فهرست کتاب


خورشید مغرب غیبت، انتظار،تکلیف

محمد رضا حکیمی‏‏‏‏‏‏‏

نیابت عامه

نیابت عامه، آن است که امام، ضابطه ای کلی به دست دهد، تا در هر عصر، فرد شاخصی که آن ضابطه، از همه جهت، و در همه ابعاد، بر او صدق می کند، نایب امام شناخته شود، و به نیابت امام، ولی جامعه باشد، در امر دین و دنیا.
بنابراین، کسانی که در دوره غیبت صغری، نیابت داشتند، و با اسم و رسم معرفی شده بودند، نایب خاص نامیده می شوند، و کسانی که آغاز غیبت کبری نیابت داشته اند و دارند، و بر طبق ضابطه معین شده سوی خود امامان، به نیابت رسیده اند، نایب عام نامیده می شوند. نایبان خاص را نواب خاص، و نواب اربعه(73) می گویند. نواب اربعه - چنانکه همین تعبیر پیداست - چهار تن بوده اند، همه علما و زهاد و بزرگان شیعه:

1 - عثمان بن سعید

نخستین نایب خاص مهدی علیه السلام، عثمان بن سعید اسدی عمروی(74) بود، در گذشته - ظاهراً - بعد 260 هجری قمری، به خاک سپرده در بغداد.
عثمان بن سعید، یاران و اصحاب و شاگردان مورد وثوق امام دهم و امام یازدهم بود، و خود در زیر سایه امامت تربیت یافته بود. در دوره آن دو امام نیز، وکیل امور ایشان بود. هم امام علی هادی علیه السلام، و هم امام حسن عسکری علیه السلام، او را تمجید و توثیق فرموده بودند، و اطمینان خود را نسبت به او ابراز داشته بودند. پس درگذشت امام یازدهم، و پیش آمدن امر غیبت، عثمان بن سعید، سوی حضرت مهدی علیه السلام، به نیابت خاص منصوب گشت، و واسطه میان امام و شیعیان شد.

2 - محمد بن عثمان

دومین سفیر و نایب، محمد بن عثمان بن سعید عمروی بود، در گذشته سال 305 هجری قمری، به خاک سپرده در بغداد.
وی فرزند سفیر اول، عثمان بن سعید بود. او جانب امام یازدهم نیز تمجید و توثیق شده بود. عثمان بن سعید، به هنگام مرگ خود، امر نیابت را، به فرمان امام غایب، به فرزند خویش محمد سپرد، و او واسطه میان امام و شیعیان گردید. مدت نیابت محمد عثمان و سفارت او، بیش کم، 40 سال به طول انجامید.