فهرست کتاب


خورشید مغرب غیبت، انتظار،تکلیف

محمد رضا حکیمی‏‏‏‏‏‏‏

فصل دوازدهم: عینیت مقاومت نه عینیت تسلیم

1 - پایه اعتقادی مقاومت

مقصد اصلی، از انگیختن پیامبران، و فرود آمدن کتاب از آسمان، بر پاداشتن دادگری (قسط) است در میان مردمان. بر پایی دادگری، در جامعه انسانی، سرچشمه همه خیرها و نیکیهاست. اگر دادگری نباشد، هیچ خیر و فضیلتی نخواهد بود. و اگر خیر و فضیلتی باشد، نخواهند ماند.
دادگری واقعی به آن است که حکومت از آن خدا باشد، نه از آن انسان. انسان نمی تواند بر انسان حکومت کند، و نباید حکومت کند. و انسان نباید زیر بار حکومت انسان برود. مگر علی علیه السلام نفرموده است:
ولا تکن عبد غیرک وقد جعلک الله حرا.(367)
- سر بندگی در برابر احدی فرود نیاور، که تو را آزاد آفریده اند.
مگر امام حسین علیه السلام نفرموده است:
هیهات منا الذله
ما و سر فرود آوردن در برابر حکومت جباران، هیهات؟!
و مگر امام صادق علیه السلام نفرموده است:
خمس خصال، من لم تکن فیه، لم یکن فیه کثیر مستمتع: الدین، والعقل، وال ادب، والحریه، و حسن الخلق.(368)
- پنج خصلت است که در هر کس نباشد، وجود او برای اجتماع چندان ارزشمند نخواهد بود: دین، خردمندی، ادب، حریت و آزادگی، و خلق نیکو.
امام صادق علیه السلام، در تعلیم اخیر، سودمندی و ارزشمندی فرد را در جامعه، از جمله، به حریت و آزادگی او وابسته دانسته است. این است ترسیم سیمای والای انسان، در فلسفه اعلای تشیع.
آری، حکومت از آن خداست. و همچنانکه مالک اصلی خداست و لله ما فی السماوات و ما فی الارض(369): هر چه در آسمان و زمین است، متعلق به خداست، حاکم اصلی نیز خداست ان الحکم الا لله(370): حکومت و حاکمیت، فقط و فقط، متعلق به خداست. و چون خداوند متعال، از عالم جسم و جسمانیت مبرا، و از شباهت به مخلوقات منزه است، و از معاشرت با خلق دور است و متعالی، و او قدیم است و لطیف و سبحان، از این رو، برای نشر دین خود و بر پا داشتن حکومت خویش، در زمین، انسان کامل و شایسته ای را، به عنوان پیامبر، به سوی خلق می فرستد، و احکام خود را، به صورت وحی، بر او نازل می کند، تا پیامبر بر اساس آن احکام، جامعه الاهی را تشکیل دهد و حاکمیت خداوند را در زمین جاری سازد. بدینگونه پیامبر، به نیابت و خلافت خدا، حاکم جامعه اسلامی است. و پس از پیامبر، امام حاکم است.
پس، پیامبران پاک و امامان معصوم، به نیابت از خدا، بر جامعه انسانی حکومت می کنند، و حکم خدا را مجری می دارند. این است که حکومت پیامبر و امام، همان حکومت خدا و حاکمیت خداوند است. و در عصرهای غیبت، باید عالم ربانی، به خلافت و نیابت از امام، حکومت کند، یا بر حکومت، نظارت تام داشته باشد، و احکام خدایی، زیر نظر او، و با تشخیص او، که عالم دین است و نایب امام، اجرا گردد.
و چون می نگریم که در تاریخ، پیوسته بیداد گرانی و جبارانی به هم می رسند، و بر گرده انسان تازیانه ستم فرود می آورند، و انسانیت را تحقیر می کنند، و دین خدا را - که مانع تجاوز و تطاولهای آنان است - از صحنه بر کنار می دارند، و نفس پیامبران را شهید می کنند، و فریاد امامان را خاموش میسازند، چون چنین است، مقاومت در برابر آنان، همیشه، یک وظیفه بزرگ، و یک اقدام مقدس، و یک تکلیف دینی، و یک واجب الاهی است. خداوند، از داد و دادگری خوشنود است و از بیداد و بیدادگری ناخشنود. خداوند خواسته است که بندگان او ناتوان شمرده نشوند، و ناتوان شمردگان حمایت شوند. خداوند فرموده است که دین او حاکم باشد، و احکام او اجرا گردد. این است که پیوسته، پیامبران و امامان و پیروان راستین آنان، در رده پیشین مبارزات عظیم و درگیریهای سترک، با ستم و ستمگری، جای داشته اند و جای دارند. اینان بوده اند که بت می شکستند و بتخانه ویران می کرده اند. اینان بودند که به کاخهای فرعون و فرعونیان حمله می برده اند. اینان بودند که با جالوتیان کارزار می کرده اند. اینان بودند که در برابر جباران،با آفریدن حماسه های بزرگ، می ایستاده اند. و اینان بودند که عاشورا می آفرینند، و فلسفه عاشورا را می گسترانند. واین است پایه عقیدتی و مایه تکلیف مقاومت، در حوزه اعتقادی و اقدامی مذهب.

2 - شب قدر، سیمای مقاومت

مقاومت در برابر ستم و ستمگری، و ستم گستران و ستمگستری، در حوزه اهل ایمان - چنانکه یاد کردیم - یک نهاد اعتقادی، و یک اصل تکلیفی است. نفی حکومت طاغوت، یکی از مقدمات استقرار حکومت الله است، و یکی از ارکان عمده توحید عملی. این است که این فریاد شور گستر همیشه در گوش مردم معتقد و با ایمان، طنین افکن است:
دشمن ظالم باشید و یار مظلوم!
در فصل هشتم، درباره سوره قدر و معانی عظیم آن، و رابطه عینی آن با مقام ولایت کبری، مختصری سخن گفتیم. بسیار قابل تامل و جالب توجه است اینکه بنگریم که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام، به هنگام تشریح فلسفه سیاسی اسلام، و اهمیت حاکمیت خداوند، در تبیینی از لیله القدر، می فرماید:
لیله من امام عادل، خیر من الف شهر، ملک بنی امیه(371)
- یک شب، از ایام حکومت پیشوای عادل، بهتر است از هزار ماه حکومت جباران و ستمگرانی چونان امویان.
این است که در جهان بینی اسلامی شیعی، مسلمان نسبت به مسئله حکومت بی تفاوت باشد، و با هر حکومتی بیعت کند. و چون اساس مکتب تشیع بر حکومت معصوم و عادل است، و مقاومت در برابر حکومت جابر. یکی از مشخصات جامعه شیعه(372)، در عصرهای حکومت باطل یا جابر، این است که عینیت آن، عینیت مقاومت باشد، نه عینیت تسلیم. و نخستین معلم شور آفرین و حماسه آموز عینیت مقاومت، بانوی اکرم، حضرت صدیقه کبری، فاطمه زهرا - سلام الله علیها - است.