فهرست کتاب


خورشید مغرب غیبت، انتظار،تکلیف

محمد رضا حکیمی‏‏‏‏‏‏‏

4 - کتابهای ویژه

آنچه در بخش پیش آمد، شماری چند بود - نه همه - از کتابهای عالمان اهل سنت، که در آنها سخنان و فصلهایی درباره مهدی علیه السلام آمده است. عالمان اهل سنت، در این کتابها، به نقل احادیث مربوط به حضرت مهدی علیه السلام پرداخته اند، و درباره خصائص مهدی سخن گفته اند، و درباره زندگی و سیرت مهدی و چگونگی ظهور و حکومت مهدی، و... در این کتابها، همچنین، دراین باره سخن گفته شده است که مهدی علیه السلام، از خاندان پیامبر اکرم است، از فرزندان حضرت علی علیه السلام و حضرت فاطمه علیه السلام.
همچنین، بر این موضوع تاکید کرده اند که مهدی علیه السلام را پیامبر اکرم ذکر کرده و شناسانده است، و این مسئله مهم، در اسلام، به وسیله آورنده اسلام مطرح گشته است. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم خصوصیات مهدی را نیز یاد فرموده، و ظهور او را در آخرالزمان بشارت داده است. و بارها با تاکید گفته است که مهدی بیاید، و جهان را پس از آنکه بیداد آکنده باشد، از داد و دادگری آکنده سازد. و پیامبر خود فرموده است:
اگر از عمر جهان، جز یک روز باقی نماند، خداوند همان یک روز را، چنان دراز کند، تا مهدی بیاید، و جهان را از داد و دادگری لبریز سازد.
و مقصود این بیان، تاکید بر حتمی بودن ظهور مهدی آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم است.
پس از آنچه گذشت، اکنون، و در این بخش این فصل، می خواهیم یاد کنیم که در فرهنگ پهناور اسلامی، مسئله دیگری وجود دارد، که بسیار شایان توجه است. آن مسئله این است که عالمان اهل سنت، به این اندازه، درباره مهدی علیه السلام، بسنده نکرده اند که در کتابهای گوناگون خود، احادیث مربوط به مهدی را بیاورند، و اسناد آن احادیث را ضبط کنند، و مسائل و سخنانی در این باره بنگارند، و فصلهای چند در این موضوع بنویسند، و چامه ها و چکامه های در مناقب مهدی، و آرزوی دولت او، و توسل به ذیل عنایات او بسرایند، و حتی عارفان ایشان به خصوصیات چند از امر مهدی اشاره کنند، و پیشگوییهایی درباره ظهور او ابر دارند، آری، عالمان اهل سنت، به این امور بسنده نکرده اند، بلکه - همانند عالمان شیعه - کتابهای چند، خاص مهدی و ویژه احوال او، تالیف کرده اند. و اگر کسی از میان آنان، درباره مهدی و احادیث مهدی، نظر مخالف داده است، این مخالفت را، مخالفت با سنت و حدیث و تعالیم پیامبر دانسته اند(97)، و این نادرستگویی را برنتابیده اند(98)، و در رد او کتاب نوشته اند(99)، و صحت احادیث مربوط به مهدی، و صحت امر مهدی را، اثبات کرده اند.(100) این مسئله در فرهنگ، و در تاریخ تالیفات مسلمین، بسیار جالب توجه است، و بسیار مهم است، هم برای ما شیعه، و هم برای خود اهل سنت.
وسعت دامنه این تالیفات - چه آنها که در بخش پیش آمد و چه آنها که در این بخش می آید - قطعیت امر مهدی علیه السلام را در اسلام، بخوبی می رساند. و نیز می فهماند که مهدی، همان امامی است که با آنهمه نشانه ها در خودش، و آنهمه علامات و علائم پیش ظهور، و پس ظهورش، مشخص و معین شده است. بنابر این، هر که مدعیان مهدویت گفته اند، و آنچه دین سازان، و دکه داران، و ایادی سیاست ها بیگانه به هم بافته اند، همه و همه، یاوه است و بیهوده. کسانی که خود را به این عنوان جازده اند، بیچارگانی بودند مجنون، یا جاه پرستانی پست، یا دنیا دوستانی فاسد، یا مامورانی خائن، و یا آشوب طلبانی فرومایه. چنانکه کسانی که - بدون تحقق آن علامات، و بدون به سامان رسیدن اوضاع بشریت - ادعاهای واهی را پذیرفته اند، یا گولخوردگانی بوده اند گمراه شده، یا ساده ذهنانی بی اطلاع امور و مسائل، یا ابلهانی سفیه، و یا مغرضانی مامور... ما در این بخش، این فصل، که کتابهای سخن می گوییم که عالمان اهل سنت، ویژه و خاص مهدی علیه السلام نوشته اند، شماری این کتابها را نیز، نام می بریم:
1 - ابراز الوهم المکنون،
- من کلام ابن خلدون.
احمد محمد صدیق مغربی.
2 - اخبار المهدی.
حماد بن یعقوب.
3 - الاذاعتة،
- لما کان و ما یکون بین یدی الساعة.
محمد صدیق خان بخاری هندی.
4 - الاربعین.
ابو نعیم اصفهانی.
5 - البرهان،
- فی علامات مهدی آخرالزمان.
علی بن حسام الدین متقی هندی، مولف کنز العمال.
6 - البیان،
- فی اخبار صاحب الزمان.
ابوعبدالله محمد بن یوسف گنجی شافعی.
7 - الرد،
- علی من حکم وقضی: ان المهدی الموعود جاء و مضی.
ملا علی قاری حنفی مکی.
8 - العرف الوردی،
- فی اخبار المهدی.
جلال الدین سیوطی.
9 - العطر الوردی،
- فی شرح القطر الشهدی، فی اوصاف المهدی.
محمد بن محمد بلبیسی.
10 - القطر الشهدی،
- فی اوصاف المهدی (منظوم).
شهاب الدین حلوانی.
11 - المشرب الوردی،
- فی اخبار المهدی.
ملا علی قاری حنفی مکی.
12 - المهدی.
شمس الدین ابن قیم الجوزیه.
13 - الهدیه الندیه،
- للامه المحمدیه، فی فضل الذات المهدیه.
شیخ مصطفی بکری.
14 - تحدیق النظر،
- فی اخبار الامام المنتظر.
محمد بن عبدالعزیز بن مانع (-از علمای نجد، قرن چهاردهم).
15 - تلخیص البیان،
- فی علمات مهدی آخرالزمان.
ابن کمال پاشای حنفی.
16 - عقد الدرر،
- فی اخبار المهدی المنتظر.
یوسف بن یحیی مقدسی سلمی.(101)
17 - فوائد الفکر،
فی المهدی المنتظر.
یوسف کرمی مقدسی.(102)
19 - مناقب المهدی،
حافظ ابونعیم اصفهانی.
20 - نعت المهدی،
- حافظ ابونعیم اصفهانی.
فهرستی که دیدید، شامل همه کتابهایی که عالمان اهل سنت، ویژه مهدی علیه السلام نوشته اند نیست. هنوز کتابهای دیگری هست، که در این فهرست نیامده است، مانند کتاب القول المختصر، فی علامات المهدی المنتظر، حافظ ابوالعباس احمد، ابن حجر هیتمی شافعی (در گذشته 974 ه.ق)(103)، و کتابهای دیگر، که باید تتبع شود، و در فهرستهای پژوهشی وارد گردد.(104)

5 - نکته ای چند پیرامون کتابها

درباره کتابهای که - شماری چند از آنها - یاد شد، چند نکته هست که باید مورد توجه باشد:
1 - اساس کتابهای که ویژه مهدی علیه السلام نگارش یافته است، یا فصلهای که در دیگر کتابها، درباره مهدی آمده است، بر احادیث مبارک نبوی نهاده است.
2 - در این کتابها، احادیثی بسیار جالب نظر، درباره مسائل مهدی، روایت شده است.
3 - در برخی این کتابها (بویژه کتابهای تفسیر)، آیاتی قرآن کریم که درباره مهدی و قضایای مهدی است مطرح گشته است.
4 - در میان این کتابها، کتابهایی است، که پیش از میلاد مهدی تالیف یافته است.
5 - در میان این کتابها، کتابهایی است، که در عصر غیبت صغری تالیف گشته است.
6 - در میان این کتابها، معتبرترین کتابهای اهل سنت وجود دارد: مانند صحاح سته(105) و مسند احمد حنبل، پیشوای مذهب حنبلی.
7 - بسیاری از این کتابها (و چه بسا بتوان گفت: نوع آنها)، در محیطهای فارغ از هرگونه بستگی به شیعه، و اجتماعات و حوزه های تشیع، تالیف یافته است(106) و بنابراین، اینهمه، حاصل جریان تسنن و فرهنگ اسلامی و میراث علمی و حدیثی و روایی خود تسنن است.
8 - در این کتابها، مسائل گوناگون، و حقایق و مطالب بسیاری که در اسلام، درباره مهدی علیه السلام آمده است، درج گشته است، و همچنین کلمات و تأییدها و سخنانی بسیار جالب توجه، از خود عالمان و محدثان و مفسران اهل سنت، در این باره، ذکر شده است.

6 - سخنان عالمان اهل سنت

اکنون خوب است، چند سخن، از عالمان اهل سنت، و برادران اهل قبله، درباره حضرت مهدی علیه السلام، بیاوریم. آنچه آورده می شود، نمونه ای است از دهها و دهها سخن، که عالمان یاد شده، در طول سده ها، و عصرها، در کتابهای خویش ابراز داشته اند.