید، و آنچه از ما رسیده است بدرستی بشناسید و از آن آگاه گردید. هر یک از تعلیمات ما مطابق قرآن بود، آن را بگیرید و به کار بندید. و اگر چیزی (از ما برای شما نقل کردند و) مخالف قرآن بود، به دور افکنید. و اگر امری مورد شبهه واقع شد (و آن را بدرستی و روشنی تشخیص ندادید)، در آن باره درنگ کنید (و از پیش خود اظهار نظری نکنید و تصمیمی نگیرید)، و آن را به ما عرضه بدارید، تا همانگونه که شرح آن نزد ما معلوم است، شما را در جریان بگذاریم (و از چند و چون موضوع آگاهتان سازیم). اگر اینچنین بودید، و بدینگونه که سفارش می کنیم رفتار کردید (و براستی و راستینی پیرو نظری و عملی کتاب خدا و پیشوایان خود بودید)، و راه و روش و مسلک دیگری در پیش نگرفتید، هر یک از شما اگر از جهان در گذرد، و قائم ما (حکومت حقه ما) را درک نکرده باشد، شهید به شمار خواهد آمد. و در صورتی که قائم ما را درک کند، و در رکاب او شهید شود، پاداش دو شهید خواهد داشت. و هر کس در رکاب قائم یکی از دشمنان ما را (که دشمنان حق و عدل و فضیلت و انسانیتند) بکشد، پاداش بیست شهید خواهد برد.
این دستور عام امام، معیار سلوکهای گوناگون فرهنگی، سیاسی و تشکیلاتی شیعه است در عصر انتظار. از جمله این سلوکها و وظایف، تعاون است. تعاون و یاری رسانی. از همدیگر باخبر بودن، به هم سر زدن، یکدیگر را نزد ناتوانان رفتن و به آنان رسیدن و مشکلات آنان را رفع کردن...این امور، جزء وظایف اولیه شیعه منتظر است.
توانایان باید به ناتوانان برسند. توانگران باید مستمندان را در یابند. باید غم از دل غمداران بردارند، و نیازمندان را بی نیاز سازند. باید هرکس خیر دیگری را بخواهد، و او را به خیر و نیکی و درستی و صواب دعوت کند. باید عمل صالح شایع باشد، و مدرم یکدیگر را به شناختن و انجام دادن اعمال صالح فراخوانند، و در این راه کمک کنند. اینها سفارش امامان و پیشوایان ماست.
در اینجا، به دو امر مهم، در زمینه تکالیف و روحیاتی که برای انسان منتظر، در روزگاران غیبت لازم است، اشاره می کنم:

الف - پرهیز از یاس و مبارزه با آن

لازم است که منتظران حکومت توحید و عدل، و چشم براهان استقرار مبانی فضیلت و حق، از هیچ امری و عاملی، بویژه از طول کشیدن عصر غیبت، و فزون شدن قدرت کاذب قدرتمندان جهان، یاس به دل راه ندهند، و روح خود را باسم مهلک یاس مسموم نسازند. یاس را باید با یاد خدا و قدرت خدا، و راست بودن وعده خدا و انبیا و امامان دیگر بزرگان، از روح زدود. به سخن امام علی توجه کنید:
انتظروا الفرج، ولاتیاسوا من روح الله...فان احب الاعمال الی الله، انتظار الفرج(457)
- چشم به راه رسیدن فرج باشید، واز کارگشایی و آسایش رسانی الاهی نومید مباشید. زیرا که بهترین اعمال، انتظار رسیدن فرج و گشایش است از سوی خدا.

ب - استقامت و شکیبایی

درباره صبر و بردباری، و تحمل و شکیبایی، که یکی از زمینه های بزرگ تجلی قدرت روح، و تبلور ایمان، و نمایان شدن جوهر وجود و استعداد است نیز، سخنان و تعالیم بسیاری رسیده است. در اینجا به تعلیمی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) بسنده می کنیم:
انتظار الفرج بالصبر، عباده.(458)
- چشم به راه فرج رسیدن گشایش الاهی داشتن، با صبر و بردباری، عبادت است.
و چنانکه یاد کردیم، توصیه به صبر، برای انسان منتظر، به معنای لزوم شکیبایی است در مورد غیبت امام، و برای رفع دغدغه خاطر و نفی تزلزل است، درباره اصل فرج کلی؛ بنابراین، صبر در اینجا به معنای ترک اقدامهای لازم و رهایی / توده های مکلفین از وظایف خویش در طول روزگار نیست.