فهرست کتاب


خورشید مغرب غیبت، انتظار،تکلیف

محمد رضا حکیمی‏‏‏‏‏‏‏

فصل نهم: در علوم عقلی

1 - نظر گاههای علوم عقلی

در فصلهای پیشین، مسائل موضوع را، نظر گاههای علوم نقلی(249) دیدیم: و با آیاتی چند قرآن کریم در این باره، بویژه سوره قدر، بیشتر آشنا شدیم، و حقایقی مستند، و مطالبی والا آگاهی یافتیم.(250) اکنون می خواهیم وارد حوزه علوم عقلی شویم، و با دیدگاههای این علوم نیز، درباره مسئله مهدی موعود، آشنا گردیم.
می دانیم که علوم غیر عقلی، به دو بخش تقسیم می شود: علوم عقلی، و علوم تجربی و آزمایشی؛ یا علوم عقلی و علوم حسی؛ یا علوم تجریدی و علوم مادی. بحث درباره طول عمر را نظر علوم تجربی و حسی، برای فصل بعد می گذارم. در این فصل، به رشته های علوم عقلی می پردازیم، و به مسائل مهدویت دیدگاههای این علوم.

الف - در معارف قرآنی

نظر معارف حقه قرآنی، و شناختهای اسلامی، زمین - و جهان ارض - مرکز خلافت الاهیه است. همواره زمین جایگاه خلیفه الاهی است، و تا زمین باشد اینچنین است، و هیچگاه جز این نخواهد بود - چنانکه در فصل پیش اشاره کردیم. قرآن کریم می فرماید:
و اذ قال ربک للملائکه: انی جاعل فی الارض خلیفه...(251)
- امام، امانتدار خداست در زمین، و حجت خداست در میان مردمان، و خلیفه خداست در آبادیها و سرزمینها...
تعبیرهای قرآن کریم، و حدیث شریف، در این مقام، قابل توجه و تامل بسیار است، بویژه تعبیر فی الارض، (یا: فی ارضه)، تعبیر امین الله. با تامل در تعبیر فی الارض، پی می بریم که تکون انسانی ارض، با حضور خلیفه خدا محقق خواهد گشت، و گرنه زمین سیاره ای خواهد بود مانند سیاره های دیگر. آنچه زمین را، هویت الاهی می دهد، و آن را، به عنوان محل سکونت انسان، برقرار می دارد، و به صورت نشئه تربیت و آزمایشگاه جهان وجود در می آورد، و محل نزول فیض، و آمد و شد گاه فرشتگان می سازد، حضور خلیفه خدا، و صاحب سر الاهی (ولایت کلی) است در این سیاره. و این چگونگی که یاد شد، تا هر زمان که زمین اهلی و ساکنانی داشته باشد ادامه دارد، یعنی تا هنگام پدید آمدن نشانه های رستاخیز، و به هم ریختن اوضاع کیهانی این منظومه.
بنابراین، تا زمین به عنوان مسکن انسان بر سر پاست، هیچ آن خالی حجت خدا - پیامبر یا امام - نخواهد بود. اگر یک انسان در زمین باشد، همو، حجت و خلیفه خداست. اگر دو تن یا بیشتر باشند، یکی آنان حجت و خلیفه خداست - چنانکه در تعالیم آمده است.(252) و چنانکه در فصل پیشین، به پاره ای این حقایق، اشاره کردیم.