فهرست کتاب


خورشید مغرب غیبت، انتظار،تکلیف

محمد رضا حکیمی‏‏‏‏‏‏‏

2 - محمد بن عثمان

دومین سفیر و نایب، محمد بن عثمان بن سعید عمروی بود، در گذشته سال 305 هجری قمری، به خاک سپرده در بغداد.
وی فرزند سفیر اول، عثمان بن سعید بود. او جانب امام یازدهم نیز تمجید و توثیق شده بود. عثمان بن سعید، به هنگام مرگ خود، امر نیابت را، به فرمان امام غایب، به فرزند خویش محمد سپرد، و او واسطه میان امام و شیعیان گردید. مدت نیابت محمد عثمان و سفارت او، بیش کم، 40 سال به طول انجامید.

3 - حسین بن روح نوبختی

سومین سفیر، شیخ ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی بود، در گذشته سال 326 هجری قمری.
وی، از شیوخ مورد اعتماد محمد بن عثمان بود. یکی دیگر بزرگانی که مورد اعتماد محمد بن عثمان بود و نزدیکان و اصحاب او بود، جعفر بن احمد بود. این بزرگان، همه، اهل معرفت و ایمان و قبول و تسلیم بودند، دیانت آنان چنان کامل بود، که همیشه و در همه امور، تسلیم نظر امام خود بودند. نوشته اند که برخی چنین تصور می کردند که نیابت امام دوازدهم، پس از محمد بن عثمان، به جعفر بن احمد خواهد رسید. چون هنگام در گذشت محمد بن عثمان فرا رسید، جعفر بن احمد در بالای سر محمد بن عثمان نشسته بود: و شیخ ابوالقاسم حسین بن روح در پایین پای او. محمد بن عثمان، در آن حال، رو کرد به جعفر بن احمد و گفت: من مامور شدم که ابوالقاسم بن روح را وصی گردانم، و امور را به او واگذارم. چون جعفر بن احمد این سخن را شنید، جای خود برخاست، و دست حسین بن روح را گرفت، و او را در بالای سر محمد بن عثمان نشانید، و خود در پایین پای وی نشست. همچنین آوردند که محمد بن عثمان، هنگامی بزرگان و مشایخ شیعه را گرد آورد و گفت: هر گاه برای من حادثه ای پیش آید و مرگم فرا رسد، وکالت (و نیابت امام دوازدهم) با ابوالقاسم روح خواهد بود. من مامور شدم که او را به جای خود معرفی کنم.

4 - علی بن محمد سمری

چهارمین سفیر، شیخ ابوالحسن علی بن محمد سمری بود، در گذشته سال 329 هجری قمری، به خاک سپرده در بغداد، نزدیک آرامگاه عالم و محدث بزرگ، ثقه الاسلام، محمد بن یعقوب کلینی.
این بزرگان، و عالمان، و روحانیون برسته و متقی و زاهد و آگاه، در دوره غیبت صغری، هر یک پس از دیگری، نایب خاص امام دوازدهم بودند، و امر مردم را می گذراندند، و واسطه میان امام و شیعیان بودند.(75) شیخ محمد بن یعقوب کلینی، مولف کتاب الکافی، که از او یاد کردیم نیز در سال 329 (یا: 328) هجری قمری در گذشته است. بنابر این، شیخ کلینی، هم عصر نواب اربعه بوده است.(76)