فهرست کتاب


خورشید مغرب غیبت، انتظار،تکلیف

محمد رضا حکیمی‏‏‏‏‏‏‏

9 - انتظار، عدل و احسان

مسئله دیگری که مسلمان منتظر، باید به آن اهمیت بسیار بدهد، و در تحقق و گسترش آن بکوشد، عدل و احسان است. یکی از شعارهای سر لوحه ای، در قرآن کریم، این شعار سترگ است:
ان الله یامر بالعدل و الاحسان(418).
- خداوند به اقامه عدل و اشاعه احسان امر می کند.
سخن از عدالت و دادگری، در اسلام و قرآن، اصلی است بنیادی و همه گیر، که نیازی به توضیح ندارد. اهمیت این اصل تا آنجاست که در بسیاری از احکام فقهی و عبادی نیز، به گونه ای، به لزوم عدالت بر می خوریم، از جمله در نماز جماعت، که می گویند، پیشنماز باید عادل باشد. و این عدالت که در پیشنماز شرط است نیز، به نوعی، ترک ظلم است نسبت به نفس، و نسبت به غیر.
این است که منتظران ظهور دولت حق، و حکومت عدل، که دینشان اسلام است، و کتابشان قرآن، و نخستین امامشان علی ابن ابیطالب است یعنی تجسم اعلای عدالت و دادگری، و خود رد انتظار تحقق حکومت عدل جهانی به سر می برند، باید پیوسته، نمونه این عدل و عدل طلبی باشند، و این چگونگی را نشان دهند، و جامعه خویش را از احسان سرشار سازند. باید جامعه آنان، نمونه آن عدل و دادی باشد که از آن دم می زنند، و منتظر ظهور ابعاد کلی و جهانگیر آنند.
می شود جامعه ای خود را منتظر حکومت عدل جهانی بداند، و خود، در محیط خود، در روابط خود، در معاملات و حقوق و قوانین خود، عدالت را عملی نسازد، و رعایت نکند، و به عدل و داد نگراید، و از عدل و داد طرفداری نکند، و در راه آن به پا نخیزد، و نشانی از بسط عدل و احسان در آن جامعه نباشد؟ این امر چگونه تواند بود؟ و اگر باشد، صدق اینگونه مردمی در انتظار، از کجا نمودار خواهد گشت.(419)

10 - انتظار، شناخت و مواضع

در تربیت اسلامی، شناخت، اهمیت بسیار دارد. و شناخت در منطق اسلام، محدود به شناخت نظری نیست، بلکه هم شناخت نظری نیست، بلکه هم شناخت نظری، و هم شناخت عملی هر دو را در بر می گیرد. هر عقیده ای که انسان در هر باره ای دارد باید از روی شناخت و بصیرت باشد، و هر فعلی و ترکی که از انسان سرمی زند، باید بر پایه شناخت و تشخیص باشد.
این مسئله، در عصر غیبت، که امام معصوم غایب است، بیشتر از وقتهای دیگر اهمیت پیدا می کند. در این روزگار، شناخت عقاید و افکار، و موضعگیریها و اعمال، اهمیتی ویژه می یابد. و همین داشتن شناخت صحیح است که از کوشش در عبادات و مستحبات افضل است.
دختر رشید هجری - شیعه معروف - می گوید: به پدرم گفتم: ای پدر، چه بسیار در عبادات خدا رنج می بری و کوشش می کنی؟ در پاسخ گفت: دخترم! بعد از ما مردمی می آید که بصیرت و شناختی در دین دارند، از این کوششها و رنجها افضل است(420)
این شناخت، در دو مرحله، تبلور می یابد:
1 - استقامت و پایداری.
2 - پیروی از خط امامت و رهبری.
اینک، به شرحی کوتاه، درباره این دو مرحله، می پردازیم:

الف - تحمل و پایداری

هنگامی که انسان حق و راه حق را بدرستی شناخت، در آن راه پایداری می کند، و در برابر شداید و مشکلات، و ناسازگاریهای زمان تحمل و بردباری به خرج می دهد، و به هیچ گونه، دست از راه حق خود بر نمی دارد. و این خود فضیلتی بزرگ است. امام جعفر صادق علیهم السلام، از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله روایت کرده است که آن حضرت به اصحاب خویش فرمود:
پس از شما مردمی خواهند آمد، که به یک تن از آنان، اجر پنجاه تن از شما را خواهند داد. اصحاب گفتند: ای پیامبر! ما در جنگهای بدر، و احد، و حنین با تو بوده ایم، و درباره ما آیاتی از قرآن نازل شده است، این چگونه خواهد بود؟ پیامبر فرمود: شما اگر در شرایطی که آنان قرار می گیرند قرار بگیرید، آن تحمل و شکیبایی را که آنان دارند نخواهید داشت.(421)
بدینگونه انسان عصر غیبت، باید دارای شناختی درست و بصیرتی درخشان باشد، تا بتواند اعتقاد حق را حفظ کند، و در برابر هر پیشامد، پایدار باشد. انسان منتظر باید بداند انتظار چیست؟ و برای چیست؟ او منتظر کیست؟ و ظهور مقدمه چه اموری است؟ اگر این شناخت صحیح را به دست آورد، دارای فضیلتی بزرگ خواهد بود. چنانکه از امام صادق علیهم السلام رسیده است: هر کس امر امامت و رهبری را بشناسد، آنگاه پیش از قیام قائم از جهان برود، پاداش او مانند کسی است که در رکاب قائم شهید بشود.(422)
و این بدان علت است که با شناخت امر رهبری و امامت، انسان در خط الاهی معرفت و تکلیف قرار می گیرد، و داخل در حوزه ولایت الاهی می شود. و اینچنین کسی، در هر حال، در مقام قرب و کرامت است.