فهرست کتاب


خورشید مغرب غیبت، انتظار،تکلیف

محمد رضا حکیمی‏‏‏‏‏‏‏

1 - در کتابهای شیعه

آفاق پهناور، و ابعاد وسیع مسئله مهدی علیه السلام را، در فضاهای بیرون حوزه اعتقادی و فرهنگ تشیع باز نگریستیم: در دیانتها و نحله های قدیم، در آیین زردشتی، در آیین هندی، در آیین بودایی، در آیین یهود، در آیین مسیحیت... همچنین در قلمرو گسترده فرهنگ اسلامی اهل سنت، در کتابهای آنان، در کتابهای ویژه آنان، و در سخنان عالمان آنان...
و بدینسان دیدیم که، اعتقاد به مهدی، در سرتاسر آفاق زمانی و مکانی اسلام، و تاریخ اسلام، و فرهنگ اسلام، و مبانی اعتقادی اسلام، و در کتابها و تالیفها، و در مسجدها، و مدرسه ها، و در میان مشایخ و استادان حدیث، و در مجالس روایت و ضبط و تحمل حدیث، و همچنین در تفسیرهای قرآن کریم(140)، در همه جا و همه جا، اصلی بوده است قطعی و اسلامی. و این رو، در میان همه فرق اسلام مطرح بوده است، و مطرح هست.(141) و - چنانکه گفتیم - هیچ اختصاصی به شیعه ندارد. آری این اعتقاد، هیچ اختصاصی به شیعه ندارد(142) لیکن شیعه به آن اختصاص دارد. چرا؟ چون مهدی، فاطمی است، یعنی: فرزندان حضرت بانوی عظمی، صدیقه کبری، فاطمه زهرا - علیها السلام - است، همچنین پسر امام حسن عسگری علیه السلام است، یعنی: یازدهمین وصی و خلیفه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، و یازدهمین امام شیعه. و مهدی خود، دوازدهمین وصی و خلیفه پیامبر است، و دوازدهمین امام شیعه. به این ملاحظات است که شیعه، نسبت به مهدی علیه السلام، ویژگی داشته است و دارد. علاوه بر این، شیعه، بجز احادیث مبارک نبوی، ائمه طاهرین علیه السلام نیز، احادیث بسیاری، درباره مهدی علیه السلام دارد...(143)
بنابر آنچه یاد شد، بجاست اگر در فرهنگ پهناور تشیع، به کتابهای بسیاری بر بخوریم که در آنها سخن درباره مهدی و مسائل مهدی گفته اند، یا کتابهای بسیاری که ویژه مهدی و احوال مهدی علیه السلام، نوشته اند، بلکه بجاست اگر بگویند:
درباره وجود مهدی علیه السلام و ظهور او، در آخرالزمان، کتابهای بسیار تالیف کرده اند، و رساله ها و مقاله های جامع فراوان نوشته اند. نوشتن در این باره، از زمان امام حسن عسگری علیه السلام شروع شده، و تا عصر حاضر ادامه یافته است. و کمتر کسی در میان عالمان شیعه یافت می شود، که در این باره کتابی ننوشته باشد، یا از مقاله ای ننگاشته، یا سخنی نگفته باشد...(144)

2 - انواع کتابها

در فصل پیشین - بخش 2 - انواع کتابهای اهل سنت را، درباره مهدی علیه السلام بر شمردیم، و به طور اجمال، 12 عنوان را یاد کردیم. برای نشان دادن انواع کتابهای شیعه، در این باره، می توان همان عنوانها را در نظر گرفت. برای پرهیز تکرار ثبت دوباره آنها می گذریم، و فقط می افزاییم که - در اینجا - عنوانهای دیگری را بر آنچه یاد شد می توان افزود، جمله:
1 - کتابهای ادعیه و زیارات.
2 - کتابهای فلسفه تاریخ دینی.
3 - کتابهای جامعه شناسی آینده.(145)
4 - کتابها و رساله های انقلابی، در ارتباط با مطرح ساختن مذهب اعتراض.

3 - شماری از کتابها

کتابها و رساله های شیعه، درباره مهدی و مهدویت، تا حدود زیادی شناخته است، و در دسترس. بسیاری عالمان و محدثان و محققان قرنهای گذشته، و همچنین مردم این روزگار، در این باره، کتابها و رساله هایی تدوین کرده اند، و مقاله هایی نوشته اند. با اینکه نمی توان ارزش علمی و محتوایی همه آنها را در یک رده دانست می گوییم: کوششهای آنان سپاس یافته باد!(146)
در 20 سال اخیر نیز، کار تالیف و پژوهش، درباره مهدی علیه السلام و مسائل مربوط به غیبت و انتظار، پی گرفته شده است. در این مقوله، صاحبنظران آگاه دست به کارهای ارجمند زده اند، و مسائل یاد شده را، در ارتباط با روح متحول زمان، و فرهنگ بشریت معاصر، مورد پژوهش قرار داده اند، و آن پژوهشها را عرضه کرده اند. باید اینگونه کتابها و مقاله ها، هم بیشتر تالیف و نوشته شود (البته به دست صاحبنظران آگاه و درست اندیش، و زمانشناس، و خردمدار، و با محتوای غنی و در خور)، و هم بیشتر شناسانده و عرضه گردد.
اکنون، شماری چند کتابها و آثار شیعه را، در این باره، در پنج بخش، نام می بریم: